«Η φωτογραφια συμπληρωνει το λογο»

Μ

ε την Άννα Θεοφυλάκτου θα μπορούσαμε να μιλάμε για ώρες. Το πνεύμα της, οι γνώσεις της και προπάντων η ζωντανή παρουσία της σε συνεπαίρνουν με την πρώτη. Ακούραστη εργάζεται εδώ και χρόνια και καταγράφει μέσα από το φωτογραφικό φακό τις περιοχές που άφησαν πίσω τους οι πρόγονοί της. Η προσφορά της όμως δεν περιορίζεται μόνο σε αυτές. Συγχρόνως έχει συγκεντρώσει πλήθος παλιών φωτογραφιών εκ των οποίων άλλες ανήκουν στην προσωπική της συλλογή και άλλες τις έδωσαν συγγενείς και φίλοι και με βάση όλο το υλικό που έχει συγκεντρώσει έχει εκδώσει δύο βιβλία, οδοιπορικά στον Πόντο.

Η κ. Θεοφυλάκτου όμως έχει ασχοληθεί και με την Κύπρο και έχει βραβευτεί από τον πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας. Η παρούσα συνέντευξη περιορίζεται μόνο στον Πόντο. Πήραμε όμως τη διαβεβαίωσή της ότι στο μέλλον θα μας μιλήσει και για αυτή την προσπάθεια. Μάλιστα μας παρότρυνε να βιαστούμε γιατί όπως είπε χαριτολογώντας «το βιολογικό μου ρολόι τελειώνει». Ο αέρας όμως ζωής που εκπέμπει σε τίποτα δεν παραπέμπει σε γυναίκα 81 ετών. Το αντίθετο μάλιστα. Σου δίνει την εντύπωση όταν την ακούς ότι βρίσκεται στην πρώτη νεότητά της. Γιατί η Άννα Θεοφυλάκτου αγαπά και σέβεται αυτό που κάνει…

Η αφορμή για τη συνέντευξη δόθηκε με τη φιλοξενία της έκθεσής της με θέμα «Οδοιπορικό στον Πόντο» κατά τη διάρκεια των εκδηλώσεων που πραγματοποίησε ο Σύλλογος Ποντίων Θρυλορίου «Η Κερασούντα και το Γαρς» στον ομώνυμο οικισμό. Ένα οδοιπορικό στο χθες και σήμερα στις περιοχές του Πόντου μέσα από το φωτογραφικό φακό της κ. Θεοφυλάκτου, αλλά και μέσα από φωτογραφίες παλιές…

Άννα Θεοφυλάκτου, όμως…

ΠτΘ:κ. Θεοφυλάκτου, θα θέλαμε ξεκινώντας να μας μιλήσετε για τον εαυτό σας…

Α.Θ.:Γεννήθηκα στη Θεσσαλονίκη, εκεί μεγάλωσα, εκεί σπούδασα, εκεί εργάστηκα σαν οφθαλμίατρος. Το επάγγελμά μου δεν έχει σχέση με τα ποντιακά. Έπαιξε όμως μεγάλο ρόλο στην ενασχόλησή μου με αυτό η καταγωγή μου. Ο πατέρας μου ήταν από την περιοχή της Κισμαχανάς και η μητέρα μου από την περιοχή της Τραπεζούντας. Ιδιαίτερα από τον πατέρα μου, επειδή ασχολήθηκε πολύ με το προσφυγικό ζήτημα, και γενικά με την αποκατάσταση των προσφύγων στις πόλεις και στα σωματεία, είχα και έχω μεγάλο υλικό.

