«Μεσοτοιχιες» του Μισελ Φαις, ενα αρτια επεξεργασμενο συνθεμα

Αθέατοι συγκάτοικοι. Διηγήματα: όπως αναγράφεται στον ψευδότιτλο του βιβλίου. Όντως, εν στενή και εν ευρυτάτη εννοία, όπου η προ πολλού δόκιμη γραφή του Μισέλ Φάις πιστοποιεί ακόμη μια φορά την κειμενική της εμβέλεια.

Πρόκειται, μεταξύ άλλων, για: α) φέτες συγκινησιακής ζωής και μάλιστα ιδιαίτερα έντονης, β) αξιομνημόνευτα σπαράγματα μιας ασίγαστης, ζείδωρης επινόησης, γ) δραστικές αναπαλαιώσεις σημαδιακών βιωμάτων, δ) επιμελείς σπονδές και στην αναπόφευκτη φαντασιακή διοργάνωση του βίου, ε) διακριτές, αλυσιδωτές γλωσσοκεντρικές εμμονές, στ) ταξινομήσεις εφιαλτών τόσο εμφανώς ατομικής, όσο και συλλογικής υφής, ζ) ιστορικοποιήσεις βασικών κοινωνικών σχέσεων, η) απογραφές ένδον τριβών, θ) κωδικοποιήσεις κρίσιμων ψευδαισθήσεων-αυταπατών-πλανών, ι) συστηματικές προβολές της σημαίνουσας λεπτομέρειας, ια) αναδιπλώσεις μιας εξαιρετικά δυναμικής λίμπιντο, ιβ) αποτυπώσεις, κατ’ ευθεία μάλιστα διαλεκτική αντιδιαστολή, της ορμής προς θάνατο, ιγ) εξορκισμούς προσωπικών και ομαδικών δεινών, ιδ) αποδομήσεις κατεστημένων ιδεολογημάτων, συμβατών προς το δυτικοευρωπαϊκό status quo, ιε) αλλεπάλληλες εντροπίες του εαυτού και ιστ) επικλήσεις σε κειμενικά ινδάλματα, στα οποία συγκαταλέγονται ο Δίκαιος Μελχισεδέκ της προς Εβραίους Επιστολής του Αποστόλου Παύλου (βλ. σελ. 168), ο εμβληματικός, αποσυνάγωγος φιλόσοφος Μπαρούχ Σπινόζα (βλ. σελ. 207), αλλά και ο πολύτιμος σύντροφος των προσευχών, το πολύσημο Ταλμούδ (βλ. σελ. 167). Εν ολίγοις, η πραγματικότητα, η εξ αντικειμένου αλλά και η έτερη, δηλαδή η νομιζόμενη, παρίστανται ως οι ικανές και αναγκαίες κλίμακες των αναφορών και αυτοαναφορών.

Συγκρατώ ότι το ανθρωπογενές περιβάλλον παραμένει πειστικό σε όλη την έκταση του διηγητικού πεδίου. Τα αδιέξοδα, τα οποία δεν παύουν να αντιμετωπίζουν καθημερινά τα αφηγηματικά υποκείμενα, αποδίδονται με υποδειγματική υφολογική συνέπεια. Η όλη συμπεριφορά των χαρακτήρων δεν αποκρύπτει, σε πλείστες των περιπτώσεων, την καθαρά θεατρογενή καταγωγή της. Η ματαιότητα, η οποία ανέκαθεν γονατίζει την ανθρώπινη ύπαρξη, καταγγέλλεται ευθαρσώς. Η ιλαροτραγωδία των ανθρωπίνων πράξεων και παραλείψεων, το τονίζω αυτό, προβάλλεται ευκρινώς. Το θέμα του «κενού», προσφιλές άλλωστε θέμα του συγγραφέα, ενίοτε προκύπτει εδώ με Κ κεφαλαίο. Αναδεικνύεται συστηματικά αυτούσιο και βεβαίως κατονομάζεται ευθαρσώς. Παραθέτω, για τις ανάγκες της εποπτικής στιγμής, τα εξής ενδεικτικά χωρία: «Άλλοτε παλαιοντολόγος, άλλοτε μελλοντολόγος της απουσίας. Κατά πού φυσάει το τρέχον Κενό» (βλ. σελ. 201). Κι ακόμη: «…η εγγύτητα, πάντως, μια απόσταση από το κενό, τον πανικό και τη φθορά είναι (ένα μπλε μάτι βασκανίας) […] Μ’ άλλα λόγια: αυτό που δεν γεμίζει ποτέ (αν και γεμίζει, γεμίζει και ξαναγεμίζει) κι αυτό που δεν αδειάζει ποτέ (αν κι αδειάζει, αδειάζει και ξαναδειάζει) είναι το κοινό μας πεπρωμένο μας. Από κάποιο σημείο και μετά, δεν έχει κανένα ενδιαφέρον αν θα γίνουμε τροφή για τα σκουλήκια ή αστρική σκόνη, αδειάζοντας ή γεμίζοντας αυτή την πέτσα που άλλοτε ορίζει τα όρια του εαυτού, άλλοτε του κόσμου, άλλοτε του Καθενοκανένα» (βλ. σελίδες 199 και 211, αντιστοίχως).

