Με τρεις νεες επιστημονικες εκδοσεις εμπλουτιστηκε η σειρα «Λαογραφια/Laographia» των εκδοσεων «Ηροδοτος»

Υπό τη διεύθυνση του Καθηγητή Μανόλη Γ. Βαρβούνη

Τρεις νέες σημαντικές επιστημονικές εκδόσεις εντάχθηκαν στη σειρά «Λαογραφία/Laographia» των εκδόσεων «Ηρόδοτος», σειρά την οποία αρχικά διηύθυνε ο Καθηγητής Μιχάλης Γ. Μερακλής και τον οποίο από το 2023 διαδέχθηκε ο Καθηγητής Μανόλης Γ. Βαρβούνης, Διευθυντής του «Εργαστηρίου Λαογραφίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας» και του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών «Πολιτισμικές Σπουδές: Νέος Ελληνισμός και Βαλκάνια» του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης. Παράλληλα, η έκδοση των τόμων επιβλέπεται από ειδική επιστημονική επιτροπή πανεπιστημιακών καθηγητών και ερευνητών, που εξασφαλίζουν την εγκυρότητα των μελετών που εκδίδονται.

Στη σειρά «Λαογραφία/Laographia» δημοσιεύονται, μετά από κρίση, μελέτες Λαογραφίας, καθώς και ειδικοί συλλογικοί τόμοι, με τους πλέον αυστηρούς επιστημονικούς κανόνες, με στόχο την ανάπτυξη και εδραίωση των ελληνικών επιστημονικών λαογραφικών σπουδών. Πρόκειται για έργα που έχουν επιλεγεί επειδή απεικονίζουν τη σύγχρονη διάσταση, θεματική, μέθοδο και εξέλιξη των ελληνικών λαογραφικών σπουδών, αλλά και τον δημιουργικό επιστημονικό διάλογο της Λαογραφίας με συγγενείς της επιστήμες, κυρίως δε με την Κοινωνική και Πολιτισμική Ανθρωπολογία.

Τρεις ακόμη τόμοι, λοιπόν, προστέθηκαν πρόσφατα στη σειρά αυτή, ανεβάζοντας σε έξι τις μελέτες που εκδόθηκαν στο πλαίσιό της μέσα στο 2026.

Ο πρώτος τόμος υπογράφεται από τον Γεώργιο Ι. Σπέη και έχει τίτλο «Ξύλινες μηχανές, σιδερένιες μηχανές. Ζητήματα της ιστορίας της τεχνολογίας στην Ελλάδα κατά τον 19^ο αιώνα με αρχές του 20^ού (Αθήνα 2026, εκδ. Ηρόδοτος – σειρά «Laographia» ΧΧΙV). Το παρόν βιβλίο του μελετά τις ξύλινες και τις σιδερένιες μηχανές του ελληνικού παραδοσιακού πολιτισμού, από μια οπτική που δηλώνεται ρητώς στον υπότιτλό του: «Ζητήματα της ιστορίας της τεχνολογίας στην Ελλάδα κατά τον 19^ο αιώνα με αρχές του 20^ού». Συγκεκριμένα, στο πρώτο μέρος του μελετά ξύλινες μηχανές, όπως ο αλογόμυλος, με πηγή μάλιστα και αφορμή ένα βενετσιάνικο έγγραφο, καθώς και τους ανεμόμυλους, αρχικά του Μεσολογγίου και της Ερμούπολης, και κατόπιν ευρύτερα του ελλαδικού χώρου στην περίοδο 1843-1865.

Ερευνά επίσης επισταμένως τους ταμπακόμυλους στο Λειβάρτζι Αχαΐας, τις κτηριακές υποδομές αλλά και τις τεχνολογικές συνισταμένες τους, τους ρυζόμυλους αλλά και τη μορφή του παραδοσιακού βυρσοδέψη, καθώς και το νομικό καθεστώς υπό το οποίο αυτοί λειτουργούσαν. Επιπλέον, μελετά συστηματικά τους Μύλους της Αργολίδας και τη συνακόλουθη πρώτη προσπάθεια δημιουργίας βαριάς βιομηχανίας στο νεότερο ελληνικό κράτος στην πρώτη υδρο­κίνητη βιομηχανική ζώνη (1837-1852).

