Οταν η ευαισθησια συναντα τη δικαιοσυνη

Η αύξηση της εγκληματικότητας ανά τον κόσμο συμπαρέσυρε σε μεγάλα ποσοστά και την παιδική εγκληματικότητα, η οποία έχει τις ρίζες της σε ψυχογενετικά αίτια είτε σε λανθασμένη και παρεκκλίνουσα κοινωνικοποίηση παιδιών κι εφήβων, χρήζει δε ειδικής εξέτασης και μεταχείρισης. Με πρώτο και βασικό γνώμονα την προστασία των ανηλίκων παρουσιάστηκε με τον καιρό ανάγκη για ιδιαίτερη και ξεχωριστή εκδίκαση των υποθέσεων που αφορούν στην νεανική παραβατικότητα. Έτσι συστάθηκαν τα Δικαστήρια Ανηλίκων στις έδρες των Πρωτοδικείων, ενώ επιτακτική υπήρξε και η ανάγκη λειτουργίας των Υπηρεσιών Επιμελητών Ανηλίκων, που ανέλαβαν ρόλο διερευνητικό πριν τη δίκη και υποστηρικτικό τόσο πριν όσο και μετά την εκδίκαση των υποθέσεων παραβατικότητας ανηλίκων.

Στην Υπηρεσία Επιμελητών Ανηλίκων Ροδόπης εργάζονται δύο επιμελήτριες Ανηλίκων. Η κ. Ματσκίδου Κλαίρη (προϊσταμένη της υπηρεσίας) και η κ. Φιλιππίδου Ευτυχία. Μαζί και οι δύο αναλαμβάνουν και επεξεργάζονται τις υποθέσεις των ανηλίκων και τις διοικητικές εργασίες του γραφείου της Υπηρεσίας Επιμελητών Ανηλίκων. Οι δύο τους αναλύουν στον ΠτΘ πώς λειτουργούν τα Δικαστήρια Ανηλίκων καθώς και οι Υπηρεσίες Επιμελητών Ανηλίκων.

Δικαστήρια Ανηλίκων

Η επιμελήτρια ανηλίκων κ. Ματσκίδου εξηγεί ότι, «η ιδέα για τη δημιουργία του πρώτου δικαστηρίου ανηλίκων έγινε αντικείμενο επεξεργασίας στην Αμερική, όπου και λειτούργησε το πρώτο δικαστήριο ανηλίκων. Αργότερα ο θεσμός επικράτησε και στην Ευρώπη. Στην Ελλάδα για πρώτη φορά λειτούργησε το 1954 με την ταυτόχρονη σύσταση και των δικαστηρίων ανηλίκων και των υπηρεσιών επιμελητών ανηλίκων. Ετσι σε κάθε πρωτοδικείο λειτουργεί δικαστήριο ανηλίκων με σκοπό την προστασία της παιδικής ηλικίας και νεότητας.

Για τα παραπτώματα δηλαδή των ανηλίκων αποφασίζει το Δικαστήριο Ανηλίκων, το οποίο είναι ένα ειδικό δικαστήριο, μια και οι αποφάσεις του, σύμφωνα με τον Νόμο, αφορούν παραβάσεις και υποθέσεις ανηλίκων. Έτσι, νεαροί που κατηγορούνται για αξιόποινες πράξεις, κακουργήματα ή πλημμελήματα, πράξεις που συνιστούν πταίσματα και οτιδήποτε άλλο, δεν παραπέμπονται στα κοινά ποινικά δικαστήρια, αλλά υπόκεινται στην δικαιοδοσία των δικαστηρίων Ανηλίκων».