ΠτΘ:Έχετε εκδώσει και βιβλία…

Α.Θ.:Έχω εκδώσει τις φωτογραφίες μου. Η Μέριμνα Ποντίων Κυριών έβγαλε ένα πολύ ωραίο βιβλίο, «Ζωντανές μνήμες του Πόντου». Είναι δουλεμένο από μένα, οι φωτογραφίες είναι δικές μου όπως και οι λεζάντες. Στο πρώτο τμήμα του συγκεκριμένου βιβλίου υπάρχουν παλιές φωτογραφίες, πώς ήταν τότε ο Πόντος, τα διάφορα χωριά, τα σχολεία μας, οι εκκλησίες, ο τρόπος που ζούσαμε, η κοινωνική ζωή, οι οικογένειες, γαμπροί, νύφες, στολές, στοιχεία που δίνονται μέσα από παλιές φωτογραφίες. Στο τέλος του πρώτου μέρους υπάρχει ένα μικρό τμήμα στη μνήμη αυτών, επωνύμων και ανωνύμων, που χάθηκαν εκείνες τις μέρες, εκείνη την εποχή, γιατί ήταν ολόκληρη εποχή δυστυχώς και όχι μόνο ημέρες. Το δεύτερο είναι ένα σύγχρονο οδοιπορικό στον Πόντο.

ΠτΘ: Το υλικό το έχετε συγκεντρώσει μόνη σας;

Α.Θ.:Το μεν πρώτο μέρος είναι από φωτογραφίες που μάζεψα. Το δεύτερο είναι από φωτογραφίες δικές μου, από διάφορα ταξίδια. Έχω κάνει μέχρι σήμερα 20 ταξίδια στον Πόντο.

Οι εκδρομές φυσικά που κάναμε δεν ήταν αποκλειστικά μόνο για Ποντίους. Ερχόντουσαν και μη Πόντιοι, ερχόντουσαν και νέοι, και ηλικιωμένοι, ιδίως τον πρώτο καιρό, από τους οποίους μάθαμε πολλά πράγματα, αλλά υπήρχαν και νέοι που δεν είχαν καμία σχέση με τον Πόντο και ομολογουμένως ενθουσιάστηκαν από αυτά που είδανε και από αυτά που άκουσαν. Ήταν πολύ εποικοδομητικές αυτές οι εκδρομές.

ΠτΘ:Από πότε ξεκινήσατε να οργανώνετε το υλικό σας;

Α.Θ.: Το 1974 από την Μέριμνα Ποντίων Γυναικών Θεσσαλονίκης στην οποία από το 1974 με 1983 ήμουν πρόεδρος. Τότε γιορτάσαμε τα 75 μας χρόνια και βγάλαμε ένα μικρό βιβλιαράκι με την ιστορία μας, περιεκτικό και για μένα ωραίο. Και τότε ζητούσα φωτογραφίες να μου φέρουν για να τις βάλω μέσα αλλά κανένας δε με άκουσε. Το βιβλίο βγήκε και τότε άρχισαν τα μέλη να διαμαρτύρονται και να λένε ότι είχαν στην κατοχή τους καλύτερες φωτογραφίες. Τους προέτρεψα να τις φέρουν και έτσι άρχισα να τις μαζεύω.

Τώρα βγάλαμε και ένα άλλο βιβλίο. Το 2004 συμπληρώσαμε τα 100 μας χρόνια, γιατί η Μέριμνα Ποντίων Γυναικών, ιδρύθηκε για πρώτη φορά στην Τραπεζούντα του Πόντου το 1904. Ξεκίνησε από την Βασώ την Ασλανίδου η οποία ήτανε φίλη της γιαγιάς μου Μελπομένης Κογκαλίδου. Η Ασλανίδου αφού συνεννοήθηκε με τον δεσπότη τον Κωνστάντιο τον Β΄ πήγε στη γιαγιά μου και της ανακοίνωσε την απόφασή τους να συγκεντρώσουν χρήματα. Και το έκαναν. Η πρώτη πρόεδρος της Μέριμνας στον Πόντο ήτανε η μητέρα της γιαγιάς μου η Καπαγιαννίδενα. Δούλεψαν πολύ καλά γιατί η Μέριμνα στον Πόντο δεν ήταν ένα απλό σωματείο, ήταν σχολή που δίδασκε στις μαθήτριες κέντημα, ράψιμο και τους έδινε την δυνατότητα να δουλέψουν για να ζήσουν. Ήταν σαν είδος επαγγελματικής σχολής. Το πρώτο άρθρο του καταστατικού τονίζει ότι σκοπός είναι «η δια της εργασίας βοήθεια των δεόντων ανάγκης κορασίδων». Έτσι ξεκίνησε όχι σαν φιλανθρωπία, αλλά για επίλυση προβλημάτων και αυτό δείχνει την πρακτικότητα που είχαν οι δικοί μας. Με κάθε τι που έκαναν έλυναν τα προβλήματα. Για αυτό και όταν ήρθαν εδώ οι πρόσφυγες πολύ σύντομα, παρόλες τις δυσκολίες, μπόρεσαν να σταθούν στα πόδια τους, γιατί βασίζονταν κυρίως στον εαυτό τους. Δεν περίμεναν από το κέντρο.

