Ανακοινωση του Δ.Σ. της Εταιρειας Ελληνων Μουσειολογων

Με ανακοίνωσή του το Διοικητικό Συμβούλιο της Εταιρείας Ελλήνων Μουσειολόγων διατυπώνει τις ενστάσεις του προς το Σχέδιο Οργανογράμματος που κατέθεσε στη Βουλή το Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού και το οποίο αντιμετωπίζει, σύμφωνα με την άποψη του Δ.Σ. των Μουσειολόγων, τον πολιτισμό με τρόπο «εσωστρεφή, συγκεντρωτικό και αμυντικό». Στην ανακοίνωση επισημαίνονται και άλλα κορυφαία, για την ανάδειξη και αξιοποίηση των πολιτιστικών μας θησαυρών, ζητήματα, όπως η έλλειψη μιας συνολικής πολιτιστικής πολιτικής για το σύνολο του υπάρχοντος και παραγόμενου πολιτιστικού αποθέματος, αλλά και η έλλειψη πρόβλεψης θέσεων στα μουσεία «εκείνων των κατηγοριών προσωπικού που διαθέτουν την επιστημονική εξειδίκευση και μπορούν να αναπτύξουν σύγχρονες και καινοτόμες μουσειακές πρακτικές, να φέρουν τον πολίτη κοντά στο πολιτιστικό αγαθό και να αποτελέσουν μοχλό κοινωνικής συνοχής και οικονομικής ανάπτυξης για τις τοπικές κοινωνίες.».

Γενικά, η ανακοίνωση θέτει τον δάκτυλο επί τον τύπον των ήλων και αναδεικνύει με διαυγή τρόπο για μια ακόμη φορά την παντελή έλλειψη στρατηγικής από το ΥΠΠΟΤ στην αξιοποίηση επιστημονικών ειδικοτήτων που θα προήγαγαν με αποτελεσματικό τρόπο και γνώση το προσφερόμενο στη χώρα μας πολιτιστικό προϊόν, τον κατ’ ομολογίαν μεγαλύτερο αναπτυξιακό πόρο του έθνους, με πρώτο βήμα την εγκατάλειψη του στερεοτύπου που αντιμετωπίζει τα μουσεία ως χώρους φύλαξης και στοίβαξης αντικειμένων.

Η ανακοίνωση του Δ.Σ. των Μουσειολόγων έχει ως εξής:

«Οι μουσειολόγοι και το Σχέδιο Οργανογράμματος του ΥΠΠΟΤ

To σχέδιο Οργανογράμματος του ΥΠ.ΠΟ.Τ., το οποίο έχει ήδη κατατεθεί στη Βουλή, στο κομμάτι του που αφορά τον πολιτισμό (τα άλλα δύο μέρη είναι ο τουρισμός και ο αθλητισμός) είναι και πάλι εσωστρεφές, συγκεντρωτικό και αμυντικό. Δηλαδή αντί για ένα οργανόγραμμα αναπτυξιακό που θα αντιμετώπιζε τον πολιτισμό ως ένα διαχρονικό συνεχές και θα προωθούσε διατομεακές και διεπιστημονικές συνεργασίες, διαπιστώνεται και πάλι ένας κατακερματισμός τομέων που προσπαθεί απλώς να διατηρήσει τα κεκτημένα.

Παραδείγματα πάρα πολλά: Ήδη από το Άρθρο 1 όπου περιγράφεται η Αποστολή του ΥΠΠΟΤ, αποκλειστική προτεραιότητα δίνεται και πάλι στην προστασία της αρχαίας και νεώτερης πολιτιστικής κληρονομιάς. H ηγεσία του ΥΠΠΟΤ δεν αισθάνεται την ανάγκη να σχεδιάσει μια συνολική πολιτιστική πολιτική για το σύνολο του υπάρχοντος και παραγόμενου πολιτιστικού αποθέματος, όπως στο ίδιο άρθρο και στο άρθρο 2 κάνει για τον τουρισμό. Δηλαδή ενώ η τουριστική ανάπτυξη της χώρας υπόκειται σε σχεδιασμό, η πολιτιστική δεν διαθέτει, όπως ο τουρισμός, μια Γενική Διεύθυνση Πολιτιστικής Πολιτικής και Σχεδιασμού. Η χάραξη πολιτιστικής πολιτικής αφορά μόνο τον σύγχρονο πολιτισμό, όπως φαίνεται από το άρθρο 29, δηλαδή ένα πολύ μικρό κομμάτι σε σχέση με τα χιλιάδες χρόνια πολιτιστικής παραγωγής από την προϊστορία ως τα νεώτερα χρόνια.