Ανάλογα με την βαρύτητα της παραβατικότητας υπάρχουν τα μονομελή δικαστήρια Ανηλίκων, τα τριμελή Δικαστήρια Ανηλίκων και το Εφετείο Ανηλίκων. Στο Πρωτοδικείο Ροδόπης το Μονομελές Δικαστήριο Ανηλίκων συνεδριάζει κάθε μήνα σε τακτή ημερομηνία (την τελευταία Παρασκευή τρέχοντος μηνός) και το τριμελές Δικαστήριο Ανηλίκων, εφόσον παραστεί ανάγκη. Το Δικαστήριο Ανηλίκων συνεδριάζει κεκλεισμένων των θυρών για την προστασία των παιδιών και των νέων. Στο Μονομελές Δικαστήριο Ανηλίκων συμμετέχουν ο δικαστής ανηλίκων, ο εισαγγελέας ανηλίκων και η γραμματέας. Παρίστανται και οι επιμελητές ανηλίκων, οι οποίοι πριν από τη δίκη διερευνούν την προσωπικότητα, την εξέλιξη και το περιβάλλον των ανηλίκων παραβατών, εκθέτουν τις απόψεις τους για την υπόθεση του ανηλίκου, είτε γραπτά είτε προφορικά συμπληρώνοντας τον ατομικό φάκελο του ανηλίκου και εκφράζουν τη γνώμη τους για τα εφαρμόσιμα μέτρα.

Ανήλικοι και εφαρμόσιμα μέτρα

Το Δικαστήριο Ανηλίκων και η Υπηρεσία Επιμελητών ασχολούνται με τους ανήλικους. Όπως επεξηγεί η κ. Ματσκίδου, «με τον όρο ανήλικοι εννοούνται τα νεαρά άτομα που διατρέχουν το 7ο της ηλικίας τους έως το 17ο έτος συμπληρωμένο. Μέχρι της ηλικίας των 7 ετών υπεύθυνοι είναι οι γονείς. Από αυτούς τους ανήλικους, όσοι έχουν την ηλικία έως 12 ετών, συμπληρωμένων, ονομάζονται παιδιά και οι υπόλοιποι έφηβοι».

Εφαρμόσιμα μέτρα

Στους ανήλικους το Δικαστήριο Ανηλίκων επιβάλλει αναμορφωτικά ή θεραπευτικά μέτρα, καθώς και ποινικό σωφρονισμό.

Αναμορφωτικά μέτρα

Επιβάλλονται σε όλους τους ανήλικους από ηλικίας 7-17 ετών και αυτά είναι:

Η επίπληξη, η παροχή δηλαδή συμβουλών και οδηγιών από τον Δικαστή Ανηλίκων κατά την ώρα της δίκης.

Η ανάθεση της υπεύθυνης επιμέλειας του ανηλίκου στους γονείς, στους επιτρόπους ή τους κηδεμόνες του.

Η ανάθεση της επιμέλειας του ανηλίκου στην υπηρεσία Επιμελητών Ανηλίκων.

«Σε αυτήν την περίπτωση», εξηγεί η κ Ματσκίδου, «οι επιμελητές ανηλίκων παρακολουθούν στενά την πορεία και την εξέλιξη του ανηλίκου πραγματοποιώντας επισκέψεις στο οικογενειακό του περιβάλλον, συζητώντας με τους γονείς και τον ίδιο.

Ερχονται σε επαφή με τους καθηγητές στο σχολείο καθώς και με τον εργοδότη τους, εάν εργάζονται, ενημερώνουν τον δικαστή Ανηλίκων για την εξέλιξή του ανήλικου και γενικώς επαγρυπνούν για την εκπλήρωση οδηγιών και υποχρεώσεων».

Τέταρτο αναμορφωτικό μέτρο που μπορεί να επιβληθεί στον ανήλικο είναι η τοποθέτησή του σε Ίδρυμα Αγωγής Ανηλίκων (παλαιότερον Αναμορφωτήριον ή Αναμορφωτικό Κατάστημα).

Το μέτρο αυτό επιβάλλεται συνήθως σε υποτρόπους ανηλίκους παραβάτες και εφόσον το Δικαστήριο Ανηλίκων κρίνει ότι με αυτό τον τρόπο μπορεί να συγκρατήσει τον ανήλικο από την τέλεση νέων αξιόποινων πράξεων.

