Με αφιερωμα στον Αλεξανδρο Κοτζια

Προεκλογικός καιρός, συμψηφισμοί, κριτικές, αναλύσεις, προγράμματα, θέσεις. Και μεταξύ αυτών μνήμες… Μνήμες αμφιθεάτρων, πολιτικών διαλόγων για τον Γκράμσι και τον Κρότσε, και τα βράδια «Αντιποίησις Αρχής».

Αλέξανδρος Κοτζιάς δηλαδή και «Πολιορκία» από εικόνες του τότε.

Στα δεκάχρονα από το θάνατό του αφιερούται το τεύχος της «Λέξης» Ιουλίου – Αυγούστου, και από κει η Βένα Γεωργακοπούλου, μιλώντας για τον Αλέξανδρο των συνεντεύξεών της, μάς θυμίζει δημοσιογραφικές στιγμές και στάσεις ελλείπουσες σήμερα.

Βένα Γεωργακοπούλου όμως…

«Μια φανταστική συνάντηση

Κάθε αναγνώστης φτιάχνει τη δική του εικόνα για τον αγαπημένο του συγγραφέα, έχει τις δικές του ιστορίες να αφηγηθεί από το πώς και το γιατί τον συνάντησε και τον επέλεξε. Είχα την τύχη, μιας και κάποτε αποφάσισα να γίνω δημοσιογράφος, να γνωρίσω από κοντά τον συγγραφέα που αγάπησα όσο κανέναν άλλο.

Και όμως μου φαίνεται πως η πιο σημαντική ανάμνησή μου από τον Αλέξανδρο Κοτζιά παραμένει μια συνάντηση, που, ίσως ποτέ δεν έγινε, που ίσως είναι ένα μείγμα σύγχυσης και φαντασίας αλλά που χωρίς αυτήν ακόμα και ένα κατά βάση φιλόπονο πλάσμα σαν και εμένα δεν θα τόλμαγε να αναμετρηθεί με τον συγγραφικό του κόσμο. Για να κατακτηθεί ολοσχερώς από αυτόν.

«Είναι δύσκολος», να μια κοινοτοπία που συχνά χρησιμοποιείται για τον Αλέξανδρο Κοτζιά. Στα πρώτα νευρωτικά χρόνια της μεταπολίτευσης, η γενιά μου που γέμιζε αμφιθέατρα και κομματικές νεολαίες, δεν ήξερε ποια κενά να πρωτοκαλύψει. Τι να διαβάσει, τι να δεί, τι να ακούσει, τι να φωνάξει. Η «Αντιποίησης αρχής», που κυκλοφόρησε το 1979, παραήταν στρυφνή. Και όσο όλα και όλοι γύρω μου την επέβαλλαν αυστηρά, τόσο πιο πολύ με πανικόβαλλαν οι πρώτες της σελίδες.

Ίσως γι΄αυτό να έπλασα μια φανταστική συνάντηση μαζί του. Ένας ψυχίατρος θα είχε πολλά να πει. Ένας γοητευτικός άνδρας ανάμεσα στο κοινό πήρε τον λόγο σε μια δημόσια ανάγνωση του Στρατή Τσίρκα. «Ποιος είναι;». κάποιος μου ψιθύρισε ένα επώνυμο. Ήταν δύο οι Κοτζιάδες τότε και οι πολιτικές τους πεποιθήσεις παραήταν μπερδεμένη υπόθεση για όσους είχαν σαν και μένα ταχύρυθμα εκπαιδευτεί στο λεξιλόγιο της ελληνικής αριστεράς, επίσης διπλής τότε. Προτίμησα το «Αλέξανδρος» από το «Κώστας» και φεύγοντας από το θεατράκι της σχολής Δοξιάδη ήξερα πως είχε έρθει η ώρα να ανοίξει και να με δεχτεί η «Αντιποίησις αρχής» σαν να είχε γραφτεί ειδικά για μένα. Αυτό ήταν.

Αδιαφορώντας πάντα στη ζωή μου για τις πληροφορίες γύρω από πρόσωπα και πράγματα και θεωρώντας πεισματικά ως μέτρο των πάντων τις αισθήσεις και τις απόψεις μου, ποτέ δεν κατάλαβα γιατί θεωρήθηκε και από τον ίδιο και από άλλους τολμηρή η απόφαση και η λαχτάρα μου να του πάρω στα πρώτα δημοσιογραφικά μου συνέντευξη για ένα περιοδικό που έβγαζε τότε το ΚΚΕ εσωτερικού («Αριστερά σήμερα»). Η «Φανταστική περιπέτεια» είχε μόλις εκδοθεί (1985).

Αν όμως η ανανεωτική αριστερά επεδείκνυε την προσφάτως κτηθείσα γενναιοδωρία της προς τον συγγραφέα της αιρετικής «Πολιορκίας», όταν μεταπήδησα από την «Αυγή» σε άλλη εφημερίδα χωρίς κομματικές εξαρτήσεις («Ελευθεροτυπία»), αλλά και συνεργαζόμενη κατά καιρούς με περιοδικά και τηλεοπτικές εκπομπές («Ταχυδρόμος», «Παρασκήνιο»), συνειδητοποίησα πως το όνομα του Αλέξανδρου Κοτζιά έχαιρε στον κόσμο του Τύπου μιας πλήρους αλλά και αντιφατικής αποδοχής.

Ποτέ από το 1985, που του πρωτοέτεινα τρέμοντας το δημοσιογραφικό μου μαγνητόφωνο, μέχρι εκείνο τον απαίσιο Σεπτέμβριο του 1992, που τον αποχαιρετήσαμε, δεν άκουσα από προϊστάμενο ή διευθυντή μου ένα «άσε καλύτερα» ή «θα δούμε» στις συχνές προτάσεις μου για συνεντεύξεις του Αλέξανδρου Κοτζιά (ήταν η εποχή που έβγαζε την μια μετά την άλλη τις αριστουργηματικές νουβέλες της σειράς «Τα παιδιά του Κρόνου», αλλά και ανέβαινε η θεατρική του «Μαριάννα»). Το δημοσιογραφικό σινάφι περιέβαλε πάντα με δέος τον Κοτζιά, επιφανή κριτικό και εξέχον μέλος της ΕΣΗΕΑ.

Ήταν δεξιός; Ήταν κεντρώος; Οι λεπτές και τολμηρές πολιτικές επισημάνσεις του, μπορεί να έβγαζαν ωραίους δημοσιογραφικούς τίτλους, αλλά δεν εντάσσονταν στην κυρίαρχη πολιτική μακαριότητα – δεξιά και αριστερή – της προ Σημίτη εποχής.

Έπειτα, ακόμα και σε μια περίοδο, που η ελληνική λογοτεχνία δεν είχε αρχίσει να ξιπάζεται τόσο για τις μπεστ- σελλερικές επιδόσεις, ο Αλέξανδρος Κοτζιάς είχε μια μικρή εμπορική απήχηση σχετικά με το μέγεθος του έργου του. Σκέφτομαι ότι ποτέ δεν είχα στην εφημερίδα μου συναδελφικό ανταγωνισμό όσον αφορά τις συνεντεύξεις του, και όχι, βέβαια, επειδή είχε καταγραφεί στις συνειδήσεις όλων σαν «δικός μου». Τα βιβλία του, όσο απομακρυνόσουν από τους κύκλους των κριτικών και πολιτικολογούντων (ήξερε όσο κανένας άλλος να ξύνει τις πολιτικές μας πληγές), ήταν μάλλον άγνωστος τόπος. Και είμαι σίγουρη ότι περισσότεροι άνθρωποι είδαν συνολικά τον «Ιαγουάρο» της Κατερίνας Ευαγγελάκου, μια ταινία που δυστυχώς προβλήθηκε μετά τον θάνατό του, παρά διάβασαν την ίδια την υπέροχη νουβέλα.

Ήξερα ότι καθόλου δεν τον απασχολούσαν νούμερα και δημοσιεύματα. Την ώρα που εγώ – ακόμα και στην πολλοστή μας συνάντηση – ίδρωνα μέχρι να αποφασίσω να χτυπήσω το κουδούνι του και έκοβα βόλτες πάνω κάτω στο δρόμο για να ανακτήσω το κουράγιό μου, η γαλήνη, η τρυφερότητα και η ανεκτικότητα της υποδοχής του έκαναν τα πράγματα ακόμα χειρότερα. Τον θυμάμαι, όμως, τουλάχιστον μια φορά που αγωνιούσε. Ήταν λίγο πριν την πρεμιέρα της «Μαριάννας» του στο θεατράκι της Πέπης Οικονομοπούλου. Πόσο καλό μου είχε κάνει η εξομολόγησή του «είμαι ένας ηθοποιός manque»!

Ήταν το άλλο πρόσωπο του Αλέξανδρου Κοτζιά. Αυτό για το οποίο πάσχιζα να πείσω τον φίλο μου τον Μπάμπη, που μια ερώτησή του παραλίγο να του στοιχίσει την είσοδό του στην ΕΣΗΕΑ. «Τι σημαίνει «απροσδιόνυσος», τον είχε ρωτήσει ο Αλέξανδρος Κοτζιάς, μέλος της ομάδας εξεταστών. Όλο το καλλιτεχνικό τμήμα της «Ελευθεροτυπίας» έτρεξε να τη βρει στο λεξικό. Και έγινε από τότε αυτή η άγνωστη λέξη ένας ακόμα μυστικός κρίκος που με συνέδεε μαζί του.

Έτσι και αλλιώς από τον Σεπτέμβριο του 1992 ξέρω πολύ καλά πως δεν θα ξανανιώσω ποτέ πια την χαρά ενός καινούριου του βιβλίου. Και δεν μ΄ενδιαφέρει τι λέει το λεξικό. Για μένα το επίθετο «απροσδιόνυση» θα δηλώνει πάντα την στέρηση και την απουσία.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.