Ο στολισμος του Επιταφιου στο Ορμενιο ν. Εβρου: Μια παραδοση που κρατα δεκαετιες

 [Η Χρυσούλα Ιωαννίδου γεννήθηκε και μεγάλωσε στο ακριτικό Ορμένιο ν. Έβρου, όπου εξακολουθεί να ζει και να δημιουργεί. Διετέλεσε Πρόεδρος της Τοπικής Κοινότητας,ενώ σήμερα ασχολείται με την αγροτική ζωή και τη συγγραφή και διάσωση ιστοριών του παρελθόντος, με πιο πρόσφατο βιβλίο της τη συλλογή «Ιστορίες Γυναικών – “Μακρινή Μητέρα * Ρόδο μου Αμάραντο”» (εκδ. Παρατηρητής της Θράκης, 2025).

Στην ενότητα «στα σοκάκια της μνήμης» επιχειρεί να καταγράψει, εκτός από την ιστορία προσφυγικών οικογενειών που εγκατέλειψαν το Ουρούμκιοϊ και το Κόζουλτζια και εγκαταστάθηκαν στο Ορμένιο και άλλες περιοχές του ν. Έβρου, και τοπικά ήθη και έθιμα από τη μακρά και πλούσια παράδοση του οικισμού.

Λίγο πριν από την κορύφωση του Θείου Δράματος, λοιπόν, η κ. Ιωαννίδου μάς μεταφέρει στο Ορμένιο των περασμένων δεκαετιών, τότε που οι γυναίκες του χωριού ξενυχτούσαν δίπλα στον Εσταυρωμένο τη Μεγάλη Πέμπτη. Ανακαλεί τη φροντίδα με την οποία τιμούσαν τη μνήμη των οικείων τους, αλλά και το ιδιαίτερο μεράκι που αφιέρωναν στον στολισμό του Επιταφίου, μια συνήθεια βαθιά ριζωμένη, που διατηρείται έως σήμερα, καθώς οι γυναίκες του χωριού συνεχίζουν να αναλαμβάνουν τον στολισμό, παρά τις διαφοροποιήσεις που έχει επιφέρει ο χρόνος.]

Όπως ξενυχτούσαν τον κεκοιμημένο τους, έτσι ακριβώς ξενυχτούσαν και τον Χριστό τη Μεγάλη Πέμπτη που ήταν Σταυρωμένος. Τη μέρα, λοιπόν, που σταυρώνεται ο Χριστός, η θεία Μάρω, η γιαγιά Παναγιώτα, η γιαγιά Κάλλιω, η θεία Μενεξιά, η θεία Πέτρω, η Ειρήνη, η θεία Μαρίνου, η θεία Θεοδώρα, η θεία Τάνη, η θεία Χρυσώ, η Παναγιώτα, η Κυριακή, η Στέλλα, η Λέλα, η Σταμούλα, η Βασούλα, η Χρυσούλα  και πολλές άλλες ακόμα γυναίκες ξημέρωναν τον Θεάνθρωπο. Μαζί τους είχαν «λειψό» ψωμί και ζυμωτό, παπούλες (ποπ κορν), ελιές, χαλβά, λουκουμάδες, μικίκια. Όταν τα έφτιαχναν, τα είχαν «ονοματίσει» για τους αγαπημένους τους που έφυγαν από τη ζωή. Αυτήν την άγια μέρα, θα τα μοίραζαν στις άλλες γυναίκες, στη μνήμη των αγαπημένων τους, γιατί πίστευαν ότι ήταν το καλύτερο μνημόσυνο. Με τη σειρά, λοιπόν, οι γυναίκες μοίραζαν τα καλούδια που είχαν φτιάξει, για να μη νυστάζουν κιόλας.

Στη συνέχεια, οι γυναίκες έστρωναν τις ψάθες και τις κουρελούδες που είχαν μαζί  μπροστά στον Εσταυρωμένο και σκέπαζαν τα πόδια τους με τις κουβέρτες για να μην κρυώνουν –αργότερα, αν ξάπλωναν, σκεπάζονταν κιόλας. Είχαν και μαξιλάρια μαζί για να κάθονται επάνω, επειδή το πάτωμα της εκκλησίας ήταν κρύο. Οι γυναίκες κάθονταν με τη σειρά σε έναν μισάνοιχτο κύκλο και καμία δεν είχε γυρισμένη πλάτη στον Χριστό –κάποιες από τις γυναίκες, οι νεότερες συνήθως, κάθονταν και στα στασίδια. Το βράδυ της Μεγάλης Πέμπτης έλεγαν μπροστά στον Χριστό τον πόνο τους, μιλούσαν για τους εκλιπόντες, τους ξενιτεμένους τους κ.ά. Συνήθως κάθονταν εκεί μέχρι που ξημέρωνε, μέχρις ότου δηλαδή πηγαίναμε εμείς, οι νεότερες, για να στολίσουμε τον Επιτάφιο.