Θεραπευτικά μέτρα

Εκτός από τα αναμορφωτικά μέτρα, το Δικαστήριο Ανηλίκων μπορεί να επιβάλει στον ανήλικο θεραπευτικό μέτρο, εάν κρίνει ότι η κατάστασή του χρειάζεται ιδιαίτερη μεταχείριση.

Έτσι, εφόσον ο ανήλικος παραβάτης αντιμετωπίζει διανοητικά και ψυχολογικά προβλήματα ή είναι τυφλός, κωφάλαλος, επιληπτικός ή είναι χρήστης οινοπνευματωδών ποτών ή ναρκωτικών ουσιών και δεν μπορεί μόνος του να απεξαρτηθεί, τότε το Δικαστήριο μπορεί να αποφασίσει την εισαγωγή του σε θεραπευτικό ίδρυμα για το καλό του ανηλίκου. Στην απόφαση αυτή του δικαστηρίου απαραίτητη είναι η γνώμη του ειδικού ιατρού.

Ποινικός σωφρονισμός

Εκτός από τα αναμορφωτικά και τα θεραπευτικά μέτρα που εφαρμόζονται σε όλους τους ανήλικους (παιδιά και εφήβους) υπάρχει και ο ποινικός σωφρονισμός που επιβάλλεται μόνο στους εφήβους, δηλαδή στους νέους που έχουν ηλικία 12 -17 ετών. «Το Δικαστήριο Ανηλίκων ερευνώντας και εκτιμώντας τα περιστατικά της παραβατικότητας των ανηλίκων μπορεί να επιβάλει στον έφηβο ποινή και ο ανήλικος να εισαχθεί σε σωφρονιστικό κατάστημα. Το χρονικό διάστημα που θα παραμείνει ο ανήλικος στο σωφρονιστικό κατάστημα το αποφασίζει το Δικαστήριο Ανηλίκων.

Επίσης, πλην όλων αυτών των εφαρμόσιμων μέτρων που αναφέρθησαν, υπάρχει, όπως και στο κοινά ποινικά δικαστήρια, η εξώδικη διευθέτηση όπως ορίζει ο νόμος, που σημαίνει τη συμφιλίωση του ανηλίκου με το θύμα ή με τον κατήγορο, καθώς και το πρόστιμο, το οποίο επιβάλλεται από το Δικαστήριο Ανηλίκων ανάλογα με την παράβαση του ανηλίκου

Τέλος, το Δικαστήριο Ανηλίκων μπορεί να επιβάλλει και άλλες υποχρεώσεις που να αφορούν τον τρόπο ζωής του ανηλίκου και την διαπαιδαγώγησή του. Για παράδειγμα, η υποχρέωση του ανηλίκου να παρέχει κοινωφελή εργασία σε κρατικό, δημοτικό ή σε ιδιωτικό μηχανισμό», τονίζει η κ. Ματσκίδου.

Παύση εφαρμόσιμων μέτρων

Η Υπηρεσία Επιμελητών Ανηλίκων ασχολείται με την εφαρμογή των εφαρμόσιμων μέτρων μέχρι την ηλικία του 21ου έτους συμπληρωμένου. Στην ηλικία αυτή τα εφαρμόσιμα μέτρα παύουν αυτοδικαίως, όπως προβλέπει ο νόμος. Η αναγραφή, όμως, των μέτρων αυτών στα δελτία του ποινικού μητρώου παύει μόλις ο ανήλικος συμπληρώσει το 17ο έτος της ηλικίας του.

Ιδρύματα αγωγής ανηλίκων

Στην Ελλάδα λειτουργούν δύο Ιδρύματα Αγωγής Ανηλίκων Αρρένων, ένα στην Αθήνα και ένα στο Βόλο. Η Υπηρεσία Επιμελητών Ανηλίκων Ροδόπης Κομοτηνής συνεργάζεται με αυτό του Βόλου.

Η κ. Φιλιππίδου μεταφέρει την εμπειρία ενός παιδιού από τη ζωή του μέσα στο Ίδρυμα όπως τη διηγήθηκε το ίδιο.

