Οι «Νεφελες» του Αριστοφανη σημερα στην Κομοτηνη

Το ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ Κοζάνης σε συνεργασία με την Αττική Σκηνή παρουσιάζει τις «Νεφέλες» του Αριστοφάνη. Το ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ καταπιάνεται με τον κλασικό μας κωμωδιογράφο ολοκληρώνοντας ένα σύντομο διετή κύκλο. Επιλέχθηκε ένα από τα λιγότερο παιγμένα έργα του που είναι οι «Νεφέλες», ένα από τα λίγα έργα του που δεν κρίνουν τα δεινά του καταστροφικού πολέμου, που βρίσκονταν σε εξέλιξη την εποχή του συγγραφές, αλλά φέρνει στην επιφάνεια το θέμα της Παιδείας.
Στην Αθήνα του Αριστοφάνη κυριαρχούν οι σοφιστές και ο ποιητής, παρουσιάζοντας επί σκηνής τον Σωκράτη, σατιρίζει τον τρόπο και το περιεχόμενο της εκπαίδευσης. Στο έργο ο Αριστοφάνης ενοχοποιεί την πνευματική ηγεσία του καιρού του ως συνεργό για την ηθική και πνευματική έκπτωση και σατιρίζει αμείλικτα τις μεταμοντέρνες ιδέες και τα νέα εκπαιδευτικά συστήματα που έχουν εισάγει ο Σωκράτης και οι σοφιστές. Οι Νεφέλες είναι οι αόριστες και σκοτεινές, κατά τον Αριστοφάνη, διδασκαλίες των σοφιστών και παρουσιάζονται προσωποποιημένες σαν οντότητες ή θεότητες γοητευτικές μαζί και αποκρουστικές, που εγκυμονούν κινδύνους για το μέλλον και εκφράζουν τη σύγχυση, το χάος και την αβεβαιότητα.

Λίγα λόγια την υπόθεση

Ένας γέρος Αθηναίος χωριάτης με το εκφραστικό όνομα Στρεψιάδης έχει αναγκαστεί να αφήσει κι αυτός το κτήμα του και να κλειστεί στην Αθήνα (βρισκόμαστε στην εποχή του Πελοποννησιακού πολέμου, όταν οι Σπαρτιάτες έκαναν κάθε τόσο επιδρομές στην Αττική).
Έχει παντρευτεί μία αριστοκράτισσα Αθηναία, κι έτσι ο γιος τους, ο Φειδιππίδης, αναθρεμμένος σαν αριστοκράτης κι αυτός, έφτασε να καταχρεώσει τον πατέρα του με τις ιπποδρομίες και τα άλλα του έξοδα. Ο Στρεψιάδης βρίσκεται τώρα στενεμένος από τους δανειστές του και γι΄ αυτό παίρνει την απόφαση να στείλει το γιο του στο Φροντιστήριο του Σωκράτη. Εκεί διδάσκουν, λέει, μέσα σ΄ άλλα και την τέχνη να νικάς στα δικαστήρια, όσο άδικο και να έχεις.
Ο Φειδιππίδης, όμως δεν έχει καμιά όρεξη να χάσει την ξεγνοιασιά του και να κλειστεί στη σχολή του Σωκράτη. Έτσι ο γέρος αναγκάζεται να πάει ο ίδιος στο φροντιστήριο, για να σπουδάσει τον Άδικο Λόγο. Σε λίγο, όμως, ο Σωκράτης τον διώχνει, γιατί ο Στρεψιάδης δεν καταλαβαίνει τίποτα από τις λεπτές σοφίες που του δίνονται εκεί μέσα. Με τα πολλά καταφέρνει το γιο του να φοιτήσει στη σχολή του φιλοσόφου. Ο νέος τώρα μαθητής το πρώτο μάθημα θα το πάρει από τον ίδιο τον Αδικο Λόγο που αγωνίζεται με τον Δίκαιο και τον νικάει. Δεν περνάει πολλή ώρα και ο Φειδιππίδης βγαίνει από το μάθημα ξεσκολισμένος. Παιχνιδάκι είναι τώρα γι΄ αυτόν να δείξει στον πατέρα του πώς θα ξεφύγει από τα νύχια των δανειστών του. Ο Στρεψιάδης γρήγορα καταλαβαίνει πως όλα τα μαθήματα που πήρε ο γιος του έχει ο ίδιος να τα πληρώσει, πικρά μάλιστα. Ο Φειδιππίδης διαφωνεί μαζί του και στο τέλος τον δέρνει. Κάτι περισσότερο: μπορεί και θεωρητικά να του αποδείξει ότι τα παιδιά έχουν δικαιώματα και υποχρέωση να δέρνουν τους γονείς τους. Ανίσχυρος πια ο Στρεψιάδης και μετανιωμένος βάζει φωτιά στο Φροντιστήριο, για να πάρει τουλάχιστον εκδίκηση από τους δασκάλους μιας τέτοιας ανήθικης σοφίας.

