Ξανα ζωη στο δασος του Νεστου

Στο Δέλτα του Νέστου, υπήρχε το μεγάλο παραποτάμιο δάσος, που ονομάστηκε κατά την Τουρκοκρατία Κοτζά – Ορμάν και μετέπειτα Μέγα Δάσος. Μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1950 είχε έκταση 7.200 εκτάρια, μήκος 27 χλμ. και πλάτος 3-7 χιλιόμετρα. Αποτελούσε ένα γιγάντιο, πράσινο και αδιαπέραστο τείχος από δέντρα με 40 και πλέον μέτρα ύψος και πάχος, που έφτανε πολλές φορές τα 2 μέτρα. Τα δέντρα αγκαλιάζονταν ως την κορυφή τους από αναρριχώμενα φυτά και το έδαφος καλυπτόταν, από πυκνότατους θάμνους και νεαρά δενδρύλλια. Ήταν ένα από τα μεγαλύτερα, ωραιότερα και πλουσιότερα σε φυτά και ζώα, παραποτάμια δάση της Ευρώπης. Μετά το 1952 το ελληνικό Δημόσιο, εγκοίτωσε τον ποταμό κατασκευάζοντας νέα, ευθύγραμμη κεντρική κοίτη με αναχώματα, για να αποφεύγονται οι πλημμύρες και οι κατακλύσεις των εδαφών, τα δε πλημμυρικά νερά, να διοχετεύονται αμέσως και με ασφάλεια στη θάλασσα. Η νέα τεχνητή κοίτη, με τη σύντομη διαδρομή, παροχετεύει πλέον ταχύτατα τα νερά και τα φερτά υλικά του ποταμού στη θάλασσα και δημιουργεί, σύμφωνα με τον Δασάρχη Καβάλας κ. Γιάννη Καπετάνγιάννη μια σειρά από σοβαρές συνέπειες:

Ειδικότερα, τα νερά του ποταμού καθώς ρέουν συγκεντρωμένα προς τη θάλασσα, δεν προλαβαίνουν πλέον να διεισδύσουν και να διηθηθούν στο έδαφος. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα:

Α) την πτώση της στάθμης του υπόγειου νερού σ’ όλη την περιοχή, με ανάλογες επιπτώσεις στη φυσική βλάστηση και

Β) οδηγεί στην καθίζηση των εδαφών που στραγγίστηκαν, αφού το πορώδες τους, αντί νερού που είχε, πληρούται πλέον με αέρα.

Επίσης, πριν τη διευθέτηση της κοίτης το 70% περίπου των υλικών, που έφθαναν στο δέλτα, παρέμεινε στην επιφάνειά του και μόνο το 30% αυτών – το πιο λεπτόκοκκο – εισερχόταν στη θάλασσα. Μετά την κατασκευή των έργων, το 80% και πλέον των υλικών (χονδρά όσο και λεπτά) εκφορτίζεται ταχύτατα στη θάλασσα, ενώ το υπόλοιπο 10-20% (τα πιο χονδρά) αποτίθεται στη νέα κοίτη του ποταμού.

Αυτό έχει τα εξής αποτελέσματα: α) Στη θέση εκβολής της νέας κοίτης εξελίσσεται ταχύτατα ένα νέο, τοπικό δέλτα. β) Ο μεγάλος όγκος των λεπτών υλικών του ποταμού, που εκχύνεται στη θάλασσα από τη θέση εκβολής, εξαπλώνεται με τη βοήθεια και του κυματισμού, προς τις εκατέρωθεν ακτές, φθάνοντας ακόμη και μέχρι την Κεραμωτή, τις οποίες και προσχώνει με ταχύ ρυθμό.

Κατά τον ίδιο χρόνο, το μεγαλύτερο τμήμα του δάσους αποψιλώθηκε και η γύρω περιοχή αποστραγγίστηκε, για να δημιουργηθεί γεωργική γη, που διανεμήθηκε στους αγρότες και για να καλλιεργηθούν υβρίδια Λεύκας από τη Δασική Υπηρεσία.

Οι επεμβάσεις αυτές, άλλαξαν τις οικολογικές συνθήκες της περιοχής με δυσμενείς συνέπειες, για τη διατήρηση του παραποτάμιου δάσους, αλλά και για όλο το δέλτα, το οποίο στήριζε την ύπαρξή του, στις περιοδικές πλημμύρες και την ανεμπόδιστη εναπόθεση των φερτών υλών. Πριν περάσουν πολλά χρόνια, τα εδάφη που εκχερσώθηκαν έπαψαν να παράγουν ικανοποιητικές σοδειές.

