Κουλα Καφετζη, «Η παιδεια και ο πολιτισμος ευρυτερα, μονο αυτα μπορουν να μας ανυψωσουν, να φερουν κοντα τους ανθρωπους και να βελτιωσουν το επιπεδο μιας πολης»
Βιβλιόφιλος ή μη, κάτοικος της Αλεξανδρούπολης ή και απλός επισκέπτης, δεν μπορεί να μην έχεις περάσει από το βιβλιοκαφέ «Κάφκα», φωλιασμένο στα γραφικά πέτρινα δρομάκια του ιστορικού κέντρου της πόλης, και να μην έχεις αντικρίσει το ζεστό χαμόγελο και την έντονη αίσθηση της φιλοξενίας που αποπνέει η κ. Κούλα Καφετζή, η οποία με τον σύζυγό της Ανδρέα διατηρεί αυτόν τον ατμοσφαιρικό χώρο συνάθροισης, έναν πυρήνα πολιτισμού για όλες τις γενιές.
Η κ. Καφετζή δεν περιορίζεται όμως μόνο στον ρόλο της καλής οικοδέσποινας. Αντιθέτως, αποτελεί διαχρονικά μια από τις πλέον ενεργές και πολυσχιδείς προσωπικότητες του πολιτιστικού γίγνεσθαι, όχι μόνο της Αλεξανδρούπολης, αλλά ολόκληρης της Θράκης και της χώρας. Το αποτύπωμά της είναι βαθύ, ουσιαστικό και πολυσύνθετο, και υπενθύμιση αυτού, υπήρξε η βράβευσή της από τον Δήμο Αλεξανδρούπολης με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας.
Με μια πορεία που εκτείνεται σε περισσότερες από τρεις δεκαετίες, η κ. Καφετζή έχει υπηρετήσει με αφοσίωση, συνέπεια και πάθος τον πολιτισμό, από μια πληθώρα ρόλων. Υπήρξε δεινή μεταφράστρια σημαντικών έργων της παγκόσμιας λογοτεχνίας, εμπνεύστρια πολιτιστικών πρωτοβουλιών, διοργανώτρια βιβλιοπαρουσιάσεων και πολιτιστικών εκδηλώσεων, συντονίστρια ομάδων ανάγνωσης, Πρόεδρος και Αντιπρόεδρος για πολλά χρόνια της Κινηματογραφικής Λέσχης Αλεξανδρούπολης· θέσεις από τις οποίες ενίσχυσε σημαντικά το πολιτιστικό επίπεδο της περιοχής.
Γι’ αυτήν την πλούσια δράση της, και ιδίως για την ιδιαίτερη αγάπη της στη μετάφραση της ιταλικής λογοτεχνίας, εκτός από τις εγχώριες διακρίσεις και τα βραβεία που έχει λάβει, τιμήθηκε τη δεκαετία του 2000 από τον Πρόεδρο της Ιταλικής Δημοκρατίας με τον τίτλο του «Ιππότη του Τάγματος του Αστέρος της Ιταλικής Αλληλεγγύης» και μερικά χρόνια αργότερα, από το Ευρωπαϊκό Κέντρο Μετάφρασης Λογοτεχνίας και Επιστημών του Ανθρώπου, με το Α΄ Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης της Ιταλικής Λογοτεχνίας, ενδείξεις του σεβασμού που χαίρει και στον ευρωπαϊκό χώρο.
Συνομιλούμε, λοιπόν, με αυτήν την «αθόρυβη», αλλά ακάματη εργάτρια των τεχνών, για τη διαχρονική αξία του πολιτισμού και της παιδείας και τη θέση του βιβλίου σε αυτά. Η ίδια μοιράζεται, επίσης, στιγμές από τη μακρόχρονη πορεία της στον πολιτιστικό τομέα της περιοχής και τονίζει τη δύναμη της μετάφρασης ως γέφυρας επικοινωνίας με άλλους λαούς και πολιτισμούς.
