Κυριακη των Βαιων στο Ορμενιο ν. Εβρου: Το εθιμο του «Βαγιου»

[Η Χρυσούλα Ιωαννίδου γεννήθηκε και μεγάλωσε από τους πρόσφυγες παππούδες της στο ακριτικό Ορμένιο ν. Έβρου, όπου εξακολουθεί να ζει και να δημιουργεί. Διετέλεσε Πρόεδρος της Τοπικής Κοινότητας, ενώ σήμερα ασχολείται με την αγροτική ζωή και τη συγγραφή και διάσωση ιστοριών του παρελθόντος, με πιο πρόσφατο βιβλίο της τη συλλογή «Ιστορίες Γυναικών – “Μακρινή Μητέρα * Ρόδο μου Αμάραντο”» (εκδ. Παρατηρητής της Θράκης, 2025).

Στην ενότητα «στα σοκάκια της μνήμης» επιχειρεί να καταγράψει, εκτός από την ιστορία προσφυγικών οικογενειών που εγκατέλειψαν το Ουρούμκιοϊ και το Κόζουλτζια και εγκαταστάθηκαν στο Ορμένιο και άλλες περιοχές του ν. Έβρου, και τοπικά ήθη και έθιμα από τη μακρά και πλούσια παράδοση του οικισμού. Όπως στο παρόν κείμενό της, που αναφέρεται στο έθιμο του «Βαγιού», λίγο πριν την έναρξη της Μεγάλης Εβδομάδας.]

Ήδη από το απόγευμα του Σαββάτου του Λαζάρου τα κορίτσια του χωριού ετοίμαζαν το «Βαγιώ». Γι’ αυτό χρησιμοποιούσαν το πίσω αντί (κυλινδρικός άξονας) του αργαλειού, που έχει και από τις δύο πλευρές τρύπα, από τις οποίες περνούσαν δύο βέργες. Στην πάνω βέργα περνούσαν τα μανίκια από τη φορεσιά, ενώ η κάτω βέργα κρατούσε το φουστάνι ανοιχτό. Τα ρούχα του «Βαγιού» ήταν ίδια με αυτά που φορούσαν τότε οι γυναίκες, δηλαδή πχάμσου, φούστα, γιλέκ, ποδιά, μαντίλα, ζουμπούλι, γκιρντάν.

Την επομένη, την Κυριακή των Βαΐων, τα κορίτσια έπαιρναν το «Βαγιώ» και τα καλαθάκια τους και ξεκινούσαν για γύρα στο χωριό. Τότε, χόρευαν το «Βαγιώ» και τραγουδούσαν: 

Βάγιω, Βάγιω το Βαγιώ

ως την άλλ’  την Κυριακή

μι τα κόκκινα τ’ αυγά

μι την σούβλα το τσιτσί

μι την μπούκλα το κρασί

μι τον φούρνο το ψωμί.

Και συνέχιζαν με παινέματα:

Μαρή λιγνή, μαρή ψηλή

μαρή μαυροματούσα.

Όταν θα πας στην εκκλησιά

εννιά στολίδια βάζεις!

Βάζεις τον ήλιο πρόσωπο

και το φεγγάρι στήθη,

βάζεις και τα ποδήματα

τα αργυροφτερνισμένα.

Αν η οικογένεια είχε και μικρό παιδί, τότε συνέχιζαν με τα εξής λόγια:

Ένα μικρό μικρούτσικο

σαββατογεννημένο

το Σάββατο γεννήθηκε

την Κυριακή βαφτίστηκε.

Η μάνα του το βύζανε

με αργυρένια ρόγα.

Οι νοικοκυρές τούς έβαζαν μες στο καλαθάκι τους  αυγά, για να τα βάψουν την κόκκινη Πέμπτη ή «κόκκιν’ Πεφτ» (Μεγάλη Πέμπτη) και αλεύρι, για να ζυμώσουν τσουρέκια. Έπειτα, έπαιρναν τη μαντίλα του «Βαγιού», έκαναν μ’ αυτήν κύκλο στο πρόσωπο του μωρού και έλεγαν: «Να έχεις κόκκινα μάγουλα και να είσαι γερό». Το ίδιο έκαναν και οι γυναίκες στο δικό τους πρόσωπο για «γυρουσίν».

Το βράδυ, σαν πηγαίνανε στην ακολουθία του Νυμφίου, ο ιερέας είχε βάλει στην εικόνα της Παναγίας στο τέμπλο μαύρα κουρτινάκια. Η Παναγία πενθούσε! Οι μεγαλύτερες γυναίκες φορούσαν επίσης σκούρα ρούχα και μαύρες μαντίλες. Άρχιζε η Μεγάλη Εβδομάδα…

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.