Μέσα σε αυτούς που ήρθαν στην Θεσσαλονίιη τότε ήταν και η Θάλεια Σαουλίδου η οποία ήτανε ιδρυτικό μέλος της Μέριμνας στον Πόντο. Οι μαθήτριές της την πλησίασαν και της ζήτησαν να τις στηρίξει γιατί είχανε χάσει τους ανθρώπους τους και έπρεπε να ζήσουν. Και τότε η Θάλεια με τη μητέρα μου και τον πατέρα μου, ο οποίος ασχολεί με αυτά, επανίδρυσαν τη Μέριμνα στην Θεσσαλονίκη.

ΠτΘ:Η έκθεση που παρουσιάζεται στο Θρυλόριο τι αφορά;

Α.Θ.:Η έκθεση αυτή είναι ένα τμήμα από παλιές φωτογραφίες, ένα τμήμα σύγχρονης φωτογραφίας του Πόντου, αλλά είναι και ένα τμήμα της Μικράς Ασίας. Είναι ο ελληνισμός, το ελληνικό πνεύμα από τα παράλια της Μικράς Ασίας στα δυτικά παράλια, όπου υπάρχουν πολλά που μαρτυρούν την έλευση των Ελλήνων από τις περιοχές αυτές.

ΠτΘ: Ποια τα συναισθήματά σας όταν επισκέπτεστε αυτές τις περιοχές;

Α.Θ.: Επειδή αυτά τα μέρη τα επισκέφθηκα πολλές φορές πολλοί είναι αυτοί που αναρωτιούνται και με ρωτάνε αν πληγώνομαι που τα βλέπω. Εγώ βλέπω διαφορετικά τα πράγματα, δεν πληγώνομαι καθόλου. Είμαι υπερήφανη όταν τα βλέπω αυτά, διότι μπορεί να τα κατέχουν οι Τούρκοι, μπορεί να τα εκμεταλλεύονται, αλλά δεν παύουν να είναι έργα του ελληνικού πνεύματος. Είναι το ίδιο με το να έχεις στο σπίτι σου ένα πίνακα μεγάλου ζωγράφου, που είναι δικό σου, τον καμαρώνεις αλλά δεν τον έκανες εσύ. Έτσι το βλέπω γι’ αυτό πηγαίνω άνετα, τα παρακολουθώ, μου αρέσουν, και κάθε φορά που πάω βρίσκω και κάτι καινούριο.

ΠτΘ:Ποιο ρόλο παίζει η φωτογραφία στη ζωή σας;

Α.Θ.: Αγαπώ τη φωτογραφία, πάντοτε την αγαπούσα, ίσως εάν υπήρχαν τα σημερινά μέσα της φωτογραφίας όταν ήμουν εγώ σε μία ηλικία, να είχα διαλέξει άλλο τρόπο. Τότε όταν ήμουν μικρή, προ αμνημονεύτων χρόνων γιατί είμαι γεννημένη το 1924, οι φωτογραφικές μηχανές ήταν τετράγωνες, με ένα εξάρτημα μπροστά σαν παραμάνα, που ανοιγόκλεινε το φακό.