Ας την απολαύσουμε…
«Δεκαπέντε περίπου χρόνια, μεταξύ της δεκαετίας του ’90 και του 2000, ήταν αρκετά δυναμικά στον τομέα του πολιτισμού στην Αλεξανδρούπολη»
ΠτΘ: Γεννημένη στη Θράκη, σπουδάσατε και εργαστήκατε στο εξωτερικό, ζείτε όμως εδώ και αρκετά χρόνια στην Αλεξανδρούπολη. Ποια είναι η πρώτη και πιο σημαντική ίσως ανάμνηση από τη δραστηριοποίησή σας στον τομέα του πολιτισμού εκεί;
Κ.Κ.: Δεκαπέντε περίπου χρόνια, μεταξύ της δεκαετίας του ’90 και του 2000, ήταν αρκετά δυναμικά στον τομέα του πολιτισμού, και ιδίως του βιβλίου, με αρκετές παρουσιάσεις, όπου είχαμε τη χαρά να γνωρίσουμε από κοντά πάρα πολλούς διακεκριμένους συγγραφείς, Έλληνες και ξένους, αλλά και ομάδες ανάγνωσης, οι οποίες λειτούργησαν υπό την αιγίδα του τότε Εθνικού Κέντρου Βιβλίου (ΕΚΕΒΙ). Θυμάμαι ακόμη που είχε έρθει το ΕΚΕΒΙ στην πόλη και εφάρμοσε πιλοτικό πρόγραμμα για τη φιλαναγνωσία και τον εκσυγχρονισμό των βιβλιοθηκών. Προέκυψαν έτσι οι ομάδες ανάγνωσης, και όλη αυτή η προσπάθεια κατέληξε σε ένα Συνέδριο – Εργαστήριο Βαλκάνιων Συγγραφέων και Μεταφραστών, το 1998,που υπήρξε η αφορμή για να έχουμε κοντά μας διάφορους καταξιωμένους Έλληνες συγγραφείς, όπως για παράδειγμα τον Θανάση Βαλτινό, τη Ζυράννα Ζατέλη κ.ά, αλλά και συγγραφείς από τα Βαλκάνια, όπως τον Ισμαήλ Κανταρέ κ.ά. Ήταν μια καταπληκτική και ζωντανή πνευματικά εβδομάδα, με όλους αυτούς τους ανθρώπους που έσμιξαν με τον κόσμο της Αλεξανδρούπολης, και όχι μόνο.
«Το 2010 δημιουργήσαμε, στον Μύλο του Μασούρα, έναν καταπληκτικό χώρο πολιτισμού με τα έργα της αείμνηστης Ιωάννας Φιλιππίδου, που όμως δεν υπάρχει πλέον»
ΠτΘ:Τι δυσκολίες αντιμετωπίσατε υπηρετώντας τον πολιτισμό, και μέσω της Κινηματογραφικής Λέσχης Αλεξανδρούπολης, αλλά και τι χαρές βιώσατε;
Κ.Κ.: Τέτοιου είδους ενασχολήσεις έχουν πάντοτε δυσκολίες, αλλά η συμμετοχή των ανθρώπων και η προθυμία τους για συνεργασία, ακόμη και σε πολύ δύσκολα σχέδια, σου δίνουν κουράγιο και δύναμη να τα υλοποιήσεις. Ενδεικτικά, να αναφέρω την προσπάθεια που καταβάλλαμε, την εποχή που έφυγε από τη ζωή η σπουδαία Αλεξανδρουπολίτισσα γλύπτρια, ποιήτρια, γραφίστρια Ιωάννα Φιλιππίδου, για να φέρουμε στην πόλη όλα τα έργα της από το εξωτερικό, όπου ζούσε και εργαζόταν –ορισμένα μάλιστα από τα έργα της ήταν κλεισμένα σε αποθήκες, δυσκολεύοντας έτσι ακόμη περισσότερο το έργο μας. Καταφέραμε και συγκεντρώσαμε τα έργα της, όμως, σε συνεργασία με την οικογένειά της και τα εκθέσαμε στην Αλεξανδρούπολη, το 2010, στον Μύλο του Μασούρα, ο οποίος μέχρι τότε ήταν εγκαταλελειμμένος.
