Ανακαλυπτοντας ξανα τη μαγεια της Ιστοριας μεσω της δημιουργικης γραφης και της πολυαισθητηριακης μαθησης
Με «οδηγό» τη νέα μελέτη της Νάγιας Δαλακούρα, «Λαογραφικά μουσεία και μάθηση ενηλίκων», που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Παρατηρητής της Θράκης
Η πρώτη μουσειακή εκπαιδευτική πράξη για ενήλικες στο Λαογραφικό και Ιστορικό Μουσείο Κομοτηνής
Η μαγευτική γραφή της Κομοτηναίας αρχαιολόγου-μουσειολόγου Νάγιας Δαλακούρα μας συνεπήρε πριν έναν χρόνο με το πολυεπίπεδο μυθιστόρημά της «Ο χορός του αετού» (εκδ. Κλειδάριθμος, Αθήνα 2023). Ένα κράμα ιστορίας και μυθοπλασίας, που μας ταξίδεψε στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη μιας άλλης εποχής, και φώτισε, έστω λογοτεχνικά, το νομαδικό πνεύμα των Σαρακατσάνων, τα ήθη, τα έθιμα και τη βιοφιλοσοφία τους.
Τόσο το συγκεκριμένο μυθιστόρημα όσο και προηγούμενα αφηγήματά της είναι σμιλεμένα από βιώματα, μυρίζουν πατρίδα, τη δική της αλλά και των Σαρακατσάνων προγόνων της. Η συγγραφέας, η οποία για αρκετά χρόνια, και λόγω της ιδιότητάς της, μελετά και ερευνά την ιστορία της φυλής της αλλά και, ευρύτερα, του τόπου μας, ακολουθώντας σύγχρονες πρακτικές, επιλέγει να απομακρύνει από τη ναφθαλίνη στιγμές του παρελθόντος, να τις δίνει πίσω το χαμένο τους φως,«επανασυστήνοντάς» τες στο κοινό με τη χρήση σύγχρονων μεθόδων και εργαλείων.
Έτσι, παράλληλα με τις συγγραφικές της ανησυχίες, όπου και διοχετεύει τη δημιουργικότητά της, η κ. Δαλακούρα έχει καταφέρει με τις μουσειοπαιδαγωγικές της δράσεις να ταυτιστεί με τις έννοιες της καινοτομίας και της πρωτοτυπίας, πάντοτε με σεβασμό στην Ιστορία. Ένα από τα αποτελέσματα αυτής της ποιότητας των δράσεών της είναι και η νέα μελέτη που κυκλοφόρησε, σε συνεργασία με τις εκδόσεις Παρατηρητής της Θράκης, με τον τίτλο «Λαογραφικά μουσεία και μάθηση ενηλίκων – Δράσεις μνήμης, ταυτοτήτων, τοπικής ιστορίας και δημιουργικής γραφής στο Λαογραφικό και Ιστορικό Μουσείο Κομοτηνής».
Η μελέτη αυτή είναι η εμπλουτισμένη μορφή της μεταδιδακτορικής της έρευνας που είχε τίτλο «Προσεγγίζοντας τη μνήμη, την ταυτότητα και την τοπική ιστορία μέσα από δράσεις μουσειακής μάθησης στο Λαογραφικό Μουσείο Κομοτηνής», την οποία εκπόνησε υπό την εποπτεία της Αν. Καθηγήτριας κ. Νάντιας Μαχά-Μπιζούμη, στο Τμήμα Ιστορίας και Εθνολογίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης, το 2023. Να σημειωθεί πως η κ. Μαχά-Μπιζούμη υπογράφει και το προλογικό σημείωμα της έκδοσης, ένα απόσπασμα του οποίου παρατίθεται ακολούθως.
