Το ταξιδι του Αγιου Μανδηλιου στο χρονο και την Τεχνη

«Έχουμε μια πρώτη και αψευδή αποτύπωση της μορφής του Χριστού»

 
Την ευκαιρία να γνωρίσουν το ταξίδι του Αγίου Μανδηλίου, της αχειροποίητης εικόνας του Χριστού, στη ιστορία αλλά και στη φιλολογική γραμματεία και τις εικαστικές τέχνες, είχαν όσοι βρέθηκαν το απόγευμα της Τρίτης 10 Δεκεμβρίου στην αίθουσα του Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου Ροδόπης για την παρουσίαση του βιβλίου του Αναπληρωτή Καθηγητή Ιστορίας της Βυζαντινής και Μεταβυζαντινής τέχνης του ΤΙΕ ΔΠΘ κ. Γεώργιου Τσιγάρα, «Το Άγιον Μανδήλιον – Η ιστορία μιας αχειροποίητης εικόνας».
 
Η ιστορία της συγκεκριμένης λατρευτικής εικόνας είναι σύνθετη και πολυδιάστατη, ξεκινώντας στην Έδεσσα της Συρίας κατά την πρώιμη βυζαντινή περίοδο, συνεχίζεται το 944 στην Κωνσταντινούπολη και καταλήγει μετά το 1204 στη Δύση, στο Παρίσι, όπου απωλέστηκε κατά την Γαλλική Επανάσταση.
 
Έτσι το «Άγιο Μανδήλιο» με τη μεταφορά του στην Κωνσταντινούπολη μετατρέπεται από ένα τοπικό λατρευτικό κειμήλιο σε πανορθόδοξο και στη συνέχεια σε πανχριστιανικό.
 
Παρά τη μεταφορά του κειμηλίου αυτού στη Δύση όμως, η παρουσία του στη λατρευτική και στην καλλιτεχνική πράξη της Ανατολικής Εκκλησίας, είναι όχι μόνο συνεχής αλλά και πολύ πιο έντονη μετά την μεταφορά της μετά την πρώτη άλωση της Πόλης από τους Σταυροφόρους, στο εικονογραφικό πρόγραμμα των μνημείων της εποχής των Παλαιολόγων και της μεταβυζαντινής περιόδου.

Μητροπολίτης Μαρωνείας και Κομοτηνής κ. Παντελεήμων
«Το βιβλίο αυτό να αποτελέσει μάθημα για τους φοιτητές και κειμήλιο για την Επιστήμη και τον Πολιτισμό»

 
Στην θεολογική έννοια της εικόνας αναφέρθηκε ο Μητροπολίτης Μαρωνείας και Κομοτηνής κ. Παντελεήμων, που εξέφρασε την χαρά του για την πρόσκληση του κ. Τσιγάρα να συμμετάσχει ως ομιλητής στην παρουσίαση του βιβλίου.
 
Άλλωστε όπως έκανε γνωστό παρακολούθησε την δημιουργία του βήμα βήμα, έχοντας συνεργασία εδώ και μια εικοσαετία με τον κ. Τσιγάρα, μέσα από τις επαφές τους, εκφράζοντας παράλληλα την ικανοποίησή του για την ολοκλήρωση του πονήματος αυτού.
 
Όπως τόνισε, στη θεολογική έννοια είναι τιμητική η προσκύνηση των εικόνων, γιατί δεν προσκυνούμε την ύλη, το χρώμα ή την τέχνη, αλλά όπως αναφέρει και η Ζ΄ Οικουμενική Σύνοδος, «η τιμή το πρωτότυπον διαβαίνει».
 
«Χαιρόμαστε που ένα καινούριο βιβλίο κυκλοφορεί, και ελπίζουμε να αποτελέσει μάθημα για τους φοιτητές και κειμήλιο για την Επιστήμη και τον Πολιτισμό» κατέληξε.

Άλκης Χαραλαμπίδης
«Μια πολύ σημαντική συμβολή στη μελέτη της βυζαντινής και της μεταβυζαντινής τέχνης»

 
Το βιβλίο του κ. Τσιγάρα πραγματεύεται ένα από τα πιο ακανθώδη ζητήματα στη Βυζαντινή και μεταβυζαντινή τέχνη, και είναι πλήρως ενημερωμένο εικονογραφικά και βιβλιογραφικά, σημείωσε ο κ. Άλκης Χαραλαμπίδης, Ομότιμος Καθηγητής της Ιστορίας της Τέχνης στο Τμήμα Ιστορίας της Τέχνης του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του ΑΠΘ, που όπως τόνισε έχει εξαντλήσει όχι μόνο την Ελληνική αλλά και τη Διεθνή βιβλιογραφία, αλλά και όλους τους αντιπροσωπευτικούς εικονογραφικούς τύπους.
 
Η παράδοση ξεκινά από τα χρόνια του Χριστού, με σταθμούς την μετακίνηση της αχειροποίητης εικόνας από την Έδεσσα της Συρίας στην Κωνσταντινούπολη το 944, το 1204 που οι Σταυροφόροι μετά την κατάκτηση της Κωνσταντινούπολης το αποσπούν και το μεταφέρουν στη Δύση, και το 1792 όταν χάνονται τα ίχνη του κατά τη Γαλλική Επανάσταση.
 
«Ο κ. Τσιγάρας πραγματεύεται το θέμα με άψογο τρόπο, απόλυτη επιστημονική ακρίβεια και υπευθυνότητα, και νομίζω πως είναι μια πολύ σημαντική συμβολή στη μελέτη της βυζαντινής και της μεταβυζαντινής τέχνης» ανέφερε.
 
Αυτό που μένει ως καταστάλαγμα, και αυτό τονίζει κατά την άποψή του κ. Χαραλαμπίδη ο συγγραφέας, περιλαμβάνοντας τη γνώση του Βυζαντινολόγου και του Θεολόγου, δίνει μια ολοκληρωμένη εικόνα παρά την αινιγματικότητα και την αντιφατικότητα που παρουσιάζει το ίδιο το θέμα.
 

Γεώργιος Τσιγάρας
«Έχουμε μια πρώτη αποτύπωση και μια αψευδή αποτύπωση της μορφής του Χριστού»

 
Μέσα από το βιβλίο αυτό, ο κ. Τσιγάρας επιχειρεί την ανάδειξη της πολλαπλής σημασίας της αχειροποίητης εικόνας του Χριστού που σχετίζεται με θεολογικά, καλλιτεχνικά, ιδεολογικά και πολιτικά ζητήματα, τα οποία μορφοποιούν, μέσα από έναν ενδιαφέροντα διάλογο της εικόνας με τον λόγο, τη θρησκευτική συνείδηση των χριστιανικών πληθυσμών όχι μόνο σε περιοχές της ανατολικής Μεσογείου και της δυτικής Ευρώπης, αλλά και του κόσμου των Σλάβων.
 
Η έρευνα για την σύνθετη και συχνά «αινιγματική», κυρίως όμως περιπετειώδη, πορεία της εικόνας του «Αγίου Μανδηλίου» στην ιστορία, αλλά και στη λατρευτική πράξη της Εκκλησίας, ξεκίνησε στα τέλη της δεκαετίας του ’80 στο Πανεπιστήμιο της Βιέννης κατά τη διάρκεια των διδακτορικών ερευνών του κ. Τσιγάρα σχετικά με την εικονολογία τη Βυζαντινής τέχνης.
 
«Ξαφνικά, όταν έγραφα τη διδακτορική μου διατριβή στα τέλη της δεκαετίας του 80’ στη Βιέννη, για την εικονολογία του Αγίου Θεοδώρου στη θεωρία των εικόνων, έπεσα πάνω σε κείμενα τα οποία μιλούσαν για το Άγιο Μανδήλιο, το οποίο το θεωρούσαν την περίοδο της εικονομαχίας μια πολύ σημαντική εικόνα» ανέφερε.
 
Είναι μια αχειροποίητη εικόνα, η οποία φανερώνει το δογματικό γεγονός της ενανθρωπίσεως του υιού και λόγου του Θεού, του Χριστού, και υπήρξε για τους εικονόφιλους πατέρες, τους υπερασπιστές των εικόνων στις περιόδους της εικονομαχίας τον 8ο και 9ο αιώνα, αψευδέστερη απόδειξη της ενανθρωπίσεως του Χριστού, αλλά και της ύπαρξης και χρήσης εικόνων ήδη από τις πρώτες δεκαετίες της ζωής της εκκλησίας.
 
Το Άγιο Μανδήλιο ξεκινάει πολύ απλά από τη διάθεση ενός τοπάρχη της Συρίας, στην Έδεσσα της Συρίας, μέσα στη σημερινή Ούρφα, στα σύνορα Τουρκίας και Συρίας.
 
Ο Αύγαρος, ο τοπικός βασιλιάς της Έδεσσας, άκουσε ότι ο Χριστός στην Ιουδαία θεραπεύει πολλούς και επειδή είχε κάποια ασθένεια τον προσκάλεσε στο παλάτι του για να τον θεραπεύσει.
 
Ο Χριστός δεν πήγε ποτέ, αλλά γίνεται αναφορά τον 4ο-5ο αιώνα ότι ο Χριστός σκούπισε το πρόσωπό του με ένα προσόψιο και εκεί αποτυπώθηκε η εικόνα του προσώπου του, η εικόνα της μορφή του, κάτι πολύ σημαντικό και για την ιστορία της εκκλησίας αλλά και για την ιστορία της βυζαντινής τέχνης.
 
«Έχουμε μια πρώτη αποτύπωση και μια αψευδή αποτύπωση της μορφής του Χριστού. Γιατί πάντοτε οι χριστιανοί αναζητούσαν την μορφή και τα προσωπογραφικά χαρακτηριστικά του Χριστού» δήλωσε ο ίδιος εξηγώντας πως η αγωνία των αγιογράφων για την αποτύπωση της μορφής του Χριστού ξεκινά από την ίδια την αγωνία των πιστών για την αναζήτηση να δουν αυτό που τόσο ποθούν, να δουν τον Χρηστό σωτήρα.
 
Οι αγιογράφοι δίνουν σχήμα και μορφή και χρώμα στην αποτύπωση αυτή. Έχουμε πάρα πολύ ωραία παραδείγματα καλλιτεχνικής απόδοσης του Αγίου Μανδηλίου.
 
Τα παλαιότερα παραδείγματα θα τα βρούμε στην Γεωργία, στην Καππαδοκία και θα δούμε ότι το κειμήλιο απεικονίζεται μόνο το πρόσωπο του Χριστού επάνω σε ένα τεντωμένο ύφασμα.
 
«Είναι μια εικόνα που έχει μεγάλη λατρευτική σημασία, γιατί μπορεί να μην έχουμε πολλά στοιχεία για τις απαρχές της, έχουμε όμως πολλά για την δογματική της σημασία, ως η αληθινή εικόνα του Χριστού για τους πιστούς», σημείωσε, με πολύ σημαντική θέση και στο εικονογραφικό πρόγραμμα των ναών.
 

Ικανοποίηση από τον εκδοτικό οίκο

 
Το παρόν εκ. μέρους του εκδοτικού οίκου University Studio Press έδωσε η κ. Φρόσω Μιχάλη, η οποία εξέφρασε την ικανοποίησή τους για το γεγονός ότι είχαν την ευκαιρία να δημοσιεύσουν αυτό το βιβλίο, με υλικό που συγκέντρωσε ο κ. Τσιγάρας.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.