Ο κινδυνος της γραφης

Η παρούσα στήλη με τίτλο «Ανα-γνώσεις», που εγκαινιάζεται σήμερα, έχει ως στόχο και αφορμή τη διαδικασία της ανάγνωσης. Ξεκινά δηλαδή από την ανάγνωση (λογοτεχνικών έργων της πρόσφατης παραγωγής, αλλά και παλαιότερων, συνεντεύξεων λογοτεχνών, κ.λπ.), τη μετουσιώνει σε σχόλιο, και την επανατοποθετεί ως υλικό προς ανάγνωση, που με τη σειρά του ελπίζει να μετατραπεί ξανά σε σχόλιο από τους αναγνώστες της στήλης, συνεχίζοντας τον ίδιο κύκλο – κάτι σαν τον κύκλο του νερού, όπου νερό είναι η κινητήρια δύναμη του λόγου. 
 
Και ποια καλύτερη έναρξη από έναν προβληματισμό για την ίδια τη γραφή και την ανάγνωση, με αφορμή μια πρόσφατη συνέντευξη του Αλέκου Λούντζη που φιλοξενείται στο ηλ. περιοδικό «ο αναγνώστης».¹ Πρόκειται για έναν νέο λογοτέχνη, στον οποίο απονεμήθηκε το βραβείο πρωτοεμφανιζόμενου στην ποίηση, που έχει θεσπίσει το εν λόγω περιοδικό, και θεωρείται από τις πολλά υποσχόμενες και ήδη ευδιάκριτες ποιητικές φωνές. Τίτλος της συλλογής του: “Προπαγάνδα: Κάποια γράμματα για κάποια πράγματα” (εκδ. Γαβριηλίδης). Αφορμή για το πρώτο μας σχόλιο μια φράση του Λούντζη: «Είναι επικίνδυνο πράγμα το γράψιμο.» Πρόκειται για μια αλήθεια εν πολλοίς λησμονημένη. Η επικινδυνότητα της γραφής – από πολλές απόψεις και με πολλές μορφές. 
 
Αρχικά, η εναγώνια προσπάθεια του συγγραφέα να βρει την κατάλληλη φόρμα και ύφος, τη σωστή λέξη. Προσπάθεια που συνοδεύεται δυνάμει από κοινωνική απομόνωση, ψυχοφθόρο άγχος, αυτιστική ενασχόληση κι εθισμός, μέχρι τουλάχιστον να βρεθεί το ιδανικό σχήμα για τη σκέψη, το συναίσθημα, την ιδέα, την ιδεολογία – τόσοι κίνδυνοι για την υγεία του γράφοντος, σωματική και ψυχική. Κι όλα αυτά να τα μεταδώσει στο αναγνωστικό κοινό. Επικίνδυνη όμως η γραφή και για τον αναγνώστη. Βιβλία μας εμπνέουν, μας ενθαρρύνουν, μας ταξιδεύουν, προσφέρουν μια νέα οπτική στον καθημερινό βίο, καινούργια έκφραση στο εσώτερο βίωμα. Μας δίνουν «νέα γράμματα» για πράγματα που κουβαλάμε και δεν μπορούσαμε ως τότε να ονοματίσουμε. Επικίνδυνα πράγματα όλα αυτά. Επικίνδυνη όμως και η γοητεία της λογοτεχνίας, που, αν δεν προσέξεις, μπορεί να σε παρασύρει στην άβουλη υιοθέτηση στάσεων, σκέψεων και αισθημάτων που ξεκάθαρα δεν είσαι εσύ. Γιατί μόνο ο συνειδητοποιημένος κριτικός αναγνώστης μπορεί να ταξιδέψει με ασφάλεια στα νερά της ανάγνωσης, και να χαρεί το ταξίδι της, χωρίς το ρίσκο της ανερμάτιστης πελαγοδρόμησης ή και του ναυαγίου. Επικίνδυνη τέλος η γραφή και για κατεστημένες συμβάσεις, αξιωματικές παραδοχές και κυρίαρχες στάσεις και ιδεολογίες. 
 