Νάντια Μαχά-Μπιζούμη, «Η έκδοση καλύπτει ένα σημαντικό κενό στην ελληνική βιβλιογραφία, ενώ παράλληλα συμβάλλει στον επιστημονικό διάλογο»
«Η κ. Δαλακούρα, ούσα δεινή ερευνήτρια και έχοντας τη μακρά εμπειρία της μουσειοπαιδαγωγού, κατάφερε να σχεδιάσει και να οργανώσει με ιδιαίτερη επιτυχία, στηριζόμενη στις σύγχρονες θεωρίες άτυπης μάθησης και της μάθησης ενηλίκων στο μουσειακό περιβάλλον, μια δράση που περιελάμβανε τη δημιουργική ενεργητική αισθητηριακή συμπλοκή συμμετεχόντων και αντικειμένων. Έντεκα εκπρόσωποι έξι τοπικών συλλόγων, όπως είναι ο Σύλλογος Ηπειρωτών Νομού Ροδόπης “Άγιος Γεώργιος ο Εξ Ιωαννίνων”, ο Μορφωτικός Σύλλογος Ποντίων Κομοτηνής και Περιφέρειας “Ο Εύξεινος Πόντος”, ο Μορφωτικός Σύλλογος των εν Θράκη Διαβιούντων Σαρακατσαναίων, ο Εκπολιτιστικός Μορφωτικός Όμιλος Αρμενίων Κομοτηνής, ο Πολιτιστικός Σύλλογος Αδριανουπολιτών Κομοτηνής “Η Αδριανού” και ο Πολιτιστικός Σύλλογος Ανατολικορωμυλιωτών Κομοτηνής, υπό τη δική της καθοδήγηση, συμμετείχαν στη διαδικασία ενός πολιτισμικού συγκρητισμού, μέσα από την τροφοδότηση της μνήμης των αισθήσεων. Μέσω της μουσειακής εκπαιδευτικής πράξης, η ερευνήτρια κατάφερε να προκαλέσει στους ενήλικες που συμμετείχαν, τη μεταξύ τους σύνδεση με έναν συν-αισθηματικό τρόπο, αναδεικνύοντας τη δυναμική των μουσείων να προάγουν την ποικιλομορφία, να λειτουργούν και να επικοινωνούν ηθικά, με επαγγελματισμό και με τη συμμετοχή κοινοτήτων […].
Αξίζουν θερμά συγχαρητήρια στη συγγραφέα, αλλά και στον Παρατηρητή της Θράκης, που ανέλαβε την έκδοση μιας πολύτιμης ερευνητικής εργασίας, γιατί καλύπτει ένα σημαντικό κενό στην ελληνική βιβλιογραφία που αφορά στις εκπαιδευτικές δράσεις για ενήλικο κοινό στο μουσείο, ενώ παράλληλα συμβάλλει στον επιστημονικό διάλογο για τη συμβολή των πολιτιστικών συλλόγων στη σχέση τους με τον μουσειακό χώρο ως σύγχρονη πρακτική συλλογικής συσσωμάτωσης και πολιτισμικής διαμεσολάβησης».
Η διάρθρωση του τόμου
Η έκδοση χωρίζεται σε τρία μέρη. Πιο αναλυτικά…
―Το πρώτο μέρος επιχειρεί να προσφέρει στον αναγνώστη το απαραίτητο θεωρητικό υπόβαθρο. Αναφέρεται στις έννοιες του μουσειακού τόπου και του λαογραφικού μουσείου, στην ταυτότητα των μουσείων, τις σύγχρονες προκλήσεις με τις οποίες έρχονται αντιμέτωπα, αναλύονται ο όρος «μουσειακή μάθηση ενηλίκων» και η χρήση πρωτότυπων μεθόδων για την προσέγγιση μουσειακών αντικειμένων, όπως της παραγωγής δημιουργικού λόγου και της πολυαισθητηριακής μάθησης. Με αφορμή τις συγκεκριμένες μεθόδους, γίνεται αναδρομή στις μουσειακές εκπαιδευτικές δράσεις που έχουν πραγματοποιηθεί ανά την Ελλάδα για την τοπική ιστορία και τη δημιουργική γραφή.
