«Τα νηματα της ιστοριας»

Το βιβλίο «Τα νήματα της ιστορίας» (Ν.Ι) του Γιάννη Λασκαράκη, ενός ελευθερόφρονα στοχαστή, αδογμάτιστου και ευρυμαθούς, που πρόσφατα  κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις «ΕΠΙΚΕΝΤΡΟ» στη δημόσια πλατεία αποτελεί ένα σύγχρονο μετα-ιστορικό μυθιστόρημα υψηλής και μοναδικής αξίας και σημασίας που θ’ αναδειχθεί σε σημείο αναφοράς και ορόσημο στη μετα-νεωτερική ελληνική λογοτεχνία. Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα που αρδεύει από τις φωτεινότερες πηγές της παγκόσμιας λογοτεχνίας και ενσωματώνει, υπερβαίνοντας,  τις καλύτερες πτυχές της ελληνικής λογοτεχνίας. Το έργο του Γ.Λ. αποτελεί εμβληματική και δημιουργική συνέχεια της  «Γενιάς του ‘30»,  του Πρεβελάκη, τον Τερζάκη, του Καραγάτση  και της νεώτερης γενιάς των Ελλήνων λογοτεχνών, του Τσίρκα, του  Βαλτινού, του  Θέμελη.

Τα Ν.Ι συγκροτούν ένα προσωπικό άθλο, ένα επίτευγμα σύλληψης, σύνθεσης, ανάλυσης, τεκμηρίωσης του συγγραφέα που δεν εκπλήσσει μόνο για τη δομή και τα πρόσωπα του, αλλά ανοίγει οδοδείκτες στην ορθολογική και δομημένη σκέψη, στη νηφάλια και επιστημονική θεώρηση και ερμηνεία των ιστορικών και όχι μόνο δρωμένων, ενάντια σε στερεότυπα και υπονομευτικές αντιλήψεις. 564 σελίδες, 64 κεφάλαια, 21 χρόνια (1922-1943) δραματικών και ανατρεπτικών γεγονότων, βίαιων παθών και λαθών και ΠΕΝΤΕ έτη για τη συγγραφή του βιβλίου.

Η κινητήριος δύναμη του συγγραφέα πηγάζει από τον «ΑΓΓΕΛΟ της ΙΣΤΟΡΙΑΣ». Που φωτίζει, οδηγεί, εμπνέει, καταρρακώνει, λυτρώνει έθνη, ομάδες, κοινωνίες, πρόσωπα.

Ο Angelus Novus είναι ένας πίνακας ζωγραφικής που ζωγράφισε ο  Πάουλ Κλέε το 1920 και την επόμενη χρονιά,  αγόρασε ο Βάλτερ Μπένγιαμιν. Όταν, στις  18 Μαρτίου 1933, ο Μπένγιαμιν αποφασίζει να αφήσει το Βερολίνο και τους 2.000 τόμους της βιβλιοθήκης του, παίρνοντας μαζί του μόνο δυο βαλίτσες γεμάτες, περισσότερο με βιβλία και χειρόγραφες σημειώσεις παρά με ρούχα, πήρε μαζί του στο Παρίσι και αυτόν τον πίνακα. Έξι εβδομάδες πριν, ο πρόεδρος Χίντενμπουργκ είχε παραδώσει την καγκελαρία στον Χίτλερ. Όταν, τελικά, στις αρχές του 1938, ύστερα από δεκαοκτώ μετακομίσεις σε νοικιασμένα δωμάτια και θλιβερά ξενοδοχεία στα banlieue της πόλης, ο Μπένγιαμιν κατάφερε να νοικιάσει ένα δικό του δωμάτιο, στον αριθμό 10 της οδού Ντομπάσλ στο 15ο διαμέρισμα  του Παρισιού, κρέμασε επιτέλους σε έναν τοίχο αυτόν τον πίνακα.

Ο πίνακας του Klee απεικονίζει έναν άγγελο που μοιάζει έτοιμος να απομακρυνθεί από κάτι στο οποίο έχει στυλώσει το βλέμμα του. Τα μάτια του είναι γουρλωμένα, το στόμα του ανοιχτό, τα φτερά του αναπεπταμένα. Έτσι, πρέπει να είναι η όψη που κατ’ ανάγκην έχει ο άγγελος της ιστορίας. Έχει το πρόσωπο του στραμμένο στο παρελθόν. Εκεί όπου παρουσιάζεται σ’ εμάς μια αλληλουχία γεγονότων, εκείνος βλέπει μόνο μία και μοναδική καταστροφή, η οποία δεν παύει να σωρεύει ερείπια επί ερειπίων και να τα εκτοξεύει μπρος στα πόδια του. Ο άγγελος θα ήθελε βεβαίως να χρονοτριβήσει, να αφυπνίσει τους νεκρούς και να συνενώσει ό,τι είναι θρυμματισμένο. Όμως απ’ τη μεριά του παραδείσου πνέει μια θύελλα που παγιδεύεται στα φτερά του, μια θύελλα τόσο δυνατή που ο άγγελος δε μπορεί πια να τα ξανακλείσει. Αυτή τον σπρώχνει ακαταμάχητα προς το μέλλον, στο οποίο έχει στραμμένη την πλάτη, ενώ ο σωρός των ερειπίων μπροστά του φτάνει ως τον ουρανό. Αυτή η θύελλα είναι ό,τι εμείς αποκαλούμε πρόοδο (Δημήτρης Κωστόπουλος ) .

