«Οι Εβραιοι της Κομοτηνης ηταν πολυ δεμενοι με τον τοπο τους»

Απάντηση στο ερώτημα: «Τι απέγιναν οι Εβραίοι της Θράκης;» δίνει έρευνα του Διδάκτορα – Ιστορικού του Πανεπιστημίου της Θεσσαλονίκης, κ. Βασίλη Ριτζαλέου. Οι απώλειες του εβραϊκού πληθυσμού της περιοχής από το βουλγαρο-γερμανικό διωγμό ήταν ολοκληρωτικές. Την περίοδο 1943-44 ο πληθυσμός μειώθηκε στην κοινότητα Διδυμοτείχου κατά 96%, στο Σουφλί κατά 98%, στην Αλεξανδρούπολη κατά 97%, στην Κομοτηνή κατά 96% και στην Ξάνθη κατά 99%. Σύμφωνα με τον κ. Βασίλη Ριτζαλέο, η αποτελεσματικότητα των βουλγαρικών αρχών ήταν τόση, ώστε οι Εβραϊκές Κοινότητες της Ανατολικής Μακεδονίας Θράκης – εδάφη τα οποία έλεγχαν οι Βουλγαρικές Δυνάμεις Κατοχής – να παρουσιάζουν τα υψηλότερα ποσοστά θνησιμότητας από όλες τις άλλες κοινότητες του ελληνικού χώρου. Χαρακτηριστικό είναι και το παράδειγμα της Καβάλας, όπου από την ανθηρή Ισραηλιτική Κοινότητα της Καβάλας, που προπολεμικά αριθμούσε 2.100 άτομα, διασώθηκαν μόλις 36.

Τι γνωρίζετε για την Εβραϊκή Κοινότητα της Κομοτηνής;

Η Εβραϊκή Κοινότητα της Κομοτηνής ήταν μία από τις πιο ιστορικές κοινότητες στην Βόρειο Ελλάδα. Είχε παρουσία τουλάχιστον 400 ετών, πριν από την καταστροφή τους το 1943, στη διάρκεια της Βουλγαρικής Κατοχής.

Πότε γνώρισε μεγάλη ανάπτυξή;

Η μεγάλη της ανάπτυξη στα νεότερα χρόνια είναι μετά το 2ο μισό του 19ου αιώνα, από το 1850 και μετά, όταν πολλοί Εβραίοι από τη Θεσσαλονίκη και την Αδριανούπολη εγκαταστάθηκαν στην πόλη κι έδωσαν έναν περισσότερο κοσμοπολίτικο χαρακτήρα στην Κομοτηνή.

Ποιο ήταν το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της;

Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της Εβραϊκής Κοινότητας της Κομοτηνής ήταν ότι είχε αναπτύξει, μέσα στο πέρασμα του χρόνου, πολλά ιδιαίτερα χαρακτηριστικά πολιτισμικά, τα οποία δεν ήταν αναγνωρίσιμα σε άλλες κοινότητας του βορειοελλαδικού χώρου, βρίσκονταν μόνο εδώ. Πολλά από τα ήθη κι έθιμα που είχαν, τα είχαν αναπτύξει οι Εβραίοι της Κομοτηνής, μόνο στην πόλη τους και αυτό έκανε εντύπωση ακόμη και στους Εβραίους που ήρθαν και εγκαταστάθηκαν εδώ ακόμη και από τη Θεσσαλονίκη και την Αδριανούπολη. Θα έλεγα ότι αυτό δημιουργούσε και κάποια προβλήματα στις σχέσεις των διαφορετικών ομάδων μέσα στην εβραϊκή κοινότητα.

Ένιωθαν το δέσιμο με τον τόπο; Ήταν κάτι ξεχωριστό γι’ αυτούς;

Οι Εβραίοι της Κομοτηνής ήταν πάρα πολύ δεμένοι με τον τόπο τους γι’ αυτό και δεν τον εγκατέλειψαν μέχρι τον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο.

Πότε επήλθε η καταστροφή;

Η καταστροφή της Κοινότητας συνέβη στη διάρκεια της Βουλγαρικής Κατοχής και ήταν σχεδόν ολοκληρωτική. Περίπου 880 Εβραίοι εκτοπίστηκαν από τους Βούλγαρους και τους Ναζί στο στρατόπεδο της Τρεμπλίνκα στην Πολωνία και δεν επέστρεψε κανείς γιατί κατέληξαν όλοι σε στρατόπεδο εξόντωσης. Γλίτωσαν από τον εκτοπισμό μόνο οι Εβραίοι που είχαν υπηκοότητα δύναμης ουδέτερης σε σχέση με τις συνθήκες του πολέμου, δηλαδή Ισπανική, Ιταλική και Τουρκική υπηκοότητα. Περίπου είκοσι Εβραίοι.

Μετά τον πόλεμο η Κοινότητα συγκροτήθηκε εκ νέου;

Μεταπολεμικά, ουσιαστικά, ποτέ η Κοινότητα δεν κατάφερε να συνέλθει και ο τελευταίος Εβραίος της πόλης πέθανε στις αρχές του 2001, ο γιατρός Φάις. Έτσι έκλεισε ο κύκλος της Εβραϊκής παρουσίας εδώ.

Ποια περίοδο αριθμούσε τα περισσότερα μέλη;

Περίπου στα τέλη του 19ου αιώνα και στις αρχές του 20ου που είναι η μεγάλη περίοδος της ακμής. Τότε ήταν 1000 με 1200 Εβραίοι στην Κομοτηνή και περίπου αυτός ο αριθμός διατηρήθηκε και μέχρι την περίοδο της Κατοχής. Υπήρξε μια σταθερότητα στον αριθμό των Εβραίων της πόλης.

Ποια επαγγέλματα ασκούσαν;

Οι περισσότεροι ήταν έμποροι και επαγγελματίες. Ένα μικρό στρώμα της Κοινότητας ήταν ιδιαίτερα εύπορο, ασχολούνταν με εμπόριο μεγάλης κλίμακας και τραπεζικές εργασίες, αλλά η πλειοψηφία θα έλεγα ότι ήταν μικρέμποροι και επαγγελματίες μικρής κλίμακας.

Ποιες ήταν οι σχέσεις τους με τις άλλες πληθυσμιακές ομάδες της Κομοτηνής;

Έχουμε περισσότερες πληροφορίες για την περίοδο πριν τον πόλεμο, τον 20ο αιώνα και οι σχέσεις ανάμεσα στους Εβραίους και στα υπόλοιπα στέκια του πληθυσμού ήταν αρκετά καλές. Υπήρχε μια ανοχή, μια προσέγγιση ανάμεσα στα διαφορετικά στοιχεία.

Λέγεται ότι η μεγαλύτερη Εβραϊκή Κοινότητα της περιφέρειας ήταν αυτή της Καβάλας, είναι αλήθεια;

Η Κοινότητα της Καβάλας ήταν πολύ μεγάλη, μια από τις μεγαλύτερες στον ελλαδικό χώρο. Στις αρχές του 20ου αιώνα ήταν πάνω από 2.000 άτομα. Έπαιζε και πολύ σημαντικό ρόλο στην οικονομία της πόλης. Θα έλεγα ότι η Κοινότητα της Καβάλας είναι η πιο ιδιαίτερη περίπτωση σε όλη την περιοχή. Η Κοινότητα της Αλεξανδρούπολης ήταν μικρή, στις αρχές του 20ου αιώνα ήταν 240 άτομα και μέχρι το τέλος της Κατοχής δεν ήταν πάνω από 40 με 45 άτομα.

Μαρία Νικολάου

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.