Παρατίθεται επίσης ένα σύντομο οδοιπορικό στην ιστορία του Λαογραφικού και Ιστορικού Μουσείου της Κομοτηνής, το οποίο και θέτει στο επίκεντρό της η μελέτη. Ακολουθούμε το νήμα της ίδρυσης του Μουσείου και διαμόρφωσης της συλλογής του, από τη δεκαετία του ’60, από τον Μορφωτικό Όμιλο Κομοτηνής, για να καταλήξουμε στη σημερινή του μορφή, στο εμβληματικό αρχοντικό της οικογένειας Πεΐδη. Στη συνέχεια, η συγγραφέας καταγράφει τη μεθοδολογική προσέγγιση της μουσειοπαιδαγωγικής δράσης που προτείνει και τα χαρακτηριστικά αυτής.
―Το δεύτερο μέρος είναι και το πιο «πρακτικό». Σε αυτό, η κ. Δαλακούρα περιγράφει αναλυτικά τη μουσειακή εκπαιδευτική δράση για ενήλικες που σχεδίασε, η οποία διακρίνεται σε 3 στάδια. Εν συντομία, έντεκα μέλη συλλόγων της πόλης, που προαναφέραμε, υπό την καθοδήγηση της συγγραφέα, συστήθηκαν μεταξύ τους, συζήτησαν ανοιχτά για το ιστορικό παρελθόν, επιδόθηκαν στην εξερεύνηση του Μουσείου, στην αισθητηριακή προσέγγιση των εκθεμάτων και διηγήθηκαν προσωπικά βιώματα και ιστορίες προγόνων. Ακολούθησαν και άλλες δραστηριότητες, με αποκορύφωμα την άσκηση στις τεχνικές της δημιουργικής γραφής, στο πλαίσιο της μάθησης ενηλίκων και της μετασχηματίζουσας πολυαισθητηριακής γνώσης, όπου και παρήγαγαν και παρουσίασαν πρωτότυπα κείμενα με αφορμή κάποιο έκθεμα.
―Το τρίτο μέρος, και επιλογικό, συγκεντρώνει τα συμπεράσματα της συγκεκριμένης μουσειακής εκπαιδευτικής δράσης, με αναλυτική περιγραφή των στόχων που επιτεύχθηκαν, αλλά και προτάσεων για εμπλουτισμό.
«Η Ιστορία δεν είναι ένα κλειστό αντικειμενικό αφήγημα χρονολογικών γεγονότων, αλλά μια εξελισσόμενη διαδικασία…»
Έχοντας εξετάσει αδρομερώς το περιεχόμενο του βιβλίου, γίνεται κατανοητό πως η κ. Δαλακούρα καταθέτει την πρώτη μουσειακή εκπαιδευτική πράξη για ενήλικες στο Λαογραφικό και Ιστορικό Μουσείο Κομοτηνής, αποδεικνύοντας πως «η Ιστορία δεν είναι ένα κλειστό αντικειμενικό αφήγημα χρονολογικών γεγονότων, αλλά μια εξελισσόμενη διαδικασία…», όπως η ίδια σχολιάζει. Καταθέτει μια νέα πρόταση προσέγγισης των εκθεμάτων ενός εθνογραφικού μουσείου, με βασικά εργαλεία την πολυαισθητηριακή, βιωματική μάθηση και τη δημιουργική γραφή. Μέσα από την τροφοδότηση της μνήμης των αισθήσεων και της πρόσληψης των εκθεμάτων ως ομιλούντων «υποκειμένων» καθιστά σαφές ότι τα μουσεία είναι δυνατόν να μετατραπούν σε χώρους καλλιέργειας της κριτικής και δημιουργικής σκέψης, πεδία αλληλεπίδρασης και δημιουργικότητας.
Έχοντας ως έρεισμα την πιο πρόσφατη βιβλιογραφία στον τομέα της μουσειοπαιδαγωγικής, η νέα της μελέτη μπορεί να αποτελέσει αρωγός σε κάθε εθνογραφικό, κι όχι μόνο, μουσείο, που αποζητά να ανταποκριθεί στις προκλήσεις του σήμερα, αλλά και σε κάθε ερευνητή και εκπαιδευτικό, που αναζητά πρωτότυπες μεθόδους διδασκαλίας ενηλίκων, μέσω επαφής τους με μουσειακά εκθέματα.
Ένα Μουσείο γεμάτο… ιστορίες
Ενδεικτικά, από το πλήθος των πρωτότυπων κειμένων που δημιούργησαν οι συμμετέχοντες με έναυσμα εκθέματα του Μουσείου, παραθέτουμε ένα απόσπασμα από το διήγημα που συνέθεσε η Σοφία. Η Σοφία, με καταγωγή από την Αδριανούπολη και έντονα τα προσφυγικά βιώματα στο οικογενειακό της περιβάλλον, επέλεξε να αναδημιουργήσειτην ιστορία ενός σεντουκιού… Ακολουθεί το απόσπασμα: «Γάμος, γίνεται γάμος, στο σπίτι της νύφης υπάρχουν ετοιμασίες. Τα προικιά έτοιμα, κολλαρισμένα μπαίνουν στο μπαούλο. Ξύλινο, έχει έρθει από τον μαραγκό, κεντημένο με λαμαρίνα χτυπημένη με καρφιά, δυο χερούλια στα πλάγια και μια κλειδαριά, θα κλείσει μέσα τα προικιά. Το νυφικό από μεταξωτό ύφασμα κρέμεται στην κρεμάστρα. Η νύφη ετοιμάζεται να το φορέσει για να την πάει ο πατέρας της στην εκκλησία. Κανείς δεν τη ρώτησε τι ήθελε, τι θέλει. Βλέπει το μπαούλο να ετοιμάζεται για τη νέα της ζωή… Το μυαλό της είναι στο σεντούκι, αυτό παίρνει μαζί της στη νέα ζωή, που να της θυμίζει το πατρικό της, τις χαρές με τα αδέρφια της, τα μαλώματα, τα όνειρα. Κλείνει το μπαούλο, όλα τελείωσαν.
Ο καιρός περνάει γρήγορα, τώρα με το μπαούλο που έχει σκουριάσει, τα μωρά της στην αγκαλιά, έβαλε μέσα ό,τι βρήκε μπροστά της, η διαταγή ήταν “όλοι αύριο το πρωί στον σταθμό του Κάραγατς”. Αφήνει την πατρίδα, θα μπουν στο τρένο για να φτάσουν σε έναν προορισμό που δεν γνωρίζει. Άλλη μια φορά, μαζί με το μπαούλο, για νέο προορισμό και άγνωστο.
Τα χρόνια πέρασαν, τα μπαούλα είναι πια άχρηστα, τα ρούχα κρέμονται στην ντουλάπα. Η νέα θέση του είναι σε ένα μουσείο λαογραφικό. Ένα μπαούλο με αναμνήσεις θα γίνει ένα έκθεμα. Θα το βλέπουν οι επισκέπτες και δεν θα ξέρουν την ιστορία του και πώς θα μπορούσε να μιλήσει. Πόσα θα ήθελε να εξιστορήσει!»
- Μπορείτε να προμηθευτείτε το βιβλίο της Νάγιας Δαλακούρα, «Λαογραφικά μουσεία και μάθηση ενηλίκων – Δράσεις μνήμης, ταυτοτήτων, τοπικής ιστορίας και δημιουργικής γραφής στο Λαογραφικό και Ιστορικό Μουσείο Κομοτηνής» (εκδ. Παρατηρητής της Θράκης, Κομοτηνή 2023) τηλεφωνικά στο 25310 72486, από την ιστοσελίδα των εκδόσεων paratritisbooks.gr αλλά και από ενημερωμένα βιβλιοπωλεία.
Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