Θυμάμαι ότι την πρώτη μου μηχανή, μου την αγόρασε ένας θείος μου από την Μακεδονία, με κουπόνια. Ο θείος ήταν αυτός που με έδωσε το έναυσμα ν’ ασχοληθώ με τη φωτογραφία. Ξεκίνησα από το τίποτα. Δεν φανταζόμουν ποτέ ότι θα είχα ένα τέτοιο αρχείο σήμερα. Ξεκίνησα και τελικά βρέθηκα με ένα αρχείο χωρίς να το καταλάβω καθόλου. Αγαπούσα και τον Πόντο. Όταν πήγα πρώτη φορά στον Πόντο δεν φανταζόμουν ότι θα ξαναπάω. Για πρώτη φορά πήγα το 1981 μαζί με την Τασούλα την Καμπουρίδου από την Καβάλα. Πήγα, ήθελα να δω αυτά που άκουγα, όταν βρέθηκα στην Τραπεζούντα νόμιζα ότι ήμουν δεμένη με αυτό τον τόπο. Έκτοτε κάθε χρόνο πήγαινα μέχρι το 1990.

ΠτΘ: Το αρχειακό υλικό σας είναι μεγάλο;

Α.Θ.: Αυτό που έχει σημασία στη συλλογή που έχω είναι οι παλιές φωτογραφίες που μου εμπιστεύτηκαν, φίλοι, γνωστοί, τις οποίες έβγαζα αντίγραφα και τους τις έδινα πίσω, γιατί αυτές κατά κάποιο τρόπο ήταν κειμήλια. Υπήρχαν και πολλοί που μου τις άφηναν. Έτσι έχω ένα τεράστιο αρχείο από παλιές φωτογραφίες που έχει και μεγαλύτερη σημασία, διότι σύγχρονες βγάζεις όσες θέλεις. Αν και υπάρχουν πάρα πολλά πράγματα στον Πόντο από τις πρώτες φορές που πήγα που σήμερα δεν υπάρχουν. Για παράδειγμα το σπίτι του Ιασωνίδη δεν υπάρχει σήμερα, γκρεμίστηκε και χτίστηκε μία ακαλαίσθητη πολυκατοικία, κάτι που γίνεται παντού, ή καινούριοι δρόμοι έκοψαν παραλιακά σπίτια. Κάθε χρόνο συναντάς κάτι διαφορετικό και μάλιστα λέω σ’ αυτούς που είχαν την νοσταλγία να πάνε, φροντίστε να πάτε το ταχύτερο γιατί δε θα βρίσκεται τίποτα από αυτά που θέλετε.

ΠτΘ:Ποιος είναι ο ρόλος της φωτογραφίας;

Α.Θ.:Η φωτογραφία σε κάθε Έλληνα δίνει και άλλη εντύπωση. Είναι κάτι εντελώς υποκειμενικό. Εκείνο που πρέπει να πω είναι ότι η φωτογραφία συμπληρώνει το λόγο. Ο λόγος επεξηγεί την φωτογραφία και τελικά η φωτογραφία μας αναγκάζει όλους, που ακούμε τον λόγο, να έχουμε μία εικόνα. Αν δεν ήταν η φωτογραφία καθένας μας με τον ίδιο λόγο θα είχε άλλη εικόνα στο μυαλό του. Συμπληρώνει δηλαδή την όλη εικόνα και δίνει την πραγματική εικόνα που θέλουμε να δώσουμε.

