Οι πρωτες φεμινιστριες γεννηθηκαν τον… Μεσαιωνα

Όποιος στο εξής αποδώσει τη γυναικεία χειραφέτηση στις σουφραζέτες του 1903 και τα οδοφράγματα του ‘68, κάνει λάθος. Βρετανίδα ιστορικός βεβαιώνει ότι ο φεμινισμός γεννήθηκε τουλάχιστον 600 χρόνια πριν, την εποχή του σκοτεινού Μεσαίωνα. Το στερεότυπο θέλει τις γυναίκες στον Μεσαίωνα σκλάβες του συζύγου τους, υπηρέτριες της κουζίνας, υπεύθυνες για μια ντουζίνα παιδιά και υποχρεωμένες να τα μεγαλώσουν ανάμεσα στην ανέχεια και τις αρρώστιες. Η πραγματικότητα, όμως, ήταν πολύ διαφορετική.

Όπως τουλάχιστον υποστηρίζει η Βρετανίδα ιστορικός στο πανεπιστήμιο Μπάνγκορ της Ουαλίας, Σου Νιεμπρζιντόφσκι, οι γυναίκες του Μεσαίωνα ζούσαν περισσότερο από τους άνδρες, πολλές φορές αναλάμβαναν θέσεις εξουσίας, ήξεραν να υπερασπίζονται τα δικαιώματά τους, ενώ πήγαιναν ακόμη και διακοπές μαζί και χωρίς να συνοδεύονται- σαν μέλη μιας ισχυρής αδελφότητας. Η Νιεμπρζιντόφσκι κατέληξε σε αυτό το συμπέρασμα μελετώντας ιστορικά ντοκουμέντα, λογοτεχνικά κείμενα και στίχους τραγουδιών εκείνης της εποχής.

Σεξουαλική ελευθερία

Η ενδελεχής έρευνα τής επέτρεψε να διαμορφώσει ένα πιο ακριβές πλαίσιο για τη μέση γυναίκα στην Ευρώπη ανάμεσα στον 12ο και τον 15ο αιώνα και όπως σημειώνει, εκείνη την περίοδο οι γυναίκες έζησαν «μια χρυσή εποχή» με οργανωμένες εκδρομές ακόμη και στους Αγίους Τόπους – αφού είχε προηγηθεί κάποια σταυροφορία των συζύγων, μπορεί να υποθέσει κανείς.

«Στον Μεσαίωνα οι γυναίκες ήταν ήδη χήρες στα τριάντα τους χρόνια και αυτό τους έδινε μεγαλύτερη ελευθερία», λέει η Νιεμπρζιντόφσκι στην ιστοσελίδα του ΒΒC, τονίζοντας ότι η ελευθερία τους ήταν και σεξουαλική. «Ειδικά αν ήταν εύπορες, μπορούσαν πολύ άνετα να ξαναπαντρευτούν από έρωτα, αλλά και ακόμη για να αυξήσουν την περιουσία τους, ή απλώς για να έχουν κάποιο σύντροφο», προσθέτει. Αν και παραδέχεται ότι το μεγαλύτερο μέρος των πηγών της αναφέρεται σε γυναίκες της μεσαίας και της ανώτερης τάξης, η Βρετανίδα πανεπιστημιακός δηλώνει βέβαιη ότι οι γυναίκες στον Μεσαίωνα είχαν μεγαλύτερη εξουσία απ΄ αυτή που υπέθεταν οι συνάδελφοί της μέχρι σήμερα, ανεξάρτητα από την κοινωνική τους θέση. «Η άποψη ότι οι γυναίκες εξαρτιόνταν στο μεγαλύτερο μέρος της ζωής τους από πατέρες, συζύγους ή αδελφούς, είναι εσφαλμένη», καταλήγει.

Κάποιοι συνάδελφοι της Νιεμπρζιντόφσκι, πάντως, δεν είναι διατεθειμένοι να συμμεριστούν τις απόψεις της. Μιλώντας στην εφημερίδα «La Repubblica», ο Γάλλος ιστορικός Ζακ Λε Γκοφ λέει ότι αν και η γυναίκα στον Μεσαίωνα κατάφερε να κερδίσει λίγη ανεξαρτησία, η ανδρική κυριαρχία ήταν πάντοτε συντριπτική.

Η λατρεία της Παναγίας

Μόνο όταν η Εκκλησία άρχισε να προωθεί τη λατρεία της Παναγίας, οι γυναίκες κέρδισαν κάποιο είδος προσοχής, σύμφωνα με τον Γάλλο ιστορικό. Η Σου Νιεμπρζιντόφσκι παρουσιάζει τη μελέτη της αυτή την εβδομάδα σε συνέδριο που θα πραγματοποιηθεί στο πανεπιστήμιο του Μπάνγκορ. Στο συνέδριο συμμετέχουν αποκλειστικά γυναίκες.

Οι φρόνιμες γυναίκες

Στην αρχή της σταδιοδρομίας της, η ιστορικός Λόρελ Θάτσερ Όλρις είχε δημοσιεύσει ένα άρθρο για τις ενάρετες γυναίκες της Αμερικής του δέκατου έβδομου αιώνα. Ήταν γυναίκες που δεν είχαν ψηφίσει ποτέ ούτε είχαν φοιτήσει στο Χάρβαρντ. Επίσης, επειδή ακριβώς ήταν ενάρετες γυναίκες, δεν τους είχε περάσει ποτέ από τον νου να αμφισβητήσουν τον Θεό ή τον τοπικό δικαστή. Προσεύχονταν μυστικά, διάβαζαν ολόκληρη την Αγία Γραφή τουλάχιστον μία φορά τον χρόνο και πήγαιναν στην εκκλησία βρέξει – χιονίσει. Ελπίζοντας στην άλλη ζωή, δεν νοιάζονταν αν θα τις θυμούνται σε ετούτη εδώ. Και δεν τις θυμήθηκαν. «Οι φρόνιμες γυναίκες σπάνια μένουν στην Ιστορία».

Με αυτόν ακριβώς τον τίτλο, η ιστορικός Όλρις επανέρχεται με ένα βιβλίο της για τις γυναίκες, στο οποίο δεν κρύβει τον θαυμασμό της για εκείνα τα θρυλικά θηλυκά που έδιναν φτερά στη φαντασία και ενέπνεαν τον φόβο: τις Αμαζόνες. Σαν τέτοιες Αμαζόνες αντιμετωπίζει την Πενθεσίλεια που πολέμησε τον Αχιλλέα στην Τροία, την Κινέζα πολέμαρχο Μουλάν, ακόμη και την εικοσιοκτάχρονη Παλαιστίνια Ουάφρι Ιντρίς που ανατινάχτηκε μετά των «αλλοφύλων» σε ένα εμπορικό κέντρο της Ιερουσαλήμ. Οι δυναμικές γυναίκες πάντα ερέθιζαν τη φαντασία των ανθρώπων, ακόμη από τα βιβλικά χρόνια. Όπως η Σωσάννα που αντιστάθηκε στον σεξουαλικό εκβιασμό των έκφυλων παπάδων και η Ιουδήθ που ψύχραιμα χρησιμοποίησε την ομορφιά της για να γλιστρήσει μέσα στη σκηνή του Ολοφέρνη και να του κόψει το κεφάλι. Και οι δύο αυτές ιστορίες ενέπνευσαν μερικά από τα σημαντικότερα έργα της αναγεννησιακής ζωγράφου Αρτεμισίας Τζεντιλέσκι- ίσως επειδή της επέτρεψαν να εκφράσει τα δικά της συναισθήματα έπειτα από τον βιασμό της από έναν άλλο ζωγράφο.

Μια βασίλισσα των Αμαζόνων ανακάλυψε πέρυσι η αρχαιολογική σκαπάνη στο χωριό Μιλέροβο, στην όχθη του Ντον. Έτσι επιβεβαιώθηκε ο Ηρόδοτος ο οποίος, το 450 π.Χ., έγραφε για Αμαζόνες που ζούσαν στις στέπες βόρεια του Εύξεινου Πόντου. Οι Αμαζόνες ασφαλώς δεν υπάρχουν πια. Το πολύ πολύ, ύστερα από την ανακάλυψη στο Μιλέροβο, να τις βλέπουμε στα μουσεία. Όμως, η Ιστορία δεν είναι απλώς όσα συνέβηκαν στο παρελθόν. Είναι και όσα επιλέγουν οι επόμενες γενιές να θυμούνται. Μια άλλη ιστορικός, η Σάρα Έβανς, θυμάται αυτά: «Στις αρχές της δεκαετίας του 1960 οι παντρεμένες γυναίκες δεν μπορούσαν να δανειστούν στο όνομά τους χρήματα από τις τράπεζες, ήταν απόλυτα νόμιμο άνδρες και γυναίκες να αμείβονται διαφορετικά για την ίδια ακριβώς δουλειά και η σεξουαλική παρενόχληση δεν υπήρχε ως νομική έννοια». Ο μελετητής Παναγής Λεκατσάς έχει υποστηρίξει ότι πριν από 4.000 χρόνια αναπτύχθηκε στην Ευρώπη ένας μητριαρχικός πολιτισμός που ήταν βασισμένος στην αγροτική παραγωγή και την αρχή της ισότητας. Κι είναι κωμικοτραγικό σήμερα οι καλές κυρίες που ξεπροβάλλουν κάθε τέσσερα χρόνια σαν υποψήφιες στα προεκλογικά «παράθυρα» να θέλουν να μας πείσουν ότι εκείνη η ισότητα υπάρχει ακόμη. Μερικές φορές η πρόοδος είναι τόσο αργή, που ο δρόμος μπροστά μας φαίνεται ατέλειωτος.

Επιμέλεια: Α.Χ.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.