«Του ζήτησα να μου διηγηθεί μία ημέρα του. Θα σας περιγράψω, μου απήντησε, μία μέρα καλοκαιριού και μία χειμωνιάτική ημέρα. Το καλοκαίρι ξυπνάμε στις 10, παίρνουμε το πρωινό μας, παίρνουμε τα εξαρτήματά μας, έρχεται ένα λεωφορείο και μας πάει στη θάλασσα. Κάνουμε το μπάνιο μας και στη μία γυρίζουμε πίσω, τρώμε και κοιμόμαστε για μεσημέρι. Το απόγευμα, αφού φάμε το απογευματινό, παίζουμε και μετά βλέπουμε τηλεόραση. Αυτή είναι μία καλοκαιρινή ημέρα. Το χειμώνα ξυπνάμε στις 8 και όσοι δεν έχουν τελειώσει το δημοτικό πάνε σχολείο, αν πάνε γυμνάσιο παρακολουθούν μαθήματα ή πηγαίνουν στο εργαστήριο σαν εργαζόμενοι. Το μεσημέρι γυρίζουν στο Ίδρυμα, τρώνε, ξαπλώνουν, παίζουν και βλέπουν τηλεόραση».

Υπηρεσία Επιμελητών Ανηλίκων

Η Υπηρεσία Επιμελητών Ανηλίκων ασχολείται με την πρόληψη και με την καταστολή της παραβατικότητας των ανηλίκων και αποτελεί συστατικό στοιχείο σε κάθε δικαστήριο ανηλίκων συμβάλλοντας αποφασιστικά και σημαντικά στην ποινική διαδικασία και στις αποφάσεις του δικαστηρίου ανηλίκων. Είναι ένα αυτοτελές βοηθητικό, διερευνητικό και ουδέτερο όργανο και έχει ορισμένα δικαιώματα και υποχρεώσεις τα οποία καθορίζονται από τον νόμο.

Ο επιμελητής ανηλίκων, λοιπόν, δεν είναι εκπρόσωπος του ανηλίκου ή των γονέων του και κηδεμόνων του, δεν είναι βοηθός του συνηγόρου του ανηλίκου ούτε μπορεί, να χρησιμοποιηθεί ως αποδεικτικό μέσο στην ποινική διαδικασία, όπως ο μάρτυρας.

Ο επιμελητής ανηλίκων δρα αυτοτελώς και ανεξάρτητα από τη θέληση του ανηλίκου προς όφελός του πάντοτε και για το καλό του.

Η Υπηρεσία Επιμελητών Ανηλίκων όχι μόνο συντελεί στη διαλεύκανση της υπόθεσης του ανηλίκου με την στενή έννοια του όρου, αλλά συμβάλλει κυρίως στην εκτίμηση της προσωπικότητας του δράστη ανηλίκου.

Μετά το τέλος της δίκης και αφού επιβληθούν τα μέτρα, η Υπηρεσία Επιμελητών Ανηλίκων συνεργαζόμενη με τον ανήλικο παρακολουθεί την εξέλιξη της πορείας του, υποστηρίζει τον ανήλικο σε κάθε πρόβλημά του και γενικώς γίνεται αρωγός του παιδιού και του εφήβου.

Σημαντική, κατά την κ. Ματσκίδου, είναι η σχέση και η συνεργασία της Υπηρεσίας Επιμελητών Ανηλίκων με τον Δικαστή Ανηλίκων πριν και μετά τη δίκη.

«Σήμερα υπάρχει άριστη συνεργασία μεταξύ της Υπηρεσίας μας και της Δικαστού Ανηλίκων. Η συγκεκριμένη Δικαστής Ανηλίκων, η κ. Γεωργία Σακάλογλου, αξιοποιώντας χαρισματικά την άριστη νομική συγκρότηση και την εμπειρία της ως Δικαστής, προσεγγίζει τους νέους με ευαισθησία, με αγάπη, με επιείκεια όπου χρειάζεται, καθώς και με το απαιτούμενο μέτρο της αυστηρότητας και της πειθαρχίας, κάτι το οποίο είναι απαραίτητο στην όλη διαδικασία αντιμετώπισης του παραβάτου ανηλίκου. Αν δεν υπήρχε η συνεργασία και η κατανόηση, σε πολλές περιπτώσεις ίσως το αποτέλεσμα να ήταν διαφορετικό».

