Χωρος φιλοξενιας η ενα νεο Γκουανταναμο για ζωα;

Οι σχέσεις των ανθρώπων με τα ζώα και γενικότερα με την έμβια φύση ήδη από τα χρόνια της ελληνικής και ρωμαϊκής αρχαιότητας ήταν στοιχείο του πολιτισμού μας και της έννομης τάξης. Η συνύπαρξη ανθρώπων και ζώων ανεξάρτητα του χώρου της (πόλεις-ύπαιθρος) εκφράζεται, είτε μέσω της κατοχής ενός ή περισσοτέρων ζώων από τον άνθρωπο, είτε μέσω της παράλληλης και αυθύπαρκτης οντότητάς τους στο φυσικό περιβάλλον. Οι σχέσεις αυτές διέπονταν υπό το καθεστώς παλαιότερων ανθρωποκεντρικών αντιλήψεων από την πεποίθηση ότι μόνο ο άνθρωπος έχει απόλυτη αξία, ενώ τα άλλα έμβια όντα σχετική, επομένως, ως κυρίαρχος έχει δικαίωμα διαχείρισης της φύσης, όπως αυτός θέλει. Στην σημερινή εποχή όμως και εν όψει των αλλαγών στην οργάνωση της ζωής μέσα από τις επιτεύξεις της επιστήμης και της τεχνολογίας που επηρεάζουν άμεσα τις σχέσεις του ανθρώπου με τη φύση, όχι μόνο στο πλαίσιο της κοινωνικής του ζωής, αλλά και ως προς τις μορφές της συνύπαρξής του με τα άλλα έμβια όντα η ανωτέρω αντίληψη τείνει να αναδιαμορφωθεί ριζικά.

Απόρροια αυτής της νέας θεώρησης και υπό την επίδραση οικολογικών αντιλήψεων και της ανόδου του επιπέδου ζωής (υλικού ή πνευματικού) είναι τα σημαντικά βήματα που έγιναν για την προστασία των ζώων, είτε μέσω διεθνών συμβάσεων, είτε συμβάσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, είτε νόμων σε εθνικό επίπεδο. Όπως επισήμανε και ο καθηγητής Γ.Α. Μαγκάκης: «Πρέπει να το νοιώσουμε βαθιά και να το συνειδητοποιήσουμε: Δεν είμαστε οι κυρίαρχοι της φύσης και ούτε πια οι ως ένα βαθμό διαχειριστές της. Είμαστε μόνο οι υπεύθυνοι και οι υπόλογοι για την διαφύλαξη της υπόστασής της. Αυτός είναι ο περιορισμένος, αλλά αξιοκρατικά ο μόνος επιτρεπτός τωρινός μας ρόλος».

Το ζήτημα των αδέσποτων ζώων της πόλης

Πέρα από τα ειδικότερα προβλήματα που προκύπτουν σε σχέση με την μεταχείριση των ζώων (π.χ. εμπόριο απειλουμένων ειδών, τσίρκο, πειράματα κλπ.) δυσχερές εμφανίζεται το πρόβλημα της διαχείρισης και ελέγχου του πληθυσμού αδέσποτων ζώων σε μία πόλη. Το πρόβλημα προκύπτει, όχι από την έλλειψη νομοθετικού πλαισίου, το οποίο προς το παρόν είναι επαρκές και δίνει τις κατευθυντήριες γραμμές για την αντιμετώπιση του φαινομένου, όπως θα δειχθεί παρακάτω, εφόσον βεβαίως εφαρμοσθεί.

Το ουσιαστικό πρόβλημα της, παρά την εφαρμογή του προγράμματος ελέγχου του πληθυσμού των αδεσπότων ζώων, όλο και διογκούμενης αύξησής τους οφείλεται:

Α) Στην μη στείρωση από τους ιδιοκτήτες των θηλυκών ζώων τα οποία κατέχουν, και

Β) στην εγκατάλειψη ζώων από τους ιδιοκτήτες τους για διάφορους λόγους, όπως π.χ. κυνηγοί, οι οποίοι θεωρούν, ότι το ζώο είναι ανεπαρκές για τις ανάγκες του κυνηγίου, ιδιοκτήτες ζώου που αρρώστησε, ιδιοκτήτες ζώου που το χαριτωμένο κουτάβι «παιχνίδι» για το παιδί που το ζήτησε μεταβλήθηκε σε ένα μεγαλόσωμο άχαρο «τέρας», ιδιοκτήτες ζώου που το βαρέθηκαν, ιδιοκτήτες ζώου το οποίο ξαφνικά έγινε επιθετικό, ιδιοκτήτες ζώου το οποίο έχασαν και δεν αναζήτησαν ποτέ, ιδιοκτήτες θηλυκών ζώων τα οποία δεν στείρωσαν με αποτέλεσμα την εγκατάλειψη των πολλαπλών νεογέννητων εφόσον δεν έχουν δυνατότητα διάθεσής τους κλπ.

Επίσης η αύξηση του πληθυσμού των αδεσπότων σε μία πόλη οφείλεται στην άκριτη εισροή ζώων που προέρχονται από όμορους δήμους ή κοινότητες και εγκαταλείπονται σ΄αυτήν. Όταν κάποιος επιλέγει να είναι κάτοχος ζώου οφείλει να γνωρίζει και να αποδέχεται την ευθύνη και την σωστή φροντίδα και μεταχείρισή του. Επομένως εύλογα μπορεί να υποθέσει κανείς ότι η συμπεριφορά, είτε της μη στείρωσης αλλά κυρίως της εγκατάλειψης δεικνύει έλλειψη ενημέρωσης και παιδείας, έλλειψη ευαισθησίας, αγάπης και σεβασμού από μέρους των ιδιοκτητών έναντι της ζωής και ευημερίας των ζώων τους αλλά και αδιαφορία που φτάνει στα όρια της αναλγησίας για την τύχη των εγκαταλειφθέντων ζώων.

Το νομοθετικό πλαίσιο

Πολλοί ασφαλώς δεν γνωρίζουν ότι οι συμπεριφορές κακομεταχείρισης και εγκατάλειψης ζώου συνιστούν ποινικό αδίκημα και τιμωρούνται από το νόμο. Σύμφωνα λοιπόν με τον Ν. 1197/1981 «Περί προστασίας των ζώων» και ειδικότερα στο άρθρο 1 παρ. 2 ρητά αναφέρεται ότι «Όποιος φονεύει, βασανίζει, κακοποιεί ζώα συντροφιάς, εργασίας και των εκτροφών ή εγκαταλείπει αυτά έκθετα ή αδέσποτα τιμωρείται με φυλάκιση μέχρι έξι μήνες ή χρηματική ποινή από τριακόσια μέχρι χίλια πεντακόσια ευρώ ή και με τις δύο ποινές». Φυσικά για να εφαρμοσθεί ο νόμος πρέπει να βρεθεί ο ιδιοκτήτης και γι αυτό επιβάλλεται η σήμανση του ζώου με ηλεκτρονική ταυτοποίηση (microchip).

Σχετικά με τον έλεγχο του πληθυσμού των αδέσποτων ζώων ο Ν. 3170/2003 και ειδικότερα στο άρθρο 7 παρ. 1 ορίζει ότι: «Αρμόδιοι για την περισυλλογή των αδέσποτων σκύλων είναι οι δήμοι και οι κοινότητες». Στην παρ. 3α ορίζεται ότι οι σκύλοι που περισυλλέγονται οδηγούνται στα καταφύγια ζώων συντροφιάς που ιδρύονται και λειτουργούν από τους δήμους, τις κοινότητες και τα ζωοφιλικά σωματεία σε ιδιόκτητους ή μη χώρους. Στη συνέχεια σύμφωνα με την παρ. 4 του ιδίου άρθρου προβλέπεται ότι οι σκύλοι που περισυλλέγονται υποβάλλονται σε κτηνιατρική εξέταση και παραμένουν μέχρι να αναλάβει κάποιος ενδιαφερόμενος την φιλοξενία τους. Οι σκύλοι που παραμένουν στο καταφύγιο, εφόσον σύμφωνα με γνωμάτευση του κτηνιάτρου του καταφυγίου κρίνονται υγιείς, επιτρέπεται να επαναφέρονται στο φυσικό περιβάλλον με απόφαση της αρμόδιας δημοτικής ή κοινοτικής αρχής εντός των διοικητικών τους ορίων και κατά προτίμηση στην περιοχή από όπου περισυνελέγησαν, αφού προηγουμένως σημανθούν, καταγραφούν και υποβληθούν σε αποπαρασιτισμό, εμβολιασμό και στείρωση. Την ευθύνη για την επίβλεψη, τη φροντίδα και την ευζωία τους έχουν τα πρόσωπα που αναφέρονται στην παράγραφο 3α (δηλ. οι δήμοι, οι κοινότητες ή τα ζωοφιλικά σωματεία).

Οι ίδιες αρχές, οι οποίες δηλώνονται ρητά, ως κύριοι στόχοι του προγράμματος αντιμετώπισης των αδέσποτων σκύλων (δηλ. περισυλλογή, προώθηση στο καταφύγιο κτηνιατρική εξέταση, παραμονή έως την υιοθεσία ή επανατοποθέτηση) προβλέπονται και στην υπουργική απόφαση 280239/2003 Υπουργείου Γεωργίας.

Ανάλογη δε είναι η απόφαση 280262/2003 Υπουργείου Εσωτερικών, Δημόσιας διοίκησης και Αποκέντρωσης-Γεωργίας «Περί όρων και προϋποθέσεων χορήγησης άδειας ίδρυσης και λειτουργίας καταφυγίων αδέσποτων ζώων συντροφιάς» όπου στο άρθρο 2 με τίτλο «Γενικές αρχές» ορίζονται λεπτομερώς οι συνθήκες διαβίωσης των ζώων εντός του καταφυγίου, όπως π.χ. ότι το κάθε ζώο θα πρέπει να έχει ατομικό χώρο 8κ.μ., η μόνωση, η θέρμανση και ο εξαερισμός του κτιρίου πρέπει να εξασφαλίζουν την προστασία των ζώων από ακραίες καιρικές συνθήκες ή ότι τα ζώα πρέπει να έχουν ανά πάσα στιγμή πρόσβαση σε πόσιμο νερό και η τροφή που λαμβάνουν να είναι ισορροπημένη και υγιεινή.

Η υπάρχουσα κατάσταση

Είναι γνωστό ότι στην πόλη μας υπάρχει και λειτουργεί με τις νόμιμες προϋποθέσεις καταφύγιο αδέσποτων ζώων. Αυτή τη στιγμή στο καταφύγιο «φιλοξενούνται» ή ζουν υπό καθεστώς ομηρίας 180 και πλέον σκυλιά, αριθμός, ο οποίος υπερβαίνει κατά πολύ τις δυνατότητες του καταφυγίου για σωστή φιλοξενία των ζώων και σύμφωνα με τους όρους του νόμου. Τα ζώα αυτά περισυνελέχθησαν, όχι με ορθολογιστικό τρόπο, κυριολεκτικά «τσουβαλιάστηκαν» εκεί χωρίς έλεγχο, εάν ήταν π.χ. ήδη στειρωμένα και εμβολιασμένα, δεδομένου ότι εδώ και μία δεκαετία (από το 1997) η Ζωοφιλική Εταιρία Κομοτηνής ενεργοποιείται στον τομέα διαχείρισης πληθυσμού των αδέσποτων ζώων μέσω στειρώσεων, εμβολιασμών και υιοθεσιών (αξίζει να σημειωθεί ότι στο διάστημα αυτό πραγματοποιήθηκαν περίπου 1.500 στειρώσεις). Παρόλα αυτά το πρόβλημα δεν λύθηκε παρά τις προσπάθειες των μελών της, οι οποίες αποδείχθησαν «σισύφειες» καθώς δεν υπήρξε αποτελεσματική έως καθόλου συνεργασία των όμορων δήμων και κοινοτήτων (από τους οποίους άλλωστε προέρχεται και ο μεγαλύτερος αριθμός αδέσποτων ζώων στην πόλη της Κομοτηνής) με τον δήμο Κομοτηνής, αλλά και η όλη προσπάθεια προσκρούει στην συνεχιζόμενη και ανελέητη θα έλεγε κανείς εγκατάλειψη των ζώων και την μη στείρωσή τους από τους ιδιοκτήτες τους. Ούτε όμως λύνεται με την απλή περισυλλογή των ζώων σε ένα καταφύγιο και την επ΄ αόριστον παραμονή τους εκεί με αμφίβολες συνθήκες υγιεινής διαβίωσης. Σαφής σκοπός του νόμου είναι ότι τα καταφύγια αποτελούν μεταβατικό χώρο φιλοξενίας ώσπου τα ζώα να ολοκληρώσουν τον κτηνιατρικό τους έλεγχο και μετά να επαναφερθούν στο φυσικό τους περιβάλλον. Βούληση του νομοθέτη δεν ήταν να μείνουν οι πόλεις χωρίς ζώα, αλλά τα ζώα που κυκλοφορούν να είναι υγιή για να μην διακινδυνεύεται η δημόσια υγεία, στειρωμένα για να μην αυξάνεται ο πληθυσμός τους και φιλικά στην συμβίωσή τους με τον άνθρωπο (εφόσον ρητά προβλέπεται ότι εάν το ζώο είναι επικίνδυνο ή πάσχει από ανίατη ασθένεια υποβάλλεται σε ευθανασία – ως επικίνδυνο δε ζώο συντροφιάς είναι το ζώο συντροφιάς που εκδηλώνει απρόκλητα έντονη επιθετική συμπεριφορά προς τον άνθρωπο και τα άλλα ζώα καθώς και το ζώο που πάσχει ή είναι φορέας σοβαρού νοσήματος που μπορεί να μεταδοθεί στον άνθρωπο ή στα άλλα ζώα και δεν θεραπεύεται βλ. άρθρο 1 ν. 3170/2003 ).

Εφόσον λοιπόν πιστοποιηθεί μετά από τον κτηνιατρικό έλεγχο ότι υπάρχουν ζώα στο καταφύγιο, τα οποία είναι υγιή, στειρωμένα και φιλικά αυτά τα ζώα θα πρέπει να επανατοποθετηθούν στο φυσικό τους περιβάλλον προκειμένου να αποφευχθεί ο υπερπληθυσμός τους εντός του καταφυγίου, αλλά και να αποφευχθούν οι βλαβερές συνέπειες που προκύπτουν από την έλλειψη ζωτικού χώρου (π.χ. μετάδοση ασθενειών, αύξηση επιθετικότητας, συνωστισμός κουταβιών μαζί με μεγαλύτερα κλπ.). Σημειωτέον ότι μέλημα της αρμόδιας αρχής πρέπει να είναι η βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης του καταφυγίου.

Θα πρέπει να γίνει αντιληπτό ότι σκοπός της Ζωοφιλικής Εταιρίας Κομοτηνής δεν είναι να επιβάλλει την έννοια της ζωοφιλίας αλλά απλά να την προωθήσει. Αυτό σημαίνει ότι το πρόβλημα των αδέσποτων ζώων δεν πρόκειται να λυθεί εφόσον κάποιοι δεν σέβονται τουλάχιστον το δικαίωμα στη ζωή και ευημερία των ζώων και τα εγκαταλείπουν. Από την άλλη η Δημοτική αρχή μπορεί, εφόσον έχει τη βούληση και οφείλει να αντιτάξει έναντι των πιέσεων που την θέλουν δέσμια πελατειακών τακτικών την υποχρέωση εφαρμογής του προγράμματος διαχείρισης του πληθυσμού των αδέσποτων ζώων αποκλειστικά με βάση το γράμμα και το πνεύμα του νόμου. Το καταφύγιο αδέσποτων ζώων δεν μπορεί και δεν πρέπει να λειτουργεί ως «χωματερή» ζώων και δυστυχώς επειδή αρκετοί γνωρίζουν την ύπαρξή του το χρησιμοποιούν ως τέτοιο. Η ύπαρξη του καταφυγίου δεν εξαφανίζει, ούτε μπορεί να αποτελεί την εύκολη λύση του προβλήματος, αλλά το μέσον για την επίλυσή του.

Αγγελική Σαρέλη

Λέκτορας Νομικής Σχολής Δ.Π.Θ.

Αντιπρόεδρος Ζωοφιλικής Εταιρίας Κομοτηνής

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.