Ακολούθως, στο δεύτερο μέρος της μελέτης του, ο συγγραφέας ασχολείται με ξύλινες μηχανές, οι οποίες μετατράπηκαν σε σιδερένιες: τον οριζόντιο ανεμόμυλο, τα μαγκανοπήγαδα στη Σύρο και ένα βαυαρικό νεροπρίονο στην Ελλάδα τα πρώτα χρόνια του Όθωνα (1834-1838), περίπτωση η οποία του δίνει την ευκαιρία να μιλήσει αναλυτικά για το ιστορικό πλαίσιο, την υλοτομία και τα δάση την εποχή της Αντιβασιλείας του Όθωνα, τις σχέσεις του νεροπρίονου και των εγκαταστάσεών του με το περιβάλλον και την τεχνολογία της εποχής, τις υποδομές, τον ρόλο των ζώων, τα οικονομικά της παραγωγής, δίνοντας μάλιστα σε παράρτημα σχετικά έγγραφα, στα οποία περιγράφεται και αναλύεται και η αποτυχία του εγχειρήματος.

Τέλος, το τρίτο μέρος της μελέτης ασχολείται με σιδερένιες μηχανές, και συγκεκριμένα με ένα εργοστάσιο σακχάρεως στο Και­νούργιο Φθιώτιδας (1839-1847), την παραγωγή ζάχαρης τον 19^ο αιώνα και το οικονομικό περιβάλλον, τη βι­ομηχανία και ανάπτυξη στην ανεξάρτητη Ελλάδα, τη σύσταση της εταιρείας το 1839 και τις διαφημίσεις για επεν­δύσεις σε μετοχές, την κατασκευή και τη λειτουργία του εργοστασίου (1840-1841), τα προβλήματα που παρουσιάστηκαν και τους σχετικούς ελέγχους, την αποτυχία και την πτώχευση της επιχείρησης, τον εξοπλισμό του εργοστασίου, τα πρόσωπα που πρωταγωνίστησαν και τα συμπεράσματα στα οποία μπορεί να οδηγηθεί ο μελετητής λόγω της αποτυχίας αυτής. Τέλος, μελετά ορισμένα τεχνολογικά πειράματα που έγιναν στην Κέα.

Το δεύτερο βιβλίο της ίδιας σειράς που εκδόθηκε πρόσφατα είναι η συναγωγή μελετών του Γιώργου Χ. Κούζα, με τίτλο «Εργασία, οικονομία και λαϊκοί πολιτισμοί στη σύγχρονη πόλη. Αθήνα – αρχές 21^ου αιώνα» (Αθήνα 2026, εκδ. Ηρόδοτος – σειρά «Laographia» ΧΧV). Το βιβλίο επικεντρώνεται στη διερεύνηση του σύγχρονου αστικού χώρου ως δυναμικού κοινωνικού και πολιτισμού πεδίου, μέσα στο οποίο διασταυρώνονται διαφορετικές εργασιακές πρακτικές, ταυτότητες, μορφές εργασίας, συλλογικές μνήμες και τρόποι καθημερινής ζωής. Κεντρικοί άξονες της μελέτης είναι η εργασία και η οικονομική ζωή στην πόλη, όπως αυτές εκφράζονται μέσα από ένα ευρύ φάσμα πρακτικών: από την εργασία σε γραφεία και καταστήματα έως την άτυπη εργασία στους δρόμους και από τις οικονομικές συναλλαγές στις μεγάλες επιχειρήσεις έως την άτυπη οικονομία και τον αντιπραγματισμό στις υπαίθριες αγορές της πόλης. Όλα τα παραπάνω εξετάζονται μέσα από τη διεπιστημονική οπτική της σύγχρονης λαογραφίας και εντάσσονται στο ευρύτερο πλέγμα των πρακτικών και των εκφάνσεων του λαϊκού πολιτισμού. Η προσέγγιση δεν είναι οικονομολογική, αλλά εστιάζει στον τρόπο με τον οποίο η εργασία, η οικονομική δραστηριότητα και οι σχετικές καθημερινές πρακτικές εγγράφονται στην καθημερινότητα και στον πολιτισμό της σύγχρονης πόλης.