Η βαθιά σχεδόν μυστικιστική λάμψη της αλληγορικής αυτής εικόνας ενός αγγέλου που παρατηρεί το παρελθόν προσπαθώντας απεγνωσμένα να διασώσει από τα χαλάσματα τη μνήμη, τη ζωή και τα ανεκπλήρωτα όνειρα ενός ολόκληρου κόσμου που συνέτριψε η ιστορία την ίδια στιγμή που τον παρασέρνει η θύελλα των επερχόμενων ιστορικών γεγονότων αποτελεί οδοδείκτη για τον Γ.Λ.

Σε αντίθεση με την παραδοσιακή ιστοριογραφία που απονευρώνει το παρελθόν ανάγοντας το σε ένα απλό αντικείμενο μελέτης ξεκομμένο από τις εμπειρίες, τα βιώματα, τους συσχετισμούς κοινωνικών δυνάμεων και τις δυνατότητες ενός εναλλακτικού μέλλον ο Γ.Λ. οπαδός της σύγχρονης θεώρησης «Φιλοσοφίας της Ιστορίας», υιοθετεί όσα προτείνει η Βάσω Κιντή για την οποία «η φιλοσοφία της επιστήμης είναι μία περιοχή της φιλοσοφίας όπως είναι η φιλοσοφία της γλώσσας, η φιλοσοφία του νου, η φιλοσοφία της ιστορίας, η φιλοσοφία του δικαίου, η φιλοσοφία της θρησκείας, η φιλοσοφία της Χημείας, των Μαθηματικών, της Φυσικής, της Βιολογίας, κ.λπ., στην οποία ένα αντικείμενο Χ —στην περίπτωσή μας η επιστήμη—, εξετάζεται φιλοσοφικά θέτοντας ερωτήματα απ’ όλους τους φιλοσοφικούς κλάδους, με βασικότερους τη μεταφυσική, τη γνωσιολογία, την ηθική και τη λογική». Επίσης δείχνει ν’ αντιλαμβάνεται δημιουργικά τις καινοτόμες απόψεις για την ιστορία του Φ. Μπρωντέλ και της   Σχολής των Αννάλς, σύμφωνα με τις οποίες «ο ιστορικός χρόνος χωρίζεται σε τρεις μορφές : 1. γεωγραφικό χρόνο 2. κοινωνικό χρόνο.3. ατομικό χρόνο».

Βασικές πτυχές των Ν.Ι. είναι συνοπτικά οι εξής:

– η εντυπωσιακή τεκμηρίωση των δρωμένων με αναφορά σε αξιόπιστες πηγές.

– η ψύχραιμη , για γυμνού οφθαλμού και ορθολογική ερμηνεία της νεωτερικής Ελλάδας (1922-1943) στην οποία κυριάρχησαν στρατιωτικά κινήματα, πραξικοπήματα, επαναστάσεις, αποστασίες, εθνικοί διχασμοί ,δικτατορίες, εμφύλιοι πόλεμοι, δολοφονίες με πολιτικά κίνητρα.

– η ενσωμάτωση στην ιστορική μυθιστορία, με ολιστική προσέγγιση, της ζωής, των λαθών και των παθών δύο ηγετικών μορφών του κομμουνιστικού κινήματος: του Νίκου Ζαχαριάδη και του Μάρκου Βαφειάδη.

– η ευρηματική σύνδεση της βαρβαρότητας της Τρεμπλίνκα με τα πρόσωπα του βιβλίου.

– η πολυποίκιλη, ενορατική και ουσιαστική σύνδεση του έρωτα, του σεξ, του πάθους, της ηδονής με τα ιστορικά και μυθοπλαστικά πρόσωπα που αναφέρονται στο βιβλίο.

– η ψύχραιμη, αξιόπιστη και αντικειμενική ματιά του συγγραφέα για όψεις των Ελληνοτουρκικές σχέσεις.

Έχω ενστάσεις για δύο  πασιφιστικά σημεία/θέσεις του βιβλίου αλλά επειδή δεν είναι κομβικές τις αποσιωπώ.

*Ο Δημοσθένης Π. Δούκας είναι δημοσιογράφος

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.