ΠτΘ:Εσείς ποιο μήνυμα θέλετε να περάσετε μέσα από τις εκθέσεις σας;

Α.Θ.:Το μήνυμα που περνάνε οι παλιές φωτογραφίες είναι ότι στην περιοχή αυτή υπήρχε ελληνισμός όχι απλώς υπήρχε αλλά, υπήρχε ανεπτυγμένος, υπήρχε κοινωνική προσφορά, υπήρχαν σχολεία, υπήρχαν ναοί. Το σίγουρο είναι ότι βλέπει κανείς, ιδίως από τις παλιές φωτογραφίες, ότι εκείνη την εποχή υπήρχε ένας ακμάζων ελληνικός πολιτισμός, υπήρχε πλούτος, υπήρχε εκπαιδευτική ακμή. Μην ξεχνάτε ότι στην Τραπεζούντα υπήρχαν 5 τράπεζες του Θεοφυλάκτου, του Καπαγιαννίδη, του Φωστηρόπουλου, παράρτημα της τραπέζης Αθηνών και μία μόνο οθωμανική τράπεζα, στην οποία είχανε πάρα πολλά κεφάλαια και οι Έλληνες. Την οικονομία την είχαν στα χέρια τους οι Έλληνες και είναι μία από τις αιτίες που δεν μας ήθελαν, γιατί όλη η οικονομία της Τουρκίας ήτανε στα χέρια των Ελλήνων. Και αν κράτησαν στην αρχή τότε με την ανταλλαγή τους Έλληνες της Κωνσταντινούπολης, ήταν γι’ αυτό. Γιατί αν έφευγαν και οι Έλληνες της Κων/πολης θα ήταν μεγάλη απώλεια και η χώρα θα βυθίζονταν. Γι’ αυτό και τους κράτησαν όσο τους είχαν ανάγκη και τους έδιωξαν μετά.

ΠτΘ:Προτιμάτε την ασπρόμαυρη από την έγχρωμη φωτογραφία;

Α.Θ.:Από πλευράς τεχνικής, η τέχνη είναι ασπρόμαυρη. Δεν υπάρχει αμφιβολία. Αλλά η έγχρωμη φωτογραφία είναι πιο ζωντανή. Γι’ αυτούς που ασχολούνται από πλευράς τέχνης φωτογράφηση είναι η ασπρόμαυρη. Για αυτούς που την έχουνε για το σύνολο είναι η έγχρωμη γιατί είναι πιο ζωντανή και την καταλαβαίνουν όλοι. Η ασπρόμαυρη όμως είναι η τέχνη.

ΠτΘ: Έχετε σπουδάσει φωτογραφία;

Α.Θ.:Είμαι ερασιτέχνης. Οι μηχανές σήμερα είναι τόσο τελειοποιημένες που δεν χρειάζεται να ξέρεις, αρκεί να ξέρεις το θέμα που θέλεις να αποθανατίσεις. Άμα ξέρεις το θέμα τα υπόλοιπα τα κάνει η μηχανή.

Εγώ θυμούμαι πήγα μια χρονιά στον Πόντο και είχα μαζί μου έναν επαγγελματία φωτογράφο. Νομίζω ότι σε πολλά σημεία οι δικές μου ήταν καλύτερες, όχι από πλευράς τεχνικής. Οι δικές του από αυτή την πλευρά ήταν άριστες αλλά δεν είχε θέμα, το οποίο παίζει το σημαντικότερο ρόλο.

ΠτΘ:Τα τελευταία χρόνια βιώνουμε κ. Θεοφυλάκτου μία νέα προσφυγιά.

Α.Θ.:Είναι εντελώς διαφορετικές οι δύο περιπτώσεις. Όταν ήρθαν οι δικοί μας οι πρόσφυγες τότε συνάντησαν περισσότερες δυσκολίες. Καταρχήν οι ντόπιοι δεν ήξεραν ότι υπήρχε ελληνισμός πέρα από τον Εύξεινο Πόντο. Εμείς είχαμε την Ελλάδα στα ύψη και ήμασταν δεμένοι με αυτή. Οι εδώ όμως Έλληνες δεν ήξεραν ότι υπάρχει ελληνισμός εκεί. Θυμάμαι μάλιστα το 1902 ένας βουλευτής της Ελλάδος ο Παπαμιχαλόπουλος επισκέφθηκε τον Πόντο και έμεινε έκπληκτος από τον ελληνισμό που συνήντησε εκεί και επιστρέφοντας έγραψε ένα βιβλίο, με τίτλο «Περιήγηση του Πόντου» που μπορεί να είναι γραμμένο σε αρχαΐζουσα, αλλά είναι ένα από τα ωραιότερα βιβλία που υπάρχουν για την ιστορία του Πόντου και πώς είδε αυτός την περιοχή. Και μάλιστα εκεί στα τελευταία κεφάλαια που γράφει για τη Σαμψούντα σε ένα σημείο γράφει, «ξένες δυνάμεις που εποφθαλμιούν τις αγορές την Ανατολής εμβάλλουν ζιζάνια μεταξύ των δύο λαών. Αυτό οι δύο λαοί πρέπει να το προσέξουν»

Όλες αυτές οι δυνάμεις που ήθελαν να αποκτήσουν τις αγορές στην Τουρκία ήξεραν ότι ενόσω υπήρχε χριστιανικός κόσμος, όχι μόνο οι Έλληνες αλλά και Αρμένιοι, δεν επρόκειτο οι αγορές να πάνε στα χέρια τους, οι οποίες ήταν στα χέρια όλων αυτών των ανθρώπων, γι’ αυτό και έγιναν οι μεγάλοι διωγμοί.

Όσον αφορά στους σημερινούς πρόσφυγες αντιμετωπίζουν προβλήματα αλλά όχι αυτά που είχαμε αντιμετωπίσει εμείς που ήρθαμε σε μία καταστραμμένη Ελλάδα, γιατί 10 χρόνια πολεμούσαν οι άνθρωποι αυτοί. Γενικότερα όλοι οι πρόσφυγες είχαν προβλήματα μεγάλα, περισσότερα όμως οι πόντιοι γιατί δεν τους καταλάβαιναν. Η ποντιακή γλώσσα δεν ήτανε γνωστή εδώ εν αντιθέσει με αυτούς που ήρθαν από την υπόλοιπη Μ.Ασία και μιλούσαν τα ελληνικά. Οι πόντιοι συνήντησαν τρομερά προβλήματα γιατί δεν υπήρχε και το υπόβαθρο. Σήμερα έρχονται με καλύτερες συνθήκες και ήδη τους δίνουμε αρκετά πράγματα. Βεβαίως δεν είναι αυτά που έπρεπε. Εφόσον τους ξεσηκώσαμε να έρθουν έπρεπε να είμαστε πιο οργανωμένοι, με αποτέλεσμα πολλά χρήματα να πηγαίνούν άδικα των αδίκων και να δίνονται εκεί που δεν πρέπει να δίνονται.

ΠτΘ:κ. Θεοφυλάκτου η ιστορία μας διδάσκει;

Α.Θ.:Δυστυχώς η ιστορία μας διδάσκει αλλά εμείς δεν την ακούμε. Η ιστορία μας λέει πάρα πολλά. Δυστυχώς όμως εμείς δεν τα βάζουμε κάτω. Σε όλους τους πολέμους είμαστε νικητές και μετά βγαίνουμε ηττημένοι γιατί δεν παίρνουμε στοιχεία από την ιστορία. Τσακωνόμαστε μεταξύ μας και δίνουμε το δικαίωμα στους άλλους να μας πατούν. Δεν ήμαστε ενωμένοι. Ό,τι κάνουμε ενωμένοι είναι άριστο. Εγώ επειδή έζησα και το 1940 ό,τι και να σας πω, ό,τι και να διαβάσετε δεν μπορείτε να αισθανθείτε το μεγαλείο εκείνης της εποχής. Δεν είναι δυνατόν να το αισθανθείτε. Είναι το κάτι άλλο που ζήσαμε και μόνο γι΄ αυτό άξιζε να ζήσουμε.

ΠτΘ: κ. Θεοφυλάκτου σας ευχαριστούμε πολύ.

Α.Θ.:Κι εγώ σας ευχαριστώ.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.