Μη ανησυχητική η νεανική παραβατικότητα στην περιοχή μας

Συνεχίζοντας η κ. Ματσκίδου επισημαίνει ότι η παραβατικότητα των νέων στο Νομό μας δεν είναι ιδιαίτερα ανησυχητική. Οι περιπτώσεις που απασχολούν συνήθως το Δικαστήριο Ανηλίκων αφορούν παραβάσεις του κώδικα οδικής κυκλοφορίας (ΚΟΚ), των Αγορανομικών και Αστυνομικών διατάξεων, αφορούν κλοπές, εμπρησμούς, σωματικές βλάβες, επαιτεία, αποπλανήσεις ανηλίκων κλπ. Υποθέσεις με ναρκωτικά δεν απασχόλησαν την Υπηρεσία μας. Υποθέτουμε ότι το πρόβλημα εντείνεται μετά την ηλικία των 17 ετών.

«Υπήρξαν δύο μόνο περιστατικά για χρήση χασίς, εκ των οποίων ο ένας ανήλικος αθωώθηκε, γιατί η Δικαστής θέλησε να του δώσει μια δεύτερη ευκαιρία και ο άλλος ανήλικος τέθηκε υπό την επιμέλεια της Υπηρεσίας Επιμελητών Ανηλίκων. Ως προς το φύλο, τα περισσότερα παιδιά που απασχολούν την υπηρεσία είναι κυρίως αγόρια. Γενικά, η αντικοινωνική συμπεριφορά στα μεν αγόρια συνήθως εκφράζεται με επαιτεία, αλητεία, κλοπές, στα δε κορίτσια με επαναστατικές εφαρμογές και ακρότητες στις σχέσεις των δύο φύλων».

Πρόληψη

Εκτός από την καταστολή, η Υπηρεσία Επιμελητών Ανηλίκων ασχολείται με την πρόληψη. Στον τομέα της πρόληψης οποιοσδήποτε πολίτης μπορεί να απευθύνεται στην Εισαγγελία Ανηλίκων ή στην Υπηρεσία Επιμελητών Ανηλίκων, να αναφέρει τι έχει πέσει στην αντίληψή του και στη συνέχεια, ως υπεύθυνος πολίτης, να κάνει μία αίτηση υπογεγραμμένη, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι το όνομά του θα κοινοποιηθεί προς τα έξω.

«Μόνο μετά από καταγγελία μπορούμε να επιληφθούμε μιας υπόθεσης και στη συνέχεια, αφού εξετάσουμε πόσο ευσταθούν αυτά που καταγγέλθηκαν, συνεχίζουμε την ουσιαστική έρευνα. Στην πραγματικότητα όμως δεν συμβαίνει έτσι. Συνήθως οι πολίτες αναφέρουν ότι “συμβαίνει αυτό, αλλά μην με ανακατεύετε”. Κατ΄ αυτόν τον τρόπο δεν μπορούμε να ενεργήσουμε, δεν μπορούμε να επισκεπτόμαστε τα σπίτια και να καταλύουμε το οικογενειακό άσυλο. Πρέπει οι πολίτες υπεύθυνα να αναφέρουν το οποιοδήποτε περιστατικό», αναφέρει η κ. Φιλιππίδου.

Επίσης, η Υπηρεσία Επιμελητών Ανηλίκων ασχολείται με κοινωνικές έρευνες και συντάσσει εκθέσεις που αφορούν στην επιμέλεια ανηλίκων παιδιών, όταν οι γονείς φτάνουν στη διαδικασία του διαζυγίου.