Παρατηρώ, επίσης, ότι εμμέσως πλην σαφώς στην παρούσα διακειμενική σκηνή εντοπίζονται καταστατικές αρχές, συνεπαγωγές, αξιώματα, πορίσματα διερμηνειών, ισχυρισμοί και θεωρίες πολλών στοχαστών, ποιητών και άλλων παραγωγών λόγου. Τα περί της ποιότητας και της σκοπιμότητας των λεκτικών μας συνταγμάτων, αλλά και της εν πολλοίς ευεργετικής χρήσης του συμβολικού κεκτημένου ανακαλούν, φέρ’ ειπείν, τα συναφή διδάγματα του Γκέοργκ Βίλχελμ Φρίντριχ Χέγκελ, του Σίγκμουντ Φρόιντ και του Ζακ Λακάν (βλ. ενδεικτικά «Το δωμάτιο της κούρασης», σελ. 170). Τα περί των αποβλήτων του σώματος θυμίζουν τον γνωστό αφορισμό του Ιερού Αυγουστίνου «inter urinas et faeces nascimur», ήτοι «γεννιόμαστε μεταξύ ούρων και κοπράνων» (βλ. ιδίως σελ. 145 και ομοίως σελίδες 150, 151 και 154). Τα σκοπίμως επαναλαμβανόμενα «ουρλιαχτά» στο κομμάτι με τίτλο «Το δωμάτιο του φαντάσματος» (βλ. 178) απηχούν εν μέρει το κατ’ εξοχήν απόκτημα της Γενιάς Μπιτ, εννοώ το λίαν επιδραστικό δημιούργημα του Άλλεν Γκίνσμπεργκ που φέρει τον τίτλο «Ουρλιαχτό» (αγγλ. The Howl, 1955). Η ρητή αποδοκιμασία της Ιστορίας, αυτής δηλαδή της ψευδο-γνώσης, της «μεταχειρισμένης μηχανής αίματος, λήθης και ψεμάτων» που «όλα τ΄ αλέθει, όλα τα πλάθει, τα ψήνει και τα σερβίρει σαν μπέργκερ που ανοίγουν το πεινασμένο στόμα τους πασαλειμμένο με μαγιονέζα και κέτσαπ και σε κάνουν μια χαψιά», όπως εκτίθεται στον δραματικό επίλογο του «Δωματίου του εσώκλειστου περιηγητή» (βλ. σελ. 121), επαναφέρει στο φιλόξενο, διακειμενικό υπόστρωμα του έργου την παρεμφερή, ιδιαίτερα αρνητική ετυμηγορία για την παραπλανητική φύση της ανερμάτιστης εντέλει Ιστορίας εκείνου του μονήρη της Δρέσδης και της Φρανκφούρτης, του φιλέλληνα Άρτουρ Σοπενχάουερ.

Η δε αναβάθμιση της αναστοχαστικής σιωπής σε έμπρακτη στάση σοφίας, όπως κατατίθεται απερίφραστα στο «Δωμάτιο της / του σκηνοθέτη» (βλ. σελ. 133 ε.π.), παραπέμπει, εκτός των άλλων, στους εξής στίχους από την «Ψυχοστασία» του Βύρωνα Λεοντάρη (εκδ. ύψιλον / βιβλία, 1983):

«Πιο δυνατή είναι, πιότερο βαραίνει / η σιωπή που ακολουθεί / η σιωπή των πεισμωμένων δρόμων, / των κλειστών παραθυριών, / η σιωπή των παιδιών / μπροστά στον πρώτο σκοτωμένο […] κι εκείνη η “ενός λεπτού σιγή”, / που παρατείνεται και γιγαντώνεται / μες στις καρδιές, μες στους αιώνες, / η σιωπή που αποφασίζει / τι είναι να μείνει, τι είναι να χαθεί».

Σημειώνω ότι το παρόν, άρτια από κάθε άποψη επεξεργασμένο σύνθεμα, συνιστά μαζί με την «Εξουθένωση. Ντοκιμαντέρ ονείρων» (2022) και το «Αμήν. Προσευχές στο Κενό» (2024) μιαν άτυπη τριλογία. Κύριες θεματικές εστίες της συναποτελούν η αδιάπτωτη οντολογική φθορά, η δυστοπία, το έλλειμμα ψυχοπνευματικών φορτίων λύτρωσης, η λήθη και η απώλεια των όσων θεωρούνται εξ ορισμού τιμαλφή. Παρατηρώ μάλιστα ότι η καθόλα κομβική λέξη «αμήν / Αμέν» απαντά εννέα (9) φορές στις «Μεσοτοιχίες» (βλ. σελίδες 33, 199 και 207). Επικαλείται επιμόνως κατ’ αυτό τον τρόπο το προαναφερόμενο «Αμήν. Προσευχές στο κενό».

*Ο Γιώργος Βέης είναι ποιητής και πεζογράφος, επίτιμος διδάκτορας του Τμήματος Φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του ΕΚΠΑ και Πρέσβης επί τιμή. Το παρόν δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στο ηλεκτρονικό λογοτεχνικό περιοδικό “literature”.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.