Εγώ, προσωπικά, αλλά και άλλα μέλη της Κινηματογραφικής Λέσχης Αλεξανδρούπολης και του Θρακικού Κέντρου Τέχνης και Πολιτισμού με το οποίο συνεργαστήκαμε, επί πάρα πολλούς μήνες, ήμασταν εκεί κάθε μέρα, για να καθαρίσουμε τον χώρο, να σχεδιάσουμε τα απαραίτητα για την έκθεση –φέραμε μάλιστα και ανθρώπους που εξειδικεύονται σ’ αυτό–, καθαρίσαμε τα έργα, τα στήσαμε και δημιουργήσαμε έναν καταπληκτικό χώρο πολιτισμού με τα έργα της αείμνηστης Ιωάννας. Η έκθεση αυτή ήταν ανοιχτή στο κοινό, ενώ την επισκέφθηκαν και σχολεία. Το συγκεκριμένο εγχείρημα ήταν πάρα πολύ δύσκολο και φιλόδοξο, και ήμασταν και είμαστε πολύ περήφανοι που το καταφέραμε. Βέβαια, η επόμενη δημοτική αρχή έκλεισε αυτόν τον χώρο πολιτισμού και έτσι όλα τα γλυπτά επέστρεψαν ξανά στα υπόγειά τους.
Εκτός από το παραπάνω, που ήταν ένα μόνο παράδειγμα, να σημειώσω πως την πόλη επισκέφθηκαν, και λόγω της δικής μου σχέσης με την Ιταλία, όπου και σπούδασα, αρκετοί εκπρόσωποι της Commedia Dell Arte, από μεγάλους θιάσους της Βενετίας, αλλά και άλλων ιταλικών πόλεων, καθώς και συγκροτήματα –θυμάμαι χαρακτηριστικά ένα πολυμελές, γύρω στα τριάντα άτομα, που φέραμε στην πόλη. Είχαμε διοργανώσει, επίσης, συναυλίες με μικρότερα σχήματα, μουσικές εκδηλώσεις με επιρροή από τον κινηματογράφο, και πολλά ακόμη, που σχετίζονταν αμιγώς με τον κινηματογράφο.
«Θα ήθελα να δημιουργηθεί κάποιος θεσμός, που θα συνεχίσει για πολλά χρόνια και θα αναδείξει τις δυνάμεις αυτού του τόπου στον πολιτισμό»
ΠτΘ: Πώς κρίνετε τις εξελίξεις που έχουν συντελεστεί τα τελευταία χρόνια σε πολιτιστικό επίπεδο; Θεωρείτε πως το αποτύπωμα όλων όσων είχατε κάνει είναι ορατό σήμερα; Τι θα μπορούσε να γίνει ακόμη;
Κ.Κ.: Η αλήθεια είναι ότι έχω μεγαλύτερες προσδοκίες, επειδή η όλη προσπάθεια που έγινε, όλα αυτά τα χρόνια, είχε πολύ σπουδαία αποτελέσματα. Ωστόσο, επειδή φαίνεται ότι ο πολιτισμός σχετίζεται περισσότερο με το όραμα των πολιτικών ή των αρχόντων ενός τόπου, θα περίμενα περισσότερα, ή έστω να συμμετέχει ενεργότερα η κοινωνία. Για παράδειγμα, στην Αλεξανδρούπολη, υπάρχουν πάρα πολλές πολιτιστικές ομάδες και σύλλογοι: θεατρικές ομάδες, κινηματογραφικές λέσχες, μουσικά σχήματα, σύνολα κλπ., όπως και στην Κομοτηνή. Όλοι αυτοί, με την απαραίτητη καθοδήγηση-υποστήριξη των αρχών, θα μπορούσαν να μεγαλουργήσουν.
Η Αλεξανδρούπολη, που είναι σήμερα ένας τόπος-προορισμός πολλών τουριστών από τις γύρω περιοχές, θα μπορούσε να αναδειχθεί, για παράδειγμα, σε Κέντρο Βαλκανικού Πολιτισμού. Να διοργανωθούν έτσι, σε αυτό το πλαίσιο, Φεστιβάλ Βαλκανικής Τέχνης και Δημιουργίας, να συναντηθούν άνθρωποι του κινηματογράφου, του θεάτρου, των τεχνών. Διαθέτουμε μεγάλη πολιτιστική παράδοση, με την οποία μπορούμε να κάνουμε σπουδαία πράγματα, αλλά φυσικά μένει να γίνουν. Δεν αρκεί η υποτυπώδης υποστήριξη ή η διαφήμιση κάποιων μουσικών, που είναι ήδη δημοφιλείς, ή τυχαίες εκδηλώσεις που δεν οδηγούν πουθενά. Προσωπικά, θα ήθελα να δημιουργηθεί κάποιος θεσμός, που θα συνεχίσει για πολλά χρόνια και θα αναδείξει τις δυνάμεις αυτού του τόπου στον πολιτισμό.
