«Απο τη Δημοσια και δωρεαν παιδεια στην ιδιωτικη εκπαιδευση»

Στα ΠΟΛΙΤΙΚΑ (Θ΄, 1) του Αριστοτέλη διαβάζει κανείς και στοχάζεται για τα εξής: «…Κανείς νομίζω, δεν έχει αμφιβολία ότι είναι υποχρέωση του νομοθέτη να ασχοληθεί πολύ σοβαρά με το θέμα της παιδείας των νέων…είναι κάτι που αν παραμεληθεί στις πόλεις, βλάπτει πριν από όλα το ίδιο το πολίτευμά τους, αφού οι νέοι πρέπει να παίρνουν μόρφωση ταιριαστή με το πολίτευμα της πόλης τους… Έπειτα, η κάθε τέχνη προϋποθέτει κάποια προπαίδεια και κάποια άσκηση, αν είναι να φταίει κάποτε κανείς να κάνει τις εργασίες αυτής της τέχνης, το ίδιο όμως ισχύει και για τις πράξεις της αρετής. Καθώς, εξ’ άλλου, οι πολίτες μιας πόλης έχουν να επιτελέσουν σαν σύνολο ένα σκοπό, είναι φανερό ότι και η παιδεία πρέπει να είναι μια και η ίδια για όλους και η φροντίδα γι’ αυτήν πρέπει να ανήκει στο δημόσιο και όχι να αφήνεται στην ατομική πρωτοβουλία, όπως γίνεται σήμερα που ο κάθε γονιός φροντίζει ιδιωτικά τα παιδιά του, διδάσκοντάς τους τους κλάδους της γνώσης που ο ίδιος θεωρεί ενδεδειγμένους. Για την επίτευξη ενός στόχου που είναι κοινός για όλους κοινή πρέπει να είναι και η άσκηση. Και φυσικά, κανείς πολίτης δεν πρέπει να πιστεύει ότι ανήκει στον εαυτό του, αλλά, αντίθετα, ότι όλοι οι πολίτες ανήκουν στην πόλη…ο καθένας δεν είναι παρά ένα μόριο της πόλης και η φροντίδα για κάθε ξεχωριστό μόριο πρέπει να γίνεται σε απόλυτο συνταίριασμα προς τη φροντίδα για το σύνολο. Από την άποψη αυτή μόνο επαίνους θα πρέπει να έχει κανείς να πει για τους Λακεδαιμονίους, που και μεγάλο ζήλο δείχνουν για την αγωγή των παιδιών τους και την αγωγή αυτή την κάνουν με ένα δημόσιο, κοινό για όλους σύστημα…» (Μετάφραση: καθ. Δ.Λυπουρλής)

Βέβαια χρόνια πολλά πέρασαν από τότε. Ούτε όμως μορφές σαν τον Αριστοτέλη πέρασαν πολλές, ούτε πνευματικός πολιτισμός σαν των αρχαίων Ελλήνων, ισάξιος, ξανάγινε. Και είναι χρήσιμο, όσο και αναγκαίο, να ανατρέχουμε κατά καιρούς στο παρελθόν, καθώς πάνω σ’ αυτό χτίζεται το μέλλον.

Μπορεί να άλλαξαν πολλά. Μπορεί οι τεχνολογίες να έχουν θριαμβεύσει. Μπορεί οι συνθήκες να είναι διαφορετικές και οι αντιλήψεις επίσης. Μπορεί οι επιστήμες τους μύθους ν’ αποκάλυψαν και οι εμπειρίες τον κόσμο νάχουν πλουτίσει. Μπορεί οι επικοινωνίες νάχουν εκρηκτικά αναπτυχθεί και ίσως, για πρώτη φορά, ο δούλος χωρίς ψυχή, που τεχνολογία αποκαλείται, να ‘ναι στη διάθεση της ανθρωπότητας, έτοιμος μα και ανήμπορος προς το παρόν να προσφέρει τον ποθητό ελεύθερο χρόνο. Μπορεί πολλά να ‘χουν συμβεί. Αξίες όμως βασικές, όπως η ελευθερία, η δημοκρατία, η ανθρώπινη αξιοπρέπεια, η αγάπη για την πατρίδα, το δικαίωμα στο αγαθό της Ζωής και της Ευτυχίας, ο αυτοπροσδιορισμός και ο σεβασμός της προσωπικότητας του άλλου, η αυτοδιάθεση, αλλά και ο σεβασμός του κοινού συμφέροντος, παραμένουν αξίες αναλλοίωτες και ζωντανές παρά την κατά καιρούς επιδιωκόμενη φαλκίδευσή τους. Οι αξίες αυτές, που με την ουσία του ανθρώπου συνδέονται στην Παιδεία αναζητούν την καλλιέργειά τους, στην Παιδεία στηρίζουν την προστασία τους και στην Παιδεία στοχεύουν για την αναπαραγωγή τους.

Είναι δε η Παιδεία έννοια ευρύτερη της εκπαίδευσης. Κι αυτό ακριβώς εννοεί ο Αριστοτέλης όταν τονίζει ότι «…κάθε τέχνη προϋποθέτει κάποια προπαίδεια και κάποια άσκηση, αν είναι να φτάσει κάποτε κανείς να κάνει τις εργασίες αυτής της τέχνης…» και συμπληρώνει σημειώνοντας «…το ίδιο όμως ισχύει και για τις πράξεις της αρετής…». Έτσι, είναι ακριβώς η φροντίδα του εμβολιασμού της εκπαίδευσης με την διδαχή και το παράδειγμα των πράξεων της αρετής που αναδεικνύει το ουσιαστικό περιεχόμενο της Παιδείας. Για τον Αριστοτέλη «…η φροντίδα αυτή πρέπει να ανήκει στο δημόσιο κι όχι να αφήνεται στην ατομική πρωτοβουλία…» Η φροντίδα δε «…για κάθε ξεχωριστό μόριο πρέπει να γίνεται σε απόλυτο συνταίριασμα προς την φροντίδα για το σύνολο…»

Αναμφίβολα η αξία της Παιδείας είναι διαχρονική. Γιατί απλά διαχρονική είναι η έννοια της αρετής. Την Παιδεία, δε, κλήθηκε να υπηρετήσει αιώνες τώρα το Δημόσιο Πανεπιστήμιο. Αυτό που ανήκει στους Φοιτητές του. Από την εποχή ακόμη των πρώτων μορφών του, όταν έβλεπε το φως, στην Μπολώνια και στη Σορβόννη, στον Ευρωπαϊκό χώρο του Πολιτισμού, του Ουμανισμού και των πνευματικών ανησυχιών, του Διαφωτισμού και των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.

Το Δημόσιο αυτό, Πανεπιστήμιο, στο οποίο πρόσβαση διαθέτουν ισοτίμως και δωρεάν όλοι οι νέοι και οι πολίτες των κοινωνιών μας που την μόρφωση αγαπούν και την γνώση επιζητούν, αλλά και το συνταίριασμα με το σύνολο σέβονται, χτίσθηκε σαν χώρος Σύναξης και κοινών προβληματισμών, σαν χώρος συνάντησης και διαλόγου, σαν χώρος προστασίας αλλά και αντιπαράθεσης των ιδεών, σαν χώρος αγώνων για ένα καλύτερο αύριο, όμως και σαν χώρος ωρίμανσης των χαρακτήρων και των ευαισθησιών μέσω του καλού ή του κακού παραδείγματος.

«Όταν η αγωγή επιδιώκεται μ’ ένα» …δημόσιο κοινό για όλους σύστημα…», τότε το παράδειγμα αποκαλύπτεται και πάλι σημαντικό και είναι δι’ αυτού που προσφέρεται η Παιδεία. Το παράδειγμα του καλού ή κακού δασκάλου, το παράδειγμα του καλού ή κακού συμφοιτητή, το παράδειγμα της καλής ή κακής διοίκησης, η εμπειρία του καλού ή κακού προγράμματος σπουδών, η εμπειρία της συμμετοχής στα κοινά και για το σύνολο, η εμπειρία του δικαίου ή της αδικίας, η αποκάλυψη των προσωπικοτήτων αλλά και των ιδιοτελών συμφερόντων, συνθέτουν το υπόβουλο μιας Παιδείας που υπερβαίνει τους χαρακτήρες της απλής εκπαίδευσης. Είναι τα παραδείγματα αυτά και οι εμπειρίες της δημόσιας Σύναξης εν ισοτιμία, αλλά και η προστασία και το δικαίωμα της καταγγελίας που διαμορφώνουν το αναγκαίο περιεχόμενο της έννοιας του πολίτη, έννοιας που υπερβαίνει το ατομικό και κατακτά το συλλογικό, καθώς κοινωνικό ον είναι ο άνθρωπος.

Για τον Αριστοτέλη «…οι νέοι πρέπει να παίρνουν μόρφωση ταιριαστή με το πολίτευμα της πόλης τους…».

Στους χρόνους δε αυτούς, τους δικούς μας, στο πολίτευμα της Κοινοβουλευτικής Δημοκρατίας που ευτυχώς ως φαίνεται, εξακολουθεί να αντέχει στα χτυπήματα των καιρών, είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι πηγή της εξουσίας της Δημόσιας υπέρτατης εξουσίας, εξακολουθεί να είναι ο Συνταγματικά Κυρίαρχος και Αυτοπροσδιοριζόμενος δια της Ψήφου του Πολίτης. Είναι αυτός που ελευθέρως ψηφίζοντας, εκφράζοντας ελευθέρως τη βούλησή του, που ώριμη εμφανίζεται κι αποτελεσματική όταν η Παιδεία του υπερέχει, εκχωρεί την εξουσία του στους Αντιπροσώπους του που αντ’ αυτού θ’ ασκήσουν τη Δημόσια εξουσία και θ’ αποφασίσουν για τις τύχες της Κοινωνίας του.

Τούτο σημαίνει καλλιέργεια Δημόσιας και συλλογικής συνείδησης που μεταξύ άλλων στα Δημόσια Πανεπιστημιακά Ιδρύματα αποκτάται. Εκεί, στο χώρο των κοινών συναντήσεων και των συλλογικών εμπειριών, εκεί στο χώρο της άμβλυνσης των οικονομικών και κοινωνικών διακρίσεων, εκεί, στο χώρο που οι νέοι αισθάνονται απλώς νέοι, ανήσυχοι και αγωνιστικοί, εκεί που πρέπει να καλλιεργείται το αίσθημα της κοινής ευθύνης και τύχης και επιχειρείται να ξεπερασθεί η ιδιοτέλεια, ο άκρατος ατομικισμός, ο άγριος ανταγωνισμός, η πάση θυσία προσωπική επιτυχία, η επιδιωκόμενη έστω και δια της φαλκίδευσης της αρετής. Εκεί που υπάρχει πάντα και ασκείται ο δημόσιος κοινωνικός έλεγχος και συχνά φουντώνει η δημόσια κοινωνική κατακραυγή.

Κι αν τα Δημόσια Πανεπιστήμια σήμερα, στις μέρες αυτές της θεοποίησης των αγορών και της εμπορευματικοποίησης των πάντων, στους καιρούς αυτούς του επιθετικού ανταγωνισμού και της λησμονιάς της ευγενικής άμιλλας, παρουσιάζονται ή κατηγορούνται ότι απέχουν από το να καλλιεργούν το παραπάνω νόημα της Παιδείας και της αρετής, τούτο σε καμία περίπτωση δεν σηματοδοτεί την αντικατάστασή τους, την καταδίκη τους στην υποβάθμιση, την άφεσή τους στο δήθεν ιστορικό πεπρωμένο τους, όπως αυτό συλλαμβάνεται από τους «πεφωτισμένους» θιασώτες των εξελίξεων, την παράδοσή τους στην ανυποληψία και την έμμεση και άμεση της ιδιωτικής παρέμβασης προς σωτηρίαν δήθεν του εκπαιδευτικού συστήματος και την αναβάθμισή του.

Η Παιδεία είναι Δημόσιο αγαθό μη επιδεκτικό ατομικής ιδιοποίησης. Τέτοιο θα εξακολουθήσει να ‘ναι στην συνείδηση των ανθρώπων, παρά τις δήθεν επανασταστικές ιδέες του νεοταξικού νεοφιλελεθερισμού, που παράδοξες ερμηνείες του κοινού συμφέροντος συστηματικά προβάλλει, διαφημίζει και πριμοδοτεί πιστός στις ατομιστικές και μικροοικονομικού ενδιαφέροντος μονοδρομικές αντιλήψεις του.

Το Δημόσιο Πανεπιστήμιο χρειάζεται άμεσα τη στήριξη της Πολιτείας και της Κοινωνίας ολόκληρης. Απλά γιατί είναι θεσμός Ελευθερίας, Δημοκρατίας, Ανθρωπισμού και Αξιοπρέπειας. Άλλωστε είναι ιδιαιτέρως ακατανόητη η επίκληση του ανταγωνισμού, αγοραίας μορφής, στη βελτίωση της Παιδείας και μάλιστα του ανταγωνισμού μεταξύ των Δημοσίων και των Ιδιωτικών Πανεπιστημίων, έστω και αυτών που βαφτίζονται ως μη – κερδοσκοπικού χαρακτήρα (τι άραγε συμφέροντα εξυπηρετούν;). Αν η Παιδεία αποτελεί αιώνες τώρα, από την εποχή του Αριστοτέλη ακόμα, υπέρτατο Δημόσιο αγαθό, τότε ας προασπίσουμε σαν Πολιτείες και Κοινωνίες την ευγενική άμιλλα και την περαιτέρω ποιοτικά αναβαθμισμένη εκπαίδευση στο χώρο των Δημοσίων Πανεπιστημιακών Ιδρυμάτων.

Ας στηρίξουμε την Παιδεία στο σύνολό της κι ας αποφύγουμε τις αναπόφευκτες διακρίσεις μιας απλής εξειδικευμένης εκπαίδευσης δια της δήθεν ανταγωνιστικής ιδιωτικής παροχής επαγγελματικών δικαιωμάτων. Ας αντιμετωπίσουμε συνειδητά την υποχρηματοδότηση του Δημοσίου Πανεπιστημίου κι ας προωθήσουμε την ιδέα και την εικόνα ενός Καθηγητή Πανεπιστημίου που δεν είναι απλώς ένας ειδικός επιστήμονας. Ας επιβραβεύσουμε σαν Κοινωνία την εικόνα ενός Καθηγητή που πέραν της εξειδικευμένης γνώσης που κατέχει, διαθέτει ταυτόχρονα ευρεία μόρφωση και καλλιέργεια, σοφία, ευαισθησίες, αρετή, ακαδημαϊκή ελευθερία και τόλμη, αλλά και που είναι παράδειγμα αξιοπρέπειας ελεύθερου φρονήματος και ολοκληρωμένης προσωπικότητας. Ας επιχειρήσουμε να απεγκλωβιστούμε από το ειδικό προκειμένου να συλλάβουμε επιτέλους το γενικό, ν’ αποκτήσουμε κοσμοθεώρηση αναγκαία και επιβεβλημένη σ’ ένα κόσμο αβέβαιο και επικίνδυνο που χρειάζεται να διαθέτει εναλλακτικές λύσεις αλλά και που πρόσφορος θα είναι πάντοτε στο να δεχθεί την Επικούρεια Παρέκκλιση που αλλάζει την Ιστορία.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.