Ψυχολογική στήριξη- Επικοινωνία με τον ανήλικο πριν και μετά τη δίκη

«Το πρώτο που επιχειρούμε είναι να κερδίσουμε την εμπιστοσύνη του παιδιού. Προσπαθούμε να το απαλλάξουμε από το άγχος. Αρχικά δεν πιστεύω ότι θα πρέπει να καταφεύγουμε σε συμβουλές, γιατί ως μάνα κι εργαζόμενη δεν πιστεύω ότι οι συμβουλές αποδίδουν. Σημαντικότερη είναι η επαφή με το παιδί, η προσπάθεια να το αποαγχώσεις από το γεγονός ότι θα βρεθεί ενώπιον δικαστηρίου, να του εξηγήσεις τι είμαστε, τι θέλουμε από αυτό. Ομολογώ ότι και οι δύο μας πολλές φορές αισθανόμαστε πιεσμένες, προβληματισμένες, ανήσυχες, αλλά στη σκέψη ότι στο τέλος είτε της καταστολής είτε της πρόληψης το Δικαστήριο αποφασίζει, ηρεμούμε», τονίζει η κ. Φιλιππίδου. Η δουλειά του δικαστή είναι η δυσκολότερη γιατί η απόφαση είναι δική του. Εμείς κάνουμε προτάσεις, ακουγόμαστε, παίρνουμε μέρος στη δίκη, αλλά η απόφαση είναι του δικαστή.

Η Υπηρεσία Επιμελητών Ανηλίκων έχει συνεργασία με όλες τις υπηρεσίες και φορείς του Νομού, όπως με την Πρόνοια, με το Δήμο, με το Πανεπιστήμιο. Ήδη, εδώ και πέντε χρόνια, δύο φοιτητές του Τμήματος της Κοινωνικής Διοίκησης κάθε χρόνο κάνουν την πρακτική τους άσκηση στο Δικαστήριο Ανηλίκων, ενώ ο αριθμός τους με την μεταφορά στο νέο Δικαστικό Μέγαρο προβλέπεται να αυξηθεί.

Ο ρόλος της οικογένειας

Σύμφωνα με τις επιμελήτριες Ανηλίκων σημαντικός και πρωταρχικός είναι ο ρόλος της οικογένειας. Η συγκροτημένη οικογένεια έχει αντίκτυπο στη διαπαιδαγώγηση του παιδιού, στην εξέλιξη και στην πρόοδό του. Όπου λέμε συγκροτημένη οικογένεια εννοούμε όχι αυτή που φαίνεται εξωτερικά, αλλά αυτή που πραγματικά είναι.

Η ύπαρξη δύο γονιών δεν συνεπάγεται απαραίτητα και μια καλή οικογένεια. Σημασία έχει ο τρόπος επικοινωνίας των μελών της οικογένειας. Η επιμέλεια και η αυστηρότητα θα πρέπει να έχουν το σωστό μέτρο.

Οπου παρουσιάζεται σε μια οικογένεια ένα έντονο πρόβλημα διαπιστώνεις ότι πίσω από αυτό το πρόβλημα κρύβεται μια οικογένεια υπό διάλυση.

Πιστεύω ότι προτιμότερο για τα παιδιά είναι να χωρίζουν οι δύο σύζυγοι, όταν οι σχέσεις τους έχουν φθάσει στα άκρα, παρά να μένουν μέσα στη σχέση, να διαπληκτίζονται και να χειροδικούν. Δημιουργείται τέτοια ανασφάλεια στα παιδιά, που στις περισσότερες περιπτώσεις έχει επίπτωση στη συμπεριφορά του παιδιού. Είναι καλύτερα να μείνει το παιδί με τον ένα γονιό και να έχει την ηρεμία και την ασφάλειά του», τονίζει η κ. Φιλιππίδου.

Μέσα σε έναν χώρο τριών τετραγωνικών στην κυριολεξία δύο γυναίκες προσπαθούν εδώ και πολλά χρόνια να συμβάλουν στην προστασία της παιδικής ηλικίας και της νεότητας. Παρά τις αντιξοότητες και με τη γνώση ότι πρόκειται για παιδιά και εφήβους σε τρυφερή ηλικία, η ευαισθησία συμβαδίζει με το κοινωνικό καθήκον για την αποτροπή της παραβατικότητας.

Α.Π.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.