ΠτΘ: Στη μακρόχρονη αυτή πορεία σας, κ. Καφετζή, έχετε λάβει ποικίλα βραβεία και διακρίσεις, με πιο πρόσφατη αυτή του Δήμου Αλεξανδρούπολης. Τι σημαίνουν για σας τέτοιου είδους κινήσεις;
Κ.Κ.: Στην εκδήλωση που διοργάνωσε ο Δήμος Αλεξανδρούπολης, με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Γυναίκας, στάθηκα αρχικά με αμηχανία, γιατί νιώθω τέτοιου είδους απονομές μακριά από εμένα. Βέβαια, από την άλλη, σκέφτηκα πως έπραξα καλώς και παραβρέθηκα, για να δείξω πως είναι καλό να βραβεύεται κάποιος και για να θυμούνται οι παλιότεροι, αλλά και για να ενεργοποιούνται οι νεότεροι, γιατί μπορούμε να κάνουμε σπουδαία πράγματα. Οι βραβεύσεις εξάλλου γίνονταν και παλαιότερα, από τα αρχαία ακόμη χρόνια, και αυτό το νόημα είχαν, για να γινόμαστε όλο και καλύτεροι.
Πιστεύω ακράδαντα ότι η παιδεία και ο πολιτισμός ευρύτερα, όπως κι έχει αποδειχθεί μέσα από τα χρόνια, μόνο αυτά μπορούν να μας ανυψώσουν, να φέρουν κοντά τους ανθρώπους και να βελτιώσουν το επίπεδο μιας πόλης. Ο πολιτισμός μπορεί να ομορφύνει, ναπλουτίσει τη ζωή μας, να αποκαλύψει το κρυφό της περιεχόμενο, να μας κάνει καλύτερους ανθρώπους, γιατί μας φέρνει σε επαφή με τον άλλον. Μαθαίνουμε να βλέπουμε τον άλλον, να αλληλοεπιδρούμε μαζί του. Μέσω αυτού, ενισχύεται έτσι η ανταλλαγή σκέψεων, ιδεών, βελτιώνεται ο τρόπος ζωής μας, παρακινεί ο ένας τον άλλον για δημιουργία. Θα ήθελα –ή αυτή ήταν πάντα η επιδίωξή μου– ο πολιτισμός να αναπτύσσεται παντού, σε όλη την Ελλάδα. Σε άλλες περιοχές βέβαια, υπάρχουν πιο έντονα κινήματα πολιτισμού, ενώ εδώ εξασθενούνε, παρότι υπάρχει πάρα πολύ πλούσιο υλικό. Ο πολιτισμός, εκτός των άλλων που προανέφερα, είναι προστασία και δύναμη, είναι μια περιπέτεια αυτογνωσίας και καλλιέργεια της ψυχής, του μυαλού, της σκέψης. Εντός αυτού, ασχολούμαστε και με άλλα πράγματα και όχι μόνο με τον εαυτό μας, βγαίνουμε λίγο από το εγωιστικό μας καβούκι.
«Μέσα από τη μετάφραση έργων, ερχόμαστε σε επαφή με άλλους πολιτισμούς, με ανθρώπους που έχουν άλλες προσλαμβάνουσες»
ΠτΘ: Όλα αυτά συνδέονται, με έναν τρόπο, και με την ενασχόλησή σας με τη μετάφραση και την επιτυχημένη πορεία που έχετε διαγράψει σε αυτόν τον τομέα;
Κ.Κ.: Συνδέονται με έναν τρόπο, ιδίως με την ανταλλαγή σκέψεων και ιδεών. Ενδεικτικά, να αναφέρω ένα παράδειγμα. Έχω μεταφράσει, επειδή με απασχόλησε για πάρα πολλά χρόνια, το έργο του σπουδαίου ψυχαναλυτή-ψυχιάτρου Άλντο Καροτενούτο. Πριν από είκοσι περίπου χρόνια, ο εκδότης των βιβλίων του στην Ελλάδα θέλησε να τον φέρουμε στη χώρα, για να τον γνωρίσει ο κόσμος, μιας και είχαν πολύ μεγάλη επιτυχία τα βιβλία του, «Έρως και Πάθος» (εκδ. Ιταμός, 2002) και «Αγάπη και Προδοσία» (εκδ. Ιταