Θερμη υποδοχη επεφυλαξε η πολη στον εκλεκτο «συμπολιτη» μας, Ομοτιμο Καθηγητη του ΔΠΘ και Λαογραφο Μανολη Σεργη
—Με τη σύμπραξη των κ. Κατερίνας Σχοινά και Άννας Μαχαιροπούλου, της κ. Εύας Σκότη, επί των αναγνώσεων, και της κ. Τζένης Κατσαρή-Βαφειάδη στον συντονισμό
Το έργο του αναμορφωτή του νεοελληνικού θεάτρου Ιάκωβου Καμπανέλλη, που παραμένει διαρκώς επίκαιρο, ως αέναος καθρέφτης της συλλογικής μας ταυτότητας, μιας και με την πένα του ο δημιουργός ακούμπησε στις πιο ευαίσθητες χορδές της ελληνικής ψυχής και των κοινωνικών της μεταμορφώσεων, επανα-σύστησε στους Κομοτηναίους ο Ομότιμος Καθηγητής του ΔΠΘ και Λαογράφος κ. Μανόλης Γ. Σέργης, την Παρασκευή 8 Μαΐου στην Τσανάκλειο Δημοτική Βιβλιοθήκη Κομοτηνής, μετά από πρόσκληση της Αντιδημαρχίας Πολιτισμού και Νέας Γενιάς, στο πλαίσιο των Ελευθερίων Θράκης 2026.
Ο λόγος για την παρουσίαση του βιβλίου του με τίτλο «Θεατρικά κείμενα και Λαογραφία: Η περίπτωση του Ιάκωβου Καμπανέλλη, Μελέτες Ναξιακής Λαογραφίας», τόμος Ε΄ (εκδοτικός οίκος Κ. & Μ. Σταμούλη, 2025), την οποία η Αντιδημαρχία συνδιοργάνωσε με τη Δημοτική Βιβλιοθήκη Κομοτηνής, στο πλαίσιο των δράσεων που υλοποιεί με την ΚΟΙΝ.Σ.ΕΠ. «Κομοτηνή Εν Δράσει», τις εκδόσεις Κ. & Μ. Σταμούλη και τον «Παρατηρητή της Θράκης».
Τα ερευνητικά μονοπάτια που ακολουθεί αλλά και τα σημαντικά που προσκομίζει στην επιστήμη του θεατρικού λόγου με τη νέα του αυτή μελέτη ο κ. Σέργης επιχείρησαν να φωτίσουν με εισηγήσεις τους η κ. Κατερίνα Σχοινά, Φιλόλογος και η κ. Άννα Μαχαιροπούλου, Ηθοποιός και Σκηνοθέτης, ενώ την εκδήλωση διάνθισε με αναγνώσεις αποσπασμάτων του καμπανέλλειου έργου η κ. Εύα Σκότη, μέλος του Θεατρικού Εργαστηρίου του ΔΗΠΕΘΕ Κομοτηνής, συντόνισε δε η κ. Τζένη Κατσαρή-Βαφειάδη, Φιλόλογος, Επιμελήτρια εκδόσεων.
Στα του καμπανέλλειου σύμπαντος όμως, δια χειρός Μανόλη Σέργη…
Νατάσα Λιβεριάδου, «Ο Μανόλης Σέργης δίδαξε, μπαίνοντας μπροστά, ότι γεννιόμαστε με ιστορία αρκεί να θέλουμε να την ακούσουμε»
Εκ μέρους του Δήμου Κομοτηνής, η Αντιδήμαρχος Πολιτισμού και Νέας Γενιάς κ. Νατάσα Λιβεριάδου, με έναν θερμό χαιρετισμό, καλωσόρισε και πάλι στην πόλη τον κ. Σέργη, υπενθυμίζοντάς μας πως, χάρη στη μακροχρόνια προσφορά του στην καταγραφή και ανάδειξη του πολιτισμού και της ιστορίας της περιοχής μας, μπορούμε να τον θεωρούμε «εκλεκτό συμπολίτη» μας. Χαρακτηριστικά ανέφερε:
«Επιτρέψτε μου να ξεκινήσω, εκφράζοντας πρώτα πρώτα την προσωπική μου χαρά για την παρουσία στα Ελευθέρια Θράκης 2026 ενός εκλεκτού “συμπολίτη” –έτσι τον αισθάνομαι εγώ, και θα εξηγήσω το γιατί παρακάτω–, του Ομοτίμου Καθηγητή του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης, κ. Μανόλη Σέργη.
Γιατί ο Μ. Σ. που έζησε δεκατέσσερα χρόνια στην Κομοτηνή, ως Καθηγητής του Τμήματος Γλώσσας, Φιλολογίας και Πολιτισμού Παρευξεινίων Χωρών, άνοιξε δρόμους εκτός από τους φοιτητές και την από έδρα διδασκαλίας, και σε πολλούς από εμάς που μετέχουμε στη διαμόρφωση των κοινών πραγμάτων. Υποδεικνύοντας εργαζόμενος, συμψηφιζόμενος μαζί μας, διδάσκοντας με τον λόγο του, τη σκέψη του και το ήθος του. Το παράδειγμα του Θρυλορίου, και οι έρευνές του επί του πεδίου, επί τόπου, παράλληλα και σε συζυγία με τον Πολιτιστικό Σύλλογο “Η Κερασούντα και το Γαρς”, και την Προέδρό του κ. Χρύσα Μαυρίδου, η ανάδειξη της ιστορίας και του πολιτισμού του από την πρώτη στιγμή άφιξης των προσφύγων κατοίκων του, είναι λαμπρό παράδειγμα συνεργασίας χρόνων, και διάρκειας χρόνων, σχεδόν εικοσαετούς.
Το σημαντικότερο όλων όμως είναι ότι ο Μ. Σέργης δίδαξε, μπαίνοντας μπροστά, ότι γεννιόμαστε με ιστορία αρκεί να θέλουμε να την ακούσουμε. Και το ίδιο σημαντικό είναι ότι ο κ. Σέργης συνέδεσε την ιστορία του Θρυλορίου με ανοικτά όρια: την Κοινωνία των Ηνωμένων Εθνών και τη μακρινή ήπειρο, την Αυστραλία, τη γενέθλια γη του Τριλόουαρ, του αρμοστή που του δώρισε το όνομά του, δείχνοντας στην πράξη ότι όλα είναι προσπελάσιμα, αρκεί το πάθος του ερευνητή…».
[Μπορείτε να βρείτε ολόκληρο τον χαιρετισμό της κ. Λιβεριάδου ΕΔΩ]
Κατερίνα Σχοινά, «Η σκοπιά του Μ. Σέργη δεν είναι μόνον λαογραφική, καθώς η επιστημονική του προέλευση είναι κατ’ αρχάς φιλολογική και εστιάζει το ενδιαφέρον της στον λόγο»
Ακολούθως, και η κ. Κατερίνα Σχοινά καλωσόρισε με τη σειρά της τον «συντοπίτη» κ. Μανόλη Γ. Σέργη και αναφέρθηκε αφενός στο αναγνωρισμένο διδακτικό του έργο από όσους ευτύχησαν να τον έχουν δάσκαλο, όπως και η ίδια, και αφετέρου στην πλούσια ερευνητική παρακαταθήκη για τον λαϊκό πολιτισμό της Θράκης που κατέλιπε στα ημέτερα εδάφη ο Ομότιμος πλέον Καθηγητής Λαογραφίας. Όπως σχολίασε και η ίδια, η γενέτειρά του Νάξος έχει βέβαια κερδίσει το ερευνητικό του ενδιαφέρον μετά την αφυπηρέτησή του από το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, εξ αυτού και ο παρών πέμπτος τόμος μιας πλούσιας βιβλιογραφικής παρακαταθήκης που συνεχίζεται ακόμα, με την αναμονή του έβδομου τόμου της σειράς, πάλι με την υπογραφή του ακαταπόνητου ερευνητή.
Η κ. Σχοινά ανέφερε επίσης πως, με θέμα «Θεατρικά Κείμενα και Λαογραφία: Η περίπτωση του Ιάκωβου Καμπανέλλη», ο κ. Μανόλης Γ. Σέργης ερευνά στον πέμπτο τόμο της σειράς όλη τη δραματουργία του σπουδαίου ναξιώτη θεατρικού συγγραφέα, συμποσούμενη σε 43 θεατρικά έργα. Η σκοπιά του δεν είναι μόνον λαογραφική, όπως τόνισε, καθώς η επιστημονική προέλευση του ερευνητή είναι κατ’ αρχάς φιλολογική και εστιάζει το ενδιαφέρον της στον λόγο, κύριο συστατικό στοιχείο, άλλωστε, της γραφής του Καμπανέλλη, μέσω της Κριτικής Ανάλυσης Λόγου, της Ποιοτικής Ανάλυσης Περιεχομένου και της Θεωρίας του Λόγου. Ο ίδιος ο Καμπανέλλης μάλιστα υποστήριζε σθεναρά, όπως σημείωσε, πως το θέατρό του είναι πρώτα «θέατρο του λόγου». Πάντως η προσέγγιση του κ. Σέργη, όπως διέκρινε η ίδια, απαντά καταφατικά και στο ερώτημα αν ο Ιάκωβος Καμπανέλλης μπορεί να εκληφθεί ως άτυπος λαογράφος, εφόσον τον αντιμετωπίζει εν πολλοίς ως «λαογράφο» ή και «ανθρωπολόγο» με ευρεία οπτική, που συνάδει με τις σύγχρονες (δι)επιστημονικές θεωρήσεις.
Στην ομιλία της η κ. Σχοινά αναφέρθηκε, μεταξύ άλλων, και στα παρακάτω: α) πώς η γενέτειρα του Καμπανέλλη Νάξος τροφοδότησε τη γραφή του με τον πλούτο του λαϊκού πολιτισμού που ο ίδιος γνώρισε κατά την παιδική του ηλικία, β) πώς το μελέτημα του κ. Σέργη αποθησαυρίζει τη θεατρική γραφή του Καμπανέλλη, αναδεικνύοντας την εγγενή σχέση της με τον λαϊκό πολιτισμό, τη γλώσσα, την κοινωνία, την ιστορία και τη μυθολογία του τόπου, γ) πώς όλος σχεδόν ο υλικός και άυλος πολιτισμός από τον Μεσοπόλεμο ως τις αρχές του αιώνα μας μετακλιματίζεται στο θέατρο του Καμπανέλλη και πώς λειτουργεί δραματολογικώς, δ) πώς, στα πολιτικά του κυρίως δράματα, ο Καμπανέλλης επιλέγει, ανασκηνοθετεί και επαναπραγματεύεται κριτικά στιγμές της εθνικής ιστορίας, ε) πώς μέσω της «γλωσσοκεντρικής δραματουργίας» του συγγραφέα και των οικείων μοτίβων του λαϊκού πολιτισμού διαμορφωνόταν ασφαλής κώδικας επικοινωνίας με το θεατρικό κοινό σε εποχές επιβεβλημένης λογοκρισίας, στ) κυρίως πώς το θέατρό του έχει μικροϊστορική οπτική, ακούγοντας τήν «από τα κάτω» φωνή των «ανωνύμων», «κομπάρσων» και «αφανών» της επίσημης, ακαδημαϊκής ιστορικής οπτικής και αποδεικνύοντας τη συμβολή του Καμπανέλλη στον εμπλουτισμό της νεότερης ελληνικής ιστορίας με αντηχήσεις της αυθεντικής λαϊκής φωνής και ζ) πόσο σύγχρονο μπορεί να είναι ένα πολιτικό, κριτικό θέατρο που, εκτός των άλλων, βλέπει και διαβλέπει τη διάρκεια φαινομένων όπως είναι, για παράδειγμα, ο μιθριδατισμός, η σταδιακή εξοικείωση και ανοχή στην καθημερινή βία, η ιστορική αμνησία ή η «επιλεκτική» μνήμη κλπ., υπενθυμίζοντας ότι ο σημερινός εφιάλτης μπορεί να διαθέτει στοιχεία από τους εφιάλτες του παρελθόντος.
Επίσης, τονίστηκε συχνά η σημασία της εξαντλητικής έρευνας που επιχειρήθηκε και σε αυτήν την εργασία του κ. Σέργη. Δεν πρόκειται μόνον για την αναλυτική βιβλιογραφία που επιστεγάζει το μελέτημα και πιστοποιεί του λόγου το αληθές, παρέχοντας ταυτόχρονα σημαντική βοήθεια σε κάθε ενδιαφερόμενο αναγνώστη ή δυνητικό ερευνητή. Η διασταύρωση των πηγών, ανέκαθεν εχέγγυο ισχυρό αξιοπιστίας, διαπνέει όλη την εργασία και δεν περιορίζεται μόνον στην αντιπαραβολή της υποκειμενικής ιστορικής εμπειρίας του Καμπανέλλη με τη συλλογική και αυτήν που παραδίδεται από την ανάλογη επιστημονική ιστορική βιβλιογραφία. Είναι και η ενδοδιακειμενική μελέτη του κ. Σέργη που πρέπει να προστεθεί, καθώς ο μελετητής αντιπαραβάλλει τη «λαογραφική» θεατρική γραφή του Καμπανέλλη με τις απόψεις του ίδιου περί λαϊκού πολιτισμού, όπως αυτές έχουν διατυπωθεί στον εξω-θεατρικό του λόγο, δηλαδή σε συνεντεύξεις, ομιλίες και ποικίλα κείμενα, ενισχύοντας περαιτέρω την εκτίμηση περί «λαογραφικής» γραφής στα θεατρικά κείμενα του μεγάλου δραματουργού.
Άννα Μαχαιροπούλου, «Ο Καμπανέλλης δεν εγκλωβίζεται στο παρελθόν αλλά ανανεώνει στην ουσία την παράδοση με σύγχρονα μέσα»
Γύρω από την επικαιρότητα του έργου του Καμπανέλλη, τις καινοτόμες εισηγήσεις του στο νεοελληνικό θέατρο και τη σημασία της λαϊκής παράδοσης στο έργο του περιστράφηκε η ομιλία της κ. Άννας Μαχαιροπούλου, η οποία, μεταξύ άλλων, σχολίασε: «Μια από τις σπουδαιότερες μορφές της νεοελληνικής λογοτεχνίας και του θεάτρου, ο Ιάκωβος Καμπανέλλης, έχει ένα έργο που σήμερα γίνεται πιο έντονα επίκαιρο και μπορεί να απασχολεί ακόμα και σήμερα την ελληνική κοινωνία. Είναι ένας δημιουργός που κατάφερε να αποτυπώσει με έναν μοναδικό και ανθρώπινο τρόπο τις προσωπικές και κοινωνικές αγωνίες κι ελπίδες μέσα από τις παθογένειες της ελληνικής κοινωνίας.
Ο Ιάκωβος Καμπανέλλης θεωρείται θεμελιωτής του σύγχρονου ελληνικού θεάτρου. Εισήγαγε στο νεοελληνικό θέατρο τον σύγχρονο κοινωνικό προβληματισμό και αναζήτησε νέους τρόπους έκφρασης, από τον νεορεαλισμό ως και το θέατρο του παραλόγου, το γκροτέσκο ακόμα και εξπρεσιονιστικά στοιχεία. Αυτό είναι κι ένα από τα στοιχεία που διατηρούν το έργο του ακόμα ζωντανό και πάντα έτοιμο για ίσως νέες προσεγγίσεις κι ερμηνείες. Πίστευε στην κοινωνική λειτουργία του θεάτρου και στην ανάγκη για προσβασιμότητα της τέχνης σε όλους.
Αντλεί τα θέματά του από τη μεταπολεμική ελληνική πραγματικότητα. Στο κέντρο του έργου του βρίσκεται ο άνθρωπος της καθημερινότητας, παγιδευμένος ανάμεσα σε ό,τι έχει μείνει από την Κατοχή και τον Εμφύλιο, με την ελπίδα και το όνειρο για μια κοινωνική αποκατάσταση που όμως δεν έρχεται ποτέ.
Η δραματουργική του τεχνική εισάγει στο ελληνικό θέατρο μοντέρνες μορφές και αποτελεί τον πιο καινοτόμο και χαρακτηριστικό πυρήνα του έργου του και εκεί όπου στηρίχθηκε η ανανέωση του ελληνικού θεάτρου μετά τον πόλεμο. […]
Ο Καμπανέλλης θεωρούσε τη λαϊκή παράδοση όχι ως κάτι παγιωμένο ή φολκλορικό, αλλά ως ζωντανή πηγή πολιτισμού, που μεταφέρει την ιστορική μνήμη, τη σοφία και την ελπίδα του ελληνικού λαού. Στο έργο του συνυπάρχουν: τα δημοτικά μοτίβα με την επική ή μπρεχτική τεχνική, η προφορικότητα με τη θεατρική αποστασιοποίηση, ο ελληνικός δημώδης τρόπος έκφρασης με την παγκόσμια θεατρική φόρμα. Κι εδώ το έργο του Μανόλη Σέργη είναι ένας πολυτιμότατος και λεπτομερής οδηγός. Όπως βλέπουμε στην έρευνα του Μανόλη Σέργη, τα όνειρα, ο παροιμιακός λόγος, τα ανέκδοτα, τα τραγούδια, τα συμβολικά αντικείμενα, το μαντήλι, ο Χάρος και ο Κάτω Κόσμος, ο ματωμένος γάμος, το λαϊκό πανηγύρι, το λαϊκό θέατρο σκιών αλλά και η αρχαία τραγωδία είναι στοιχεία που υπάρχουν και τροφοδοτούν το έργο του Καμπανέλλη. Βάζει στη θεατρική του δομή το δημοτικό τραγούδι με την κυκλική αφήγηση και επαναληπτικό μοτίβο (μίξη γιορτής και πένθους, χιούμορ και τραγικού), τον Καραγκιόζη, που συνδυάζει σάτιρα, πολιτικό σχολιασμό και συλλογική συμμετοχή, αλλά και τους αρχαίους μύθους, και με αυτόν τον τρόπο μετατρέπει τη λαϊκή παράδοση σε ζωντανό, εξελισσόμενο οργανισμό τέχνης και σκέψης.
Όμως, η λαϊκή παράδοση δεν είναι νοσταλγία, είναι αντίσταση στην αποξένωση και τη λήθη. Ο Καμπανέλλης δεν εγκλωβίζεται στο παρελθόν αλλά ανανεώνει στην ουσία την παράδοση με σύγχρονα μέσα. Στο έργο του, η παράδοση δεν είναι παρελθόν· είναι τρόπος θέασης του κόσμου. Η λαϊκή γλώσσα, οι αφηγήσεις, τα τραγούδια, οι μύθοι και τα έθιμα λειτουργούν ως μηχανισμοί ταυτότητας και αντοχής και αυτό το καθημερινό και λαϊκό αποκτά σχεδόν ποιητική διάσταση, καθώς γίνεται αλληγορία και σύμβολο μιας εποχής, μιας κοινωνίας και μιας Ελλάδας που αλλάζει.
[Μπορείτε να βρείτε ολόκληρη την εισήγηση της κ. Μαχαιροπούλου ΕΔΩ]
Ολοκληρώνοντας με τις ομιλίες, τον λόγο έλαβε ο ίδιος ο κ. Σέργης, που εξέφρασε την ευγνωμοσύνη του προς την πόλη της Κομοτηνής για τη ζεστή «αγκαλιά» με την οποία τον περιβάλλει όλα αυτά τα χρόνια. Στη συνέχεια, ξετύλιξε το νήμα της έρευνάς του γύρω από το έργο του Ιάκωβου Καμπανέλλη, σκιαγραφώντας την πορεία συγγραφής της μελέτης του, στην οποία συγκεφαλαιώνεται και σύνολη σχεδόν η θεατρολογική βιβλιογραφία για κάθε ένα από τα 43 θεατρικά έργα του Καμπανέλη που μελέτησε, εξ ου και αμέριστες ήταν ευχαριστίες του στην κατακλείδα του προλόγου του προς τον θεατρολόγο κ. Βάλτερ Πούχνερ. Σημειωτέον ότι κατά τη διάρκεια της πενταετούς του έρευνας, όπως ανέφερε, διαρκής ήταν η υποστήριξη και πολύτιμη η συνεργασία με την κόρη του Ιάκωβου Καμπανέλλη, κ. Κατερίνα Καμπανέλλη, σκηνογράφο και ενδυματολόγο, με την οποία συζητούσε μεν εκτενώς, λαμβάνοντας απαντήσεις σε κάθε του ερώτηση, αλλά του επέτρεψε και την πρόσβαση στο αρχείο του συγγραφέα, δηλώνοντας ρητά ότι η επιλογή του για την εντατική μελέτη και επανεπικαιροποίηση του έργου του Ιάκωβου Καμπανέλλη ήταν συνειδητή του πολιτική επιλογή.
Η Κομοτηνή «παρούσα»
Στην υποδοχή του «συμπολίτη» μας κ. Μανόλη Γ. Σέργη και της πολυσήμαντης μελέτης του για τον Καμπανέλλη, παρόντες ήταν, μεταξύ άλλων, η Πρόεδρος του Συλλόγου «Η Κερασούντα και το Γαρς» κ. Χρύσα Μαυρίδου, το μέλος ΕΤΕΠ του Τμήματος Ανθρωπιστικών Σπουδών του ΔΠΘ κ. Αριλιά Σπάρταλη, πολλοί πρώην φοιτητές του, τους οποίους και θερμά ευχαρίστησε ως δάσκαλος για την παρουσία τους, η φιλόλογος κ. Βίκυ Τριανταφυλλιά, ο συνταξιούχος εκπαιδευτικός και συγγραφέας κ. Αθανάσιος Παπατριανταφύλλου με τη σύζυγό του, ο εκπαιδευτικός και ερευνητής κ. Γιάννης Σιγούρος, η κ. Μπέτυ Φακιρίδου, η φιλόλογος κ. Σταυρούλα Ζάκκα, ο κ. Γιάννης Παγκοζίδης, η κ. Νένα Σαλπιγγίδου με τον σύζυγό της, το σύνολο σχεδόν, πλην της Προέδρου, των μελών του Διοικητικού Συμβουλίου του Συλλόγου «Η Κερασούντα και το Γαρς, η κ. Βίλμα Φραντζή και πολλοί άλλοι…
Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