Παρότι τα 8 μεγάλα μουσεία της χώρας (Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης, Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο, Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού, Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου, Επιγραφικό – Νομισματικό Μουσείο, Μουσείο Ελληνικής Λαϊκής Τέχνης, Μουσείο Ασιατικής Τέχνης) έχουν, τύποις, διοικητική αυτονομία, ουσιαστικά παραμένουν εγκλωβισμένα στον εναγκαλισμό από την κεντρική διοίκηση και τις δεσμεύσεις που αυτή φέρει. Παράλληλα, τόσο τα μεγάλα, όσο και τα 200 περίπου μικρότερα αρχαιολογικά μουσεία σε όλη την Ελλάδα υποφέρουν από την έλλειψη εκείνων των κατηγοριών προσωπικού που διαθέτουν την επιστημονική εξειδίκευση και μπορούν να αναπτύξουν σύγχρονες και καινοτόμες μουσειακές πρακτικές, να φέρουν τον πολίτη κοντά στο πολιτιστικό αγαθό και να αποτελέσουν μοχλό κοινωνικής συνοχής και οικονομικής ανάπτυξης για τις τοπικές κοινωνίες.

Και σε αυτό το επίπεδο ο προτεινόμενος οργανισμός δεν τολμά: Αντιθέτως, όσον αφορά κατ’ αρχάς στα 8 μεγάλα μουσεία της χώρας, η προτεινόμενη διάρθρωση των Tμημάτων τους παραμένει παρωχημένη και ακατανόητη, αφού άλλοτε βασίζεται σε χρονικές ενότητες (Τμήμα Συλλογής Προϊστορικών) άλλοτε σε χωρικές, (Αιγυπτιακών και Ανατολικών) και άλλοτε σε ειδολογικές (π.χ. Τμήμα Συλλογής Έργων Γλυπτικής, Τμήμα Συλλογών Αγγείων), ενώ στα υπόλοιπα μουσεία μπορεί να ακολουθούνται άλλα κριτήρια για την οργάνωσή τους (π.χ. στο Αρχαιολογικό Θεσσαλονίκης η γλυπτική βρίσκεται στο Τμήμα Λιθίνων, ενώ στο Αρχαιολογικό Ηρακλείου κάπου ανάμεσα στο Τμήμα Κλασικών, Ελληνιστικών ή Ρωμαϊκών Αρχαιοτήτων)!

Ακατανόητη παραμένει και η απουσία της Μουσειολογίας στα «Τμήματα Δημοσίων Σχέσεων, Τεκμηρίωσης, Δημοσιευμάτων και Μουσειογραφικών Μελετών» που καθένα από αυτά τα μουσεία έχει. Δεν πιστεύουμε ότι η Μουσειογραφία, δηλαδή ο εκθεσιακός χωρικός σχεδιασμός, μπερδεύτηκε με τη Μουσειολογία, δηλαδή με τον νοηματικό σχεδιασμό. Θεωρούμε ότι πρέπει οι εξειδικευμένοι στη μουσειολογία αρχαιολόγοι, εθνολόγοι ή ιστορικοί της τέχνης είναι αυτοί που μπορούν να φέρουν σε πέρας, σε συνεργασία με τους καθ’ ύλη ειδικούς, το αντικείμενο του μουσειολογικού σχεδιασμού προς όφελος του πολιτισμού, των μνημείων, της κοινωνίας και της ανάπτυξης. Για τους ίδιους λόγους, σε κάθε μία από τις 40 Εφορείες Αρχαιοτήτων (στην αρμοδιότητα των οποίων υπάγονται 200 περίπου μουσεία), όπου προβλέπεται να λειτουργεί «επιστημονική ολομέλεια στην οποία μετέχουν αρχαιολόγοι, μηχανικοί και συντηρητές» είναι απολύτως αναγκαίο να περιλαμβάνονται οι ειδικευμένοι στη μουσειολογία αρχαιολόγοι και αρχιτέκτονες.