Ακόμη και οι λευκοκαλλιέργειες, που εγκαταστάθηκαν έξω από τα αναχώματα, με την εξάντληση των θρεπτικών συστατικών των εδαφών και την πτώση της υπόγειας στάθμης του νερού, έχουν αρχίσει να γίνονται ασύμφορες στο μεγαλύτερο μέρος τους. «Η παραγωγή των δασικών προϊόντων, τόσο στο ανατολικό, όσο και στο δυτικό δασόκτημα του Νέστου, χρόνο με το χρόνο μειώνεται. Συνεπώς, τα έργα αξιοποίησης της πεδιάδας του δέλτα του Νέστου, αποδείχθηκαν “σισύφεια”. Είναι σαφέστατο, ότι η φύση αντιστρατεύεται τα έργα αυτά και εκδικείται αργά, αλλά σταθερά. Έτσι καταστράφηκε και υποβαθμίστηκε ο παλιός υγροβιότοπος και το φυσικό δέλτα έγινε “τέως” ».

Tι υπάρχει σήμερα

Σήμερα υπάρχει ένα απομεινάρι του αρχέγονου πυκνού φυσικού παραποτάμιου δάσους, που καλύπτει έκταση μόνο 1.500 στρέμματα, το οποίο εξακολουθεί όμως να κατέχει τα πρωτεία, ως το μοναδικό σε έκταση φυσικό παρόχθιο δάσος της Ελλάδας.

Η ασύνετη καταστροφή του μοναδικού φυσικού παραποτάμιου δάσους στη χώρα μας τελικά δεν ωφέλησε κανέναν. Με την πάροδο του χρόνου και συνειδητοποιώντας την τεράστια αξία του παραποτάμιου δάσους, καταβάλλεται μία τεράστια προσπάθεια από το Δασαρχείο Καβάλας, για την ανάδειξη και οικοτουριστική ανάπτυξη της περιοχής. Έτσι το 1998 ανατίθεται στο Τμήμα Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, η σύνταξη ενός σχεδίου διαχείρισης του παρόχθιου οικοσυστήματος του Δέλτα του Νέστου με σκοπό: Τη μελέτη των στοιχείων του φυσικού περιβάλλοντος, των οποίων η γνώση είναι ιδιαίτερη χρήσιμη, για μια πιο ολοκληρωμένη αντίληψη των οικοσυστημάτων της περιοχής και για να διαμορφωθούν, πιο εξειδικευμένες προτάσεις πολιτικής, σε θέματα ανθρώπινων και κοινωνικών δραστηριοτήτων της περιοχής, ώστε να γίνουν πιο σαφή τα όρια, της λεπτής ισορροπίας μεταξύ της ανάπτυξης και της προστασίας.

Παράλληλα, δημιουργήθηκε και λειτουργεί έκτοτε καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, το Κέντρο Υποδοχής Επισκεπτών Παραποτάμιου Δάσους Νέστου, στη δυτική όχθη του ποταμού και πολύ κοντά στο χωριό Νέα Καρυά. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, το κέντρο υποδοχής προσελκύει κάθε έτος, ένα μεγάλο αριθμό επισκεπτών, που αγγίζει τους 3.000, εμφανίζοντας τη μεγαλύτερη επισκεψιμότητα τον Αύγουστο και τον Μάιο. Επισκέπτες έρχονται απ’ όλο τον κόσμο και κυρίως τη Γερμανία.

Τι προσπάθειες έγιναν;

Το 2000 η Διεύθυνση Δασών χρηματοδοτείται από το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ» και για πρώτη φορά καταβάλλεται προσπάθεια, για την επαναφορά της χαμένης φυτοκοινωνίας του άλλοτε υδροχαρούς παραποτάμιου Μεγάλου Δάσους με είδη της αυτοφυούς βλάστησης σε 450 στρέμματα.

Στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού προγράμματος LIFE – ΦΥΣΗ εγκρίθηκε τον Ιούλιο του 2002 με συνολικό προϋπολογισμό 1.248.000 Ευρώ, η πρόταση της Διευρυμένης Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Δράμας – Καβάλας – Ξάνθης, ως ανάδοχος και συντονιστής επτά συνολικά φορέων, μεταξύ των οποίων και τα Δασαρχεία Καβάλας και Σταυρούπολης, με τίτλο ΄΄Έργα Διαχείρισης Οικοτόπων και Προστασίας Αρπακτικών Πουλιών στο Δέλτα και στα Στενά του Νέστου΄΄. Η ολοκλήρωση του προγράμματος στοχεύει: Στην τροφοδότηση των υπόγειων και επιφανειακών υδάτινων αποθεμάτων στο παραποτάμιο δάσος. Στη δημιουργία κατάλληλων χώρων φωλιάσματος, σπάνιων και απειλούμενων ειδών πουλιών και στην προετοιμασία, για τη δημιουργία των απαραίτητων προϋποθέσεων ανάπτυξης εναλλακτικών μορφών οικονομικής δραστηριότητας με προσανατολισμό τον οικοτουρισμό.