Οι Νεφέλες στο έργο του Αριστοφάνη

Οι ιδέες που πραγματεύεται το έργο είναι ενδεικτικές δύο σημαντικών νέων στοιχείων της πνευματικής ζωής του 5ου αιώνα, και της σύγκρουσής τους με τις παραδοσιακές δοξασίες και συνήθειες της ελληνικής κοινωνίας.
Το ένα από αυτά τα νέα στοιχεία είναι ο επιστημονικός στοχασμός για τη δομή του σύμπαντος. Με τον επιστημονικό στοχασμό οι αρχαίοι Έλληνες επιχειρούσαν τώρα να ερμηνεύσουν ως φαινόμενα φυσικά, υποκείμενα σε κατανοητή φυσική νομοτέλεια, τα αστρονομικά και μετεωρολογικά φαινόμενα που η παράδοση θεωρούσε ως ενέργειες υπερφυσικών όντων. Μέσα από αυτές τις νέες ερμηνείες, οι δικαιοδοσίες των παραδοσιακών θεών περιορίζονται σημαντικά.
Το δεύτερο νέο στοιχείο που πραγματεύεται στις Νεφέλες, χαρακτηριστικό της πνευματικής ζωής της εποχής, είναι η ανάπτυξη έντονου ενδιαφέροντος για την τεχνική που χρησιμοποιούσαν οι ρήτορες στο δικαστήριο και στις πολιτικές συγκεντρώσεις για να πείσουν το ακροατήριό τους. Τον 5ο αιώνα, όσοι ομιλητές μπορούσαν να μιλήσουν με πειστικότητα στις πολιτικές συγκεντρώσεις και να πείσουν το ακροατήριο τους, ήταν περιζήτητοι. Η χρήση ρητορικών μέσων για πολιτικούς και δικανικούς σκοπούς, πρόσφερε συχνότατα απατηλά και λογικοφανή επιχειρήματα για να παραπλανήσει το ακροατήριο και συχνά να κάνει το άδικο να θριαμβεύσει.
Ο Φειδιππίδης των Νεφελών παραπέμπει ακριβώς σε αυτήν την κατάσταση. Τελειώνοντας το σχολείο, δεν έχει ασκηθεί μόνο στον έξυπνο χειρισμό της γλώσσας, αλλά έχει αναπτύξει και μια ικανότητα να μπορεί να αμφισβητεί τους παραδοσιακούς νόμους. Σε αυτούς τους ηθικούς και φιλοσοφικούς νεωτερισμούς των σοφιστών, ο Αριστοφάνης ήταν πολύ αυστηρός.
Στις Νεφέλες ο Σωκράτης, αν και πολέμιος των σοφιστών, παρουσιάζεται ως σοφιστής. Γι αυτό το λόγο ο Αριστοφάνης θεωρήθηκε υπεύθυνος για την καταδίκη του φιλόσοφου. Με την κωμωδία του αυτή ο ποιητής εξεγείρεται ενάντια στις νέες νοοτροπίες και τα νέα πνευματικά ρεύματα θεωρώντας τα υπεύθυνα για την καταστροφή των παλαιών αξιών και την ανηθικότητα του καιρού του.
Ο Αριστοφάνης αποδίδει στον Σωκράτη δοξασίες που θα ήταν σωστό να τις αποδώσει σε άλλους διανοούμενους της εποχής του, αγνοώντας τα στοιχεία εκείνα της διδασκαλίας του που τον διαφοροποιούσαν από τους σοφιστές.
Οι Νεφέλες γράφτηκαν δύο φορές. Το πρώτο κείμενο ήταν αυτό που παίχτηκε, αλλά, παρά τις προσδοκίες του Αριστοφάνη, πήρε το τρίτο βραβείο. Το κείμενο που έχουμε είναι το δεύτερο, και είναι μάλλον συμπληρωμένο.

Οι Συντελεστές

Παραγωγή: ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ Κοζάνης – ΑΤΤΙΚΗ ΣΚΗΝΗ
Μετάφραση: Κώστας Γεωργουσόπουλος
Σκηνοθεσία: Θανάσης Θεολόγης
Σκηνικά-Κοστούμια: Αντώνης Χαλκιάς
Μουσική: Γιούρι Στούπελ
Χορογραφίες: Πέτρος Γάλλιας

Παίζουν: Τάσος Χαλκιάς, Ηλίας Λογοθέτης, Τάσος Παλαντζίδης, Γιώργος Σεϊταρίδης, Θωμάς Παλιούρας, Μαρία Ζαχαρή, Αναστάσης Κολοβός, Ιωάννα Δελάκου, Ντέπυ Πάγκα, Μιχαέλλα Κοκκινογένη, Ματίνα Καλογεροπούλου, Κατερίνα Μπάστα, Αντώνης Καλογήρου, Αναστασία Ζαφειροπούλου.

Η παράσταση θα δοθεί την Τρίτη 15 Ιουλίου, στο Θερινό Δημοτικό Θέατρο, ώρα 9.00 μ.μ.
Τιμή εισιτηρίου 20€ – φοιτητικό 17€.
(Εισιτήρια προπωλούνται στο περίπτερο του Δήμου στη Κεντρική Πλατεία Κομοτηνής).

Α.Χ.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.