Τέλος, στη σειρά εντάχθηκε και η έκδοση της διδακτορικής διατριβής της Ευαγγελίας Α. Χαλδαιάκη, με τίτλο «Η δημοτική μουσική στις τουρκόφωνες και ελληνόφωνες μουσικές συλλογές της ύστερης οθωμανικής περιόδου: λαϊκός πολιτισμός και διακοινοτικές σχέσεις» (Αθήνα 2026, εκδ. Ηρόδοτος – σειρά «Laographia» XXVI). Βασική θέση της μελέτης είναι το γεγονός ότι κατά την ύστερη οθωμανική περίοδο, συγκεκριμένα από τα μέσα του 19^ου αιώνα με τις μεταρρυθμίσεις του Τανζιμάτ μέχρι και τις αρχές του 20^ού αιώνα, με την εγκαθίδρυση της Τουρκικής Δημοκρατίας, παρατηρείται αυξανόμενο ενδιαφέρον για τον λαϊκό πολιτισμό. Οι τουρκόφωνες και οι ελληνόφωνες μουσικές συλλογές, που τυπώθηκαν και κυκλοφόρησαν κατά τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο περιέχουν συνθέσεις τόσο του λαϊκού όσο και του λόγιου ρεπερτορίου, χωρίς να κάνουν ωστόσο πάντοτε διάκριση ανάμεσα στα δύο αυτά είδη, καταγράφοντας μάλιστα συστηματικότερα τη δημοτική μουσική, σε σύγκριση με αντίστοιχες συλλογές πρότερων περιόδων. Ταυτόχρονα, οι ίδιες συλλογές περιέχουν σαφή στοιχεία που μαρτυρούν τις διακοινοτικές σχέσεις των τουρκόφωνων μουσουλμάνων και των Ρωμιών. Η μελέτη αυτή εξετάζει, λοιπόν, αυτές τις παρατηρήσεις και επιχειρεί να τις τοποθετήσει στις πολιτικοκοινωνικές και στις ιδεολογικές τάσεις της εποχής, σε συγκεκριμένο ερευνητικό πλαίσιο, που συνδυάζει διεπιστημονικά τα επιστημονικά αντικείμενα της Κοινωνικής Ιστορίας, της Λαογραφίας και της Μουσικολογίας.

Για την επόμενη χρονιά, το 2027, έχει προγραμματιστεί να ενταχθούν στη σειρά αυτή τρεις ακόμη μελέτες, οι οποίες τώρα βρίσκονται στο στάδιο της τελικής προετοιμασίας της έκδοσής τους. Πρόκειται για μια εκδοτική προσπάθεια η οποία αναδεικνύει τη δυναμική της επιστήμης της Λαογραφίας, καθώς και τις νέες θεματικές, θεωρητικές και μεθοδολογικές κατευθύνσεις της, με τη δημοσίευση κυρίως έργων νέων λαογράφων, που αποτελούν τη συνέχεια των σύγχρονων λαογραφικών σπουδών στον τόπο μας. Κι αυτό, στο πλαίσιο μιας ανανεωμένης και με σύγχρονη διεπιστημονική προοπτική Λαογραφίας, δείχνοντας έμπρακτα το ερευνητικό και επιστημονικό έργο που επιτελείται σήμερα.

Τέλος, οι μελέτες που δημοσιεύονται στη σειρά αυτή αναδεικνύουν, κατά κύριο λόγο, την έρευνα που διεξάγεται στον ακαδημαϊκό χώρο, δεδομένου ότι οι διδακτορικές διατριβές αποτελούν το βασικό πανεπιστημιακό ερευνητικό έργο.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.