40 χρονια μετα την 21η Απριλιου του 1967

Το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου 1967 ήταν αποτέλεσμα της αδυναμίας του μεταπολεμικού δημοκρατικού πολιτεύματος να λειτουργήσει ομαλά και να παράγει σταθερές κυβερνήσεις. Η κυβέρνηση του Γεωργίου Παπανδρέου υπονομεύθηκε από τα Ανάκτορα και τελικά ο ίδιος αποπέμφθηκε από την πρωθυπουργία. Οι κυβερνήσεις που διαδέχθηκαν η μια την άλλη καταρράκωσαν κάθε έννοια πολιτικού βίου και πρόσφεραν το πρόσχημα για την επιβολή εξωκοινοβουλευτικής λύσης. Τα ξημερώματα της 21ης Απριλίου του 1967, ένα μήνα πριν τη διεξαγωγή εκλογών, έγινε πραξικόπημα με επικεφαλής τον Γεώργιο Παπαδόπουλο, τον Στυλιανό Παττακό και τον Νικόλαο Μακαρέζο, κατέλυσε το Σύνταγμα και επέβαλλε στρατιωτική δικτατορία.

18, 5 χρόνια πριν, ο Κομοτηναίος Χριστόδουλος Καλάμης, που έχει «φύγει» πια από κοντά μας, γνώριζε το άγριο πρόσωπο των ταραγμένων εκείνων χρόνων, τα βασανιστήρια, την εξορία, τον πόνο. Έτσι η 21η Απριλίου δεν αποτέλεσε έκπληξη για εκείνον. Ίσα – ίσα που έβλεπε με το ψύχραιμο μάτι του αληθινού αγωνιστή ότι κάπου εκεί οδηγούνταν τα πράγματα. Τον Χριστόδουλο Καλάμη τον συνάντησα στις 21- 4- 2005 στο κτήμα του, σε ένα ήσυχο μέρος γεμάτο αμπέλια, συντροφιά με τον σκύλο του, μοιραστήκαμε ένα ποτήρι κρασί, δικής του παραγωγής, και κάποιες λίγες κουβέντες για τα χρόνια της θυσίας και του αγώνα. Στο «Εμείς η Πόλις» φιλοξενείται αυτή η συζήτηση, ως ένα, έστω εκ των υστέρων, ευχαριστώ, αλλά και ως μια αφορμή για να θυμούνται οι παλαιότεροι και να γνωρίζουν οι νεότεροι…

Πόσα χρόνια συνολικά ζήσατε στην εξορία;

Έκανα 22,5 χρόνια εξορία. Πέρασα από την Κέρκυρα, την Αίγινα, την Αλικαρνασσό, το Ιτζεντίν, τα Τρίκαλα, τα Γιάννενα, τις Σέρρες, τη Δράμα, την Γιούρα (έκανα 8 συναπτά χρόνια). Στην Κέρκυρα έμεινα 4 χρόνια (άλλο κάτεργο εκείνο εκεί. Ένας χώρος 2×2 και μέναμε δύο άτομα, ένας απάνω στον άλλο. Χωρίς ήλιο, χωρίς τίποτε).

Πώς ήταν η ζωή στη Γιούρα;

Στη Γιούρα ήταν ένα κολαστήριο πραγματικό. Η Γιούρα απέχει δεκαπέντε με δεκαοκτώ μίλια από τη Σύρο. Είναι ένα ξερονήσι το οποίο χρησιμοποιείται ακόμα από τους Ρωμαίους. Χρησιμοποιήθηκε στην Κατοχή από τους Γερμανούς ενάντια στους Ιταλούς. Και για τους κομμουνιστές και τους Δημοκράτες από το 1947 και δώθε. Ήταν ένα πραγματικό κολαστήριο. Αυτοί που μας βασάνιζαν ήταν πρώην συνεργάτες των Γερμανών, οι οποίοι έπαιζαν το ρόλο του επιστάτη. Μας έλεγαν ότι θα αφεθείτε από τη Γιούρα, όταν κατορθώσετε με την πέτρα που κουβαλάτε και την ρίχνετε στη θάλασσα να δημιουργήσετε δρόμο.

