Αυριο τα Φωτα κι ο φωτισμος…
Η θεία Επιφάνεια του Χριστού, η τριμερής φανέρωση του Θεού και η βάπτισή του Ιησού σηματοδοτούσε την έναρξη της νέας χρονιάς για τους χριστιανούς από τα μέσα του 4ου μ.Χ. αιώνα, καθώς συμβόλιζε την παλιγγενεσία του ανθρώπου. Τόσο το χριστιανικό δόγμα, όσο και η λαϊκή παράδοση αποδίδουν τη μέγιστη σημασία στη βάπτιση του Ιησού και τη θεωρούν ως τη μεγαλύτερη γιορτή του χρόνου.
Μύθοι και θρύλοι κατακλύζουν τη λαϊκή μας παράδοση αναφορικά με τη μεγάλη αυτή γιορτή, με πρώτο και καλύτερο το διωγμό των Καλικάντζαρων, που ετοιμάζονται να φύγουν και πάλι για τον Κάτω Κόσμο, αφού έχουν ενοχλήσει τους ανθρώπους, έχουν μολύνει τις τροφές και τις καλλιέργειες. Από τα Χριστούγεννα ως τα Θεοφάνια οι καλικάντζαροι ανεβαίνουν στη γη. Τον υπόλοιπο χρόνο πριονίζουν το δέντρο της γης και πριν πέσει ανεβαίνουν επάνω για να το γιορτάσουν. Όταν μετά τα Φώτα επιστρέφουν, βρίσκουν -προς μεγάλη τους απογοήτευση και οργή – τον στύλο της γης ακέραιο κι επιδίδονται και πάλι στο έργο τους, για το οποίο τους τιμωρεί η Θεία Πρόνοια.
Τα περισσότερα έθιμα λαμβάνουν χώρα κατά την παραμονή των Θεοφανίων, με την πρωτάγιαση και τα κάλαντα. Η πρωτάγιαση είναι το πρώτο νερό που αγιάζει ο παπάς στην εκκλησία την παραμονή των Θεοφανίων. Στη συνέχεια, με τον Σταυρό και την πρωτάγιαση, ο παπάς γυρίζει από σπίτι σε σπίτι και ραντίζει μ’ ένα κλωνί βασιλικού όλα τα σπίτια. Στις αγροτικές κατοικίες οι νοικοκυρές ρίχνουν την πρωτάγιαση στα κτήματα, στις βρύσες, στο κοτέτσι, στο στάβλο, για να είναι καλές οι σοδειές και οι παραγωγές. Εξάλλου, αυτό είναι και το πιο «αποτελεσματικό» μέσο για να φύγουν τα «δαιμόνια» ! Σε πολλά μέρη της Μακεδονίας και της Θράκης πιστεύουν ότι την παραμονή των Θεοφανίων ανοίγουν οι ουρανοί και ό,τι ζητήσεις γίνεται. Πιστεύουν, ακόμη, ότι «πιάνονται» οι άνεμοι και, όποιος άνεμος φυσά τότε, αυτός θα φυσάει όλο το χρόνο ή ότι «βαφτίζεται ο άνεμος και ημερώνει».
Έθιμο της παραμονής είναι και τα κάλαντα των Φώτων, με τους αγυρμούς των παιδιών να γυρνούν από σπίτι σε σπίτι και να τραγουδούν «Σήμερον τα Φώτα και ο φωτισμός και χαρά μεγάλη και αγιασμός…» με διάφορες άλλες παραλλαγές.
Σε κάποια μέρη της Βόρειας Ελλάδας οι άνθρωποι μεταμφιέζονται φορώντας μάσκες τρομακτικές και κρατώντας κουδούνια. Προκαλώντας εκκωφαντικούς θορύβους περιφέρονται με σκοπό να εκφοβίσουν τα κακοποιά στοιχεία του δωδεκαημέρου, τους «έξω απ’ εδώ». Πρόκειται για τα «ραγκουτζάρια», που συμβολίζουν τον καθαρμό και την εκδίωξη των δαιμονικών όντων.
«Στις πέντε του Γενάρη φεύγουν οι καλικαντζάροι», λεει ο λαός, αλλά ο μεγαλύτερος φόβος τους είναι η ίδια η μέρα των Φώτων. Εκείνα τους αποδιώχνουν ολότελα και τα δαιμόνια φεύγοντας λενε: «Φεύγετε να φεύγουμε κι έφτασε ο τουρλόπαπας με την αγιαστούρα του και με τη βρεχτούρα του…». Τότε γίνεται και ο μεγάλος αγιασμός και η βύθιση του Σταυρού στη θάλασσα, που ενισχύει όλα τα νερά με την καθαρτική του δύναμη. Σε πολλά νησιά και παραθαλάσσιες περιοχές οι κάτοικοι κατεβάζουν στη θάλασσα και στα ποτάμια τα γεωργικά τους εργαλεία και τις άγιες εικόνες από το εικονοστάσι και τα πλένουν εκεί με το αγιασμένο νερό για να πάρουν πάλι δύναμη και αξία. Οι βουτηχτάδες πέφτουν στα κρύα νερά και επιδίδονται στον αγώνα για την εύρεση του Σταυρού. Όποιος τον βρει, αυτός θα έχει την τιμή και τη δόξα, αυτός θα τον περιφέρει στην πόλη και θα πάρει όλα τα φιλοδωρήματα.
Τέλος, κατά τα Θεοφάνια αναβιώνουν και πολλά έθιμα σχετικά με τους νουνούς και τα βαπτιστικά τους. Έτσι, σε κάποια χωριά της Θράκης συνηθίζονται ακόμη τα φωτίκια ή φωτοκέρια – αρμαθιές με καλούδια κι ένα κερί επάνω – τα οποία στέλνει ο νουνός στο βαπτιστικό του. Όσο πιο μεγάλο είναι το φωτίκι, τόσο πιο πολύ θα μεγαλώσει το βαπτιστικό.
Με τα έθιμα, λοιπόν, της γιορτής των Φώτων προετοιμάζεται και η γιορτή του βαπτιστή του Χριστού, του Ιωάννη του Πρόδρομου, στις 7 Ιανουαρίου.
Χρόνια Πολλά σε όλους!
Α.Χ.
Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