Ποια έργα δρομολογούνται:

Τα έργα με τα οποία θα επιτευχθούν οι παραπάνω στόχοι είναι: • Η επανασύνδεση τεσσάρων παλαιών κοιτών με την κυρίως κοίτη του ποταμού. • Η αναδάσωση με αυτόχθονα είδη του παραποτάμιου δάσους σε επιφάνεια 350 στρεμμάτων. • Η κατασκευή εκπαιδευτικού μονοπατιού και δύο παρατηρητηρίων και • Η κατασκευή έξι μικρών πλωτών νησίδων φωλιάσματος στις λιμνοθάλασσες.

«Η προσπάθεια συνεχίζεται και με στόχους: αφενός μεν, την προστασία του εναπομείναντος φυσικού δάσους, την αποκατάσταση των τύπων οικοτόπων και των ενδιαιτημάτων των ειδών της χλωρίδας και της πανίδας και αφετέρου την προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης στην ευρύτερη περιοχή του Παραποτάμιου δάσους και του Δέλτα του Νέστου, μέσω ενός επιχειρησιακού σχεδίου για την οικοτουριστική πρόοδο της περιοχής» δηλώνει ο δασάρχης Καβάλας και εξηγεί ότι: Το Δασαρχείο Καβάλας, σε συνεργασία με το Ελληνικό Κέντρο Βιοτόπων Υγροτόπων, προχώρησε στη σύνταξη και στην υποβολή πρότασης, για συγχρηματοδότηση από το Χρηματοδοτικό Μέσο των χωρών του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου και το Ελληνικό Υπουργείο Οικονομίας και Οικονομικών με τίτλο ΄΄Αποκατάσταση και Ανάδειξη Παραποτάμιου Δάσους Νέστου΄΄, η οποία και εγκρίθηκε.

Τι προβλέπεται να υλοποιηθεί

Οι προτεινόμενες δράσεις, που προβλέπονται να υλοποιηθούν από το πρόγραμμα είναι:

1. Η κατάρτιση ενός ολοκληρωμένου σχεδίου διαχείρισης, που θα περιγράφει και θα αξιολογεί το φυσικό και το ανθρωπογενές περιβάλλον της περιοχής, ώστε να προταθούν τα πλέον κατάλληλα μέτρα, για την αποκατάσταση της φυσικής βλάστησης και των ενδιαιτημάτων ειδών φυτών και ζώων.

2. Η αποκατάσταση της αυτοφυούς βλάστησης, σε ειδικά επιλεγμένες επιφάνειες έκτασης 2.800 στρεμμάτων, λαμβάνοντας υπόψη τα ιδιοκτησιακά, οικολογικά και κοινωνικά δεδομένα της περιοχής, ώστε να επιταχυνθεί και η φυσική εγκατάσταση του δάσους στις υπόλοιπες εκτάσεις και να ευνοηθεί η πανίδα, που απαντά στην περιοχή.

3. Η ανάδειξη του παραποτάμιου δάσους, μέσω της δημιουργίας δύο περιβαλλοντικών πάρκων, σε επιφάνεια 450 στρεμμάτων σε επιλεγμένες θέσεις, εκατέρωθεν της κοίτης του ποταμού. Τα δύο πάρκα θα αποτελούν προσομοίωση του παραποτάμιου δάσους, περιλαμβάνοντας όλους τους υφιστάμενους τύπους οικοτόπων, καθώς και τύπους βλάστησης, που έχουν εξαφανισθεί, μετά την εκχέρσωση του δάσους. Παράλληλα, θα είναι οργανωμένα με μονοπάτια, πινακίδες σήμανσης, προσανατολισμού και περιβαλλοντικής ερμηνείας, που θα βοηθούν τον επισκέπτη να κινηθεί άνετα στο εσωτερικό τους και να οργανώσει την περιήγησή του, σύμφωνα με τα ενδιαφέροντα και τον διαθέσιμο χρόνο του.

4. Η αναβάθμιση των υπηρεσιών, που προσφέρονται τόσο από το κέντρο υποδοχής επισκεπτών στην Ν. Καρυά, όσο και από αυτό, που κατασκευάζεται στο Εράσμιο στην Ανατολική πλευρά του Νέστου, έτσι ώστε να λειτουργήσουν συμπληρωματικά μεταξύ τους. Ο προϋπολογισμός των προτεινόμενων δράσεων, ανέρχεται σε τρία εκατομμύρια πεντακόσιες χιλιάδες ευρώ και χρηματοδοτείται κατά 75%, από το Χρηματοδοτικό Μέσο των χωρών του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου και κατά 25% από Εθνικούς Πόρους. «Η προσπάθεια διαχείρισης, ανάπτυξης, ανάδειξης και αποκατάστασης του μεγάλου κάποτε αυτού πνεύμονα της Ευρώπης μας φέρνει αντιμέτωπους σε μια δύσκολη μάχη με τη φύση και τους νόμους της» δηλώνει ο κ.Καπετανγιάννης και καταλήγει ότι το φαινόμενο της εντροπίας στο παραποτάμιο δάσος του Νέστου εξακολουθεί να είναι ολοφάνερο.

Μαρία Νικολάου

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.