Μπορώ να σκεφτώ εκ του προχείρου τρία είδη απόπειρας να αντιμετωπιστεί ιστορικά η επικινδυνότητα της γραφής. Ο πιο εμφανώς παρεμβατικός, ίσως και γι’ αυτό αναποτελεσματικός, μακροπρόθεσμα, ο τρόπος της καταστολής: η λογοκρισία. Η φίμωση συγγραφέων και η απαγόρευση της κυκλοφορίας βιβλίων. Δεν διέφυγε, για παράδειγμα, ούτε ο κλασικός Αριστοφάνης, η Λυσιστράτη του οποίου μπήκε στη λίστα με τα απαγορευμένα βιβλία, σύμφωνα με τον νόμο του Comstock, στην πουριτανική Αμερική του τέλους του 19^ου αι., αλλά και στις δικτατορίες της Ελλάδας του 20^ου αι. Δεύτερος τρόπος ο επιστημολογικός: δεν πέρασαν πολλά χρόνια από τότε που διακηρυσσόταν από τη θεωρία και κριτική της λογοτεχνίας «ο θάνατος του συγγραφέα», άρα και της όποιας ιδεολογίας του, ή από τότε που η τέχνη έπρεπε να είναι μόνο «για την τέχνη», αποσυνδεόμενη από τη ζωή, τα προβλήματα και τους προβληματισμούς της. Τρίτος, πιο πρόσφατος, περισσότερο ύπουλος και άρα πιο ισχυρός: ο αισθητικός. Η στόμωση των οποιωνδήποτε αισθητικών κριτηρίων ως ελιτίστικων ή παρωχημένων. Ο εμπαιγμός της «δύσκολης» ή «στοχαστικής» λογοτεχνίας. Η αποδοχή ως λογοτέχνη καθενός που, αν τα αισθητικά μας κριτήρια δεν ήταν σε ύπνωση, θα καταλαβαίναμε εξαρχής ότι κινείται στον κόσμο της αντιποίησης, και όχι της ποιητικής δημιουργίας. Η ανά-γνωση έτσι, αντί για αναγνώριση του κόσμου και του εαυτού, έχει εκπέσει σήμερα, για μεγάλο μέρος του κοινού, σε διά-βασμα, σε γρήγορη και εύκολη περιδιάβαση σε ανούσια λεκτικά «σημαίνοντα». Οι προγραμματικές αυτές σκέψεις μας θα κλείσουν με ένα απόσπασμα από ποίημα της προαναφερθείσας συλλογής του Αλέκου Λούντζη:
 

 
Ο κίνδυνος της γραφής και της ανάγνωσης είναι ένας κίνδυνος που αξίζει να διατρέξουμε.
 
Αρκεί να επιλέξουμε σωστά την πρώτη λέξη.
 
Καλή αρχή!

Βιογραφικό σημείωμα 

Ο Αλέκος Λούντζης γεννήθηκε το 1978. Σπούδασε νομικά, επικοινωνία και κοινωνική ανθρωπολογία. Δούλεψε περιστασιακά στο ραδιόφωνο, στον τύπο, στο ντοκιμαντέρ και στην ακαδημαϊκή έρευνα. Από το 2006 ζει στην Αθήνα και εργάζεται στο Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας Παιδιών και Ενηλίκων. Μέλος της συντακτικής ομάδας του περιοδικού «Λεύγα» από την ίδρυσή του. Δοκίμια, άρθρα γνώμης, πεζά και στίχοι του έχουν δημοσιευτεί σε ακαδημαϊκές εκδόσεις, εφημερίδες, περιοδικά κ.λπ. «Η προπαγάνδα» είναι η πρώτη του συλλογή και πρόσφατα τιμήθηκε με το βραβείο πρωτοεμφανιζόμενου στην ποίηση για το 2016 του περιοδικού «Αναγνώστης».
 
¹ www.oanagnostis.gr

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.