Το ΥΠΠΟΤ στη διαχείριση του πολιτιστικού αποθέματος της χώρας δεν μπορεί να αγνοεί τα πανεπιστήμια που μελετούν, ερευνούν και εκπαιδεύουν σε αυτά τα θέματα και τα οποία μπορούν να το συμβουλεύσουν χωρίς κόστος και κυρίως με κύρος. Τα πανεπιστήμια Αθηνών, Θεσσαλονίκης και Αιγαίου και το Πάντειο έχουν εδώ και χρόνια τόσο Τμήματα, όσο και Μεταπτυχιακά Μουσειολογίας, Μουσειακών Σπουδών, Ανάδειξης Αρχαιολογικών Χώρων και Πολιτιστικής Διαχείρισης και αυτό δεν το αγνοεί το ΥΠΠΟΤ. Επίσης ενώσεις ειδικών όπως ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων και η Εταιρεία Ελλήνων Μουσειολόγων έχουν κάθε λόγο να συμπαρασταθούν και να συνεισφέρουν σε όποιες ανανεωτικές προσπάθειες του Υπουργείου, αρκεί να τους το ζητήσει. Τελειώνοντας, ένα βασικό έλλειμμα του οργανογράμματος, το οποίο μάλιστα και το ακυρώνει, είναι η απουσία κατανομής θέσεων εργασίας και απαραίτητων ειδικοτήτων στις αρμοδιότητες που περιγράφονται στις διάφορες Υπηρεσίες και τα Τμήματά τους, όπως και ο προβλεπόμενος απαιτούμενος ελάχιστος και μέγιστος αριθμός τους. Έτσι το οργανόγραμμα εύκολα και γρήγορα μπορεί να παραμείνει ένα άδειο κέλυφος που δεν θα λειτουργήσει, αφού οι άνθρωποι ως αριθμοί και ειδικότητες στο παρόν ή σε βάθος χρόνου δεν υπάρχουν.

Η λειτουργία ενός μουσείου – ως σύγχρονου θεσμού με κοινωνικό προσανατολισμό – είναι μια υπόθεση σοβαρή και δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως πάρεργο, ούτε και να στριμώχνεται ανάμεσα σε πλήθος άλλων υπηρεσιακών καθηκόντων. Τα μουσεία χρειάζονται διευθυντές με όραμα για τον πολιτισμό και ικανό αριθμό εξειδικευμένου προσωπικού που να είναι σε θέση να υποστηρίξει εκείνες τις κοινωνικές δράσεις που υλοποιούν το δημόσιο χαρακτήρα της πολιτιστικής κληρονομιάς. Δεν χρειαζόμαστε μουσεία αντικειμένων που μιλούν μόνο στους ειδικούς, αλλά μουσεία που διαμορφώνουν απόψεις και δίνουν νόημα στην καθημερινότητα του μέσου επισκέπτη, συνδέοντας το παρόν του με το ιστορικό παρελθόν του.

Η ηγεσία του ΥΠΠΟΤ πρέπει να σκεφτεί εκ βάθρων το νέο οργανισμό, ώστε να γίνει εξωστρεφής και αναπτυξιακός, σε συνεργασία με όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη, τα οποία έχουν κάθε λόγο να νοιάζονται για τον πολιτισμό και τη διαχείρισή του.»

Το Δ.Σ. της Εταιρείας Ελλήνων Μουσειολόγων

Ματούλα Σκαλτσά, Καθηγήτρια Ιστορίας της Τέχνης και Μουσειολογίας, Πρόεδρος
΄Αρτεμις Ζενέτου, ιστορικός της τέχνης-μουσειολόγος, Διευθύνουσα Σύμβουλος του Fulbright Ελλάδας, Αντιπρόεδρος
Βάλια Αμοιρίδου, αρχαιολόγος-μουσειολόγος, Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας-Θράκης, Γενική Γραμματέας
Κορίνα Γαβαλά, ιστορικός-μουσειολόγος, Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων ΥΠΠΟΤ, Ειδική Γραμματέας,
Χρύσα Ζαρκαλή, μουσειολόγος, Υπεύθυνη Δημοσίων Σχέσεων, Κρατικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, ΥΠΠΟΤ, Ταμίας
Νικόλας Κωνστάντιος, αρχαιολόγος-μουσειολόγος, Μουσείο Βυζαντινού και Χριστιανικού Πολιτισμού, ΥΠΠΟΤ
Μάρλεν Μούλιου, αρχαιολόγος-μουσειολόγος, Διεύθυνση Μουσείων Εκθέσεων και Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων,ΥΠΠΟΤ, υπό διορ. Λέκτωρ Μουσειολογίας, Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Επιμέλεια: Τζένη Κατσαρή-Βαφειάδη
[email protected]

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.