Και το συσσίτιο που σας έδιναν;

Το συσσίτιο ελεεινό, μαμούδια στα ρεβίθια, στα φασόλια, όλα σάπια, κρέας δεν υπήρχε καθόλου στο σιτηρέσιο των φυλακισμένων. Θυμάμαι μία περίοδο κάπου δεκαπέντε μέρες, το 1948, είχαμε να βάλουμε μπουκιά ψωμί στο στόμα μας. Γιατί έκανε αρκετή θάλασσα και δεν μπορούσε να φέρει το καΐκι από την Σύρο ψωμί. Αναγκάστηκαν τελευταία για να μην πραγματοποιηθεί το ομαδικό έγκλημα να έρθει ένα αεροπλάνο και να πετάξει γαλέτες στο νησί. Ήταν ένα αληθινό κολαστήριο, εφάμιλλο με τα Νταχάου της Ναζιστικής Γερμανίας. Όσοι κρατούμενοι, όσοι αγωνιστές ήταν πάνω από εξήντα χρονών, κανένας δεν επέζησε. Επέζησαν οι νέοι, οι 18ρηδες, οι 20ρηδες, οι 25ρηδες. Αυτοί επέζησαν από αυτό το κολαστήριο.

Η 21η Απριλίου πού σας βρήκε;

Ήμουν Γραμματέας της Νομαρχιακής Επιτροπής ΕΔΑ Νομού Ροδόπης. Είχαμε αφεθεί το 1964 από τα Τρίκαλα, στα μέσα του Απρίλη. Και μέχρι το 1967 ήμουν Γραμματέας του Νομού. Πιαστήκαμε αμέσως την 21η του Απρίλη.

Ήταν έκπληξη για σας η δικτατορία;

Οι στιγμές εκείνες ήταν αναμενόμενες. Δεν ήταν η δικτατορία κεραυνός εν αιθρία, γιατί, όπως τόνισα, είχαμε μια ανάπτυξη του Εργατικού Κινήματος και δεν υπήρχε προοπτική με πολιτικά μέσα να καταβληθεί. Έτσι οι Αμερικανοί με τους εδώ συνεργάτες της Αστικής Τάξης, δημιούργησαν τη Χούντα, δημιούργησαν τα καινούργια στρατόπεδα. Αναζωογόνησαν ξανά τις Γιούρες και τα Μακρονήσια. Κάποτε η άρχουσα τάξη τα θεώρησαν οι «νέοι Παρθενώνες» της Ελλάδος. Στόχος και τότε και τώρα ήταν να κάμψουν την αγωνιστικότητα των εργαζομένων, των αγωνιστών, των δημοκρατών, δεν μας ζητούσαν πολλά πράγματα και τούτοι, όπως και οι προηγούμενοι, μια δήλωση. Να πάμε να καθίσουμε στο σπίτι μας. Άνοιξαν ξανά οι Γιούρες…

Πώς σας συνέλαβαν;

Ήρθε μια διλοχία στρατού, είχα κρυφτεί, χτένιζε το μέρος και με βρήκαν, με έπιασαν και την προπαραμονή του Πάσχα, το 1967, αφού μας συγκέντρωσαν πρώτα στις Φυλακές της Κομοτηνής, γύρω στα 55 άτομα από όλο τον Νομό, μας φόρτωσαν στα τζέϊμς, μας κατέβασαν στην Νέα Πέραμο, μας φόρτωσαν στο αρματαγωγό και μας πήγαν στην Γιούρα. Πάλι από την αρχή δηλαδή…

Βασανιστήρια ξανά;

Δεν υπήρχε τώρα, εκείνο εκεί το όργιο των βασανιστηρίων, εκτός από την ψυχολογική βία. Έβλεπες το πολυβόλο δίπλα σου να σε σκοπεύει, γενικές στερήσεις (ούτε επισκεπτήριο είχες, ούτε τίποτα).