Επίσης, σε ένα τραπέζι που βρισκόταν πίσω από τον Εσταυρωμένο, οι γυναίκες άφηναν πετσέτες, κάλτσες και τραπεζομάντηλα. Όπως πήγαιναν στους νεκρούς τους «χαρίσματα», έτσι πήγαιναν και στον Χριστό τα ίδια. Ήδη από το απόγευμα της Μεγάλης Πέμπτης, κάποιες κυρίες, μετά το τέλος της ανάγνωσης των Δώδεκα Ευαγγελίων, άφηναν στο τραπέζι το «χάρισμά» τους. Είχαν ήδη αφήσει και κόκκινα αυγά στο πανέρι που βρισκόταν στα πόδια του Χριστού. Τότε, όλες οι γυναίκες έριχναν και λεφτά στον κουμπαρά που είχαν βάλει οι επίτροποι δίπλα στο πανέρι. Όσο το εκκλησίασμα φιλούσε τον Εσταυρωμένο, κάποιες γυναίκες έψαλλαν: «Σήμερα μαύρος ουρανός, σήμερα μαύρη μέρα. Σήμερα έβαλαν βουλή οι άνομοι Εβραίοι, για να σταυρώσουν τον Χριστό, των πάντων Βασιλέα». Όταν τελείωνε η ψαλμωδία τους, τότε και αυτές πήγαιναν και προσκυνούσαν τον Χριστό.

Την επόμενη μέρα, περίπου στις έξι το πρωί, πηγαίναμε εμείς που θα στολίζαμε τον Επιτάφιο με λουλούδια στα χέρια –οι γυναίκες ήξεραν ότι πρέπει να φέρουν λουλούδια πρωί πρωί. Τότε, οι γυναίκες που ξημέρωναν τον Χριστό έφευγαν από την εκκλησία και εμείς αρχίζαμε να στολίζουμε τον Επιτάφιο, ψάλλοντας το «Η ζωή εν τάφω». Ο Επιτάφιος έπρεπε να είναι έτοιμος ώσπου να έρθει ο παπάς, για να κάνει την αποκαθήλωση. Ο Επιτάφιος που έχουμε σήμερα στην εκκλησία, με το σιδερένιο κουβούκλιο, είναι ο ίδιος που στολίζαμε και στην παλιά εκκλησία. Πρώτα πρώτα στολίζαμε τα τέσσερα σημεία του κουβούκλιου και έπειτα τη βάση του. Οι γυναίκες δεν άφηναν όλα τα λουλούδια τους για τον στολισμό του Επιταφίου, αλλά κρατούσαν και μερικά, μια μικρή φουντίτσα, για να τα βάλουν πάνω στην εικόνα που έβγαζε ο παπάς και την τοποθετούσε στη βάση του κουβουκλίου.

Επίσης, οι επίτροποι άνοιγαν τότε ένα τετράδιο, όπου οι γυναίκες  έγραφαν τα ονόματα των ζωντανών και των πεθαμένων της οικογένειας. Επειδή από τις μεγαλύτερες γυναίκες οι περισσότερες δεν ήξεραν γράμματα, καθόταν μια νέα γυναίκα και έγραφε τα ονόματα που της έλεγαν. Αφού έγραφαν ή υπαγόρευαν τα ονόματα, οι γυναίκες άφηναν και κάποια χρήματα για τον ιερέα που θα τα διάβαζε.

Την άλλη μέρα, δηλαδή τη Μεγάλη Παρασκευή, οι γυναίκες δεν άφηναν ούτε λεπτό μόνο τον σταυρό. Όταν έμπαιναν κάποιες γυναίκες στην εκκλησία, μόνο τότε έφευγαν αυτές που είχαν πάει νωρίτερα. Στη συνέχεια, οι γυναίκες και τα παιδιά περνούσαν τρεις φορές σταυρωτά κάτω από τον Επιτάφιο για «γυρουσίν». Τα παλιά τα χρόνια, παρόλο που είχαν φύγει πάρα πολλά ζευγάρια από το χωριό για τη Γερμανία, υπήρχε πολύς κόσμος στο Ορμένιο, μιας και είχαν μείνει πίσω και οι γονείς και οι παππούδες των ξενιτεμένων.

Τώρα, μετά την πλημμύρα του 2012, δεν μπορούμε να καθίσουμε όλο το βράδυ στην εκκλησία. Έχει πολλή υγρασία και κρύο. Γι’ αυτό και οι γυναίκες πηγαίνουμε τα λουλούδια από το βράδυ της Μεγάλης Πέμπτης. Αν φυσικά έχουν οι αυλές μας λουλούδια, αλλιώς μαζεύουμε χρήματα για να αγοράσουμε από το ανθοπωλείο. Έτσι, στις μέρες μας, μόλις τελειώσουν τα Δώδεκα Ευαγγέλια τη Μεγάλη Πέμπτη και φύγει το εκκλησίασμα, μας κατεβάζουν το κουβούκλιο του Επιταφίου και εμείς αρχίζουμε να το στολίζουμε. Μέχρι τις δύο η ώρα τα ξημερώματα συνήθως έχουμε τελειώσει με τον στολισμό και φεύγουμε από την εκκλησία. Έτσι, ο Επιτάφιος είναι κάθε χρόνο έτοιμος.

Καλή Ανάσταση, σε όλες και όλους, με «γυρουσίν»! Χρόνια πολλά!

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.