Μέχρι πότε μείνατε στη Γιούρα;

Καθίσαμε στη Γιούρα μέχρι τον Σεπτέμβριο μήνα, το ‘67. Από εκεί μεταφερθήκαμε στο Παρθένι της Λέρου. Υπήρχε κι ένα άλλο στρατόπεδο στο Λακί, εκεί ήταν γύρω στα 900 άτομα και στο Παρθένι ήταν γύρω στα 450. Πίστευαν ότι στο Λακί είναι οι χαμηλά ιδεολογικά σκεπτόμενοι σε αντίθεση με το Παρθένι το οποίο θεώρησαν ότι ήταν στρατόπεδο στελεχικού υλικού. Υπήρχε η ψυχολογική βία. Δίπλα από το στρατόπεδο υπήρχαν τα συρματοπλέγματα και δίπλα στα συρματοπλέγματα υπήρχαν τα πολυβόλα. Η διαφορά ήταν ότι μας επιτράπηκε μια φορά το 1970 επισκεπτήριο. Ήρθαν, όσοι μπόρεσαν να έρθουν, οι γονείς μας, οι συγγενείς μας, για δύο ώρες στο στρατόπεδο και μας είδαν.

Πότε φύγατε από το Παρθένι;

Από το Παρθένι, το 1971, μια ομάδα που την θεωρούσαν στελεχικό δυναμικό του Κινήματος μας μετέφεραν στον Ωρωπό. Κι ένα μέρος από αυτόν τον κόσμο, όπως κι εγώ, αφεθήκαμε τον Απρίλη του 1971. Κάναμε με την Δικτατορία τέσσερα συναπτά χρόνια. Κι άλλα 18,5 προηγούμενα έγιναν 22,5. Αυτή ήταν η ανταμοιβή μας για τους αγώνες μας, ενάντια στη βουλγαρική, στη γερμανική και ενάντια στην ιταλική κατοχή.

Η Χούντα τελικά πώς είχε προκύψει; Τι συμπεράνατε;

Ήταν ένας καρπός έμπνευσης της αμερικανικής πολιτικής σε στενή συνεργασία με την εδώ άρχουσα τάξη. Και ας μη κρυβόμαστε πίσω από τα δάχτυλα. Και σήμερα η άρχουσα τάξη της χώρας μας δεν κάνει τίποτα άλλο παρά να πραγματοποιεί τα κελεύσματα του ΝΑΤΟ, των ΗΠΑ και της Ε.Ε.

Τι χάσατε; Τι θεωρείτε ότι σας πήραν οι δικτάτορες;

Ιδεολογικά δεν μου πήραν τίποτε. Έχω δηλώσει ανοικτά ότι, αν είχα μια δεύτερη ζωή θα περπατούσα στον ίδιο δρόμο, με τα ίδια βήματα. Αυτό το κουράγιο, αυτή η πίστη και η καρτερικότητα που είχα ήταν αποτέλεσμα της ιδεολογίας μου, του πιστεύω μου στο σοσιαλισμό, ότι είναι το μέλλον της ανθρωπότητας. Δεν μου πήραν απολύτως τίποτα από αυτά.

Σας στέρησαν τι;

Εκείνο που μου στέρησαν ήταν η οικογένειά μου, μου στέρησαν τους φίλους μου, ίσως μια επαγγελματική σταδιοδρομία.

Από πού θεωρείτε ότι αντλεί ο άνθρωπος τη δύναμη να περάσει όλα όσα περάσατε εσείς;

Αντέχεις όταν έχεις μια ορθή ιδεολογία, ένα σωστό πιστεύω. Κι ότι παλεύεις γι’ αυτό το πιστεύω. Αν δεν έχεις αυτό το πράγμα μέσα σου, οπωσδήποτε δεν μπορείς να αντέξεις.

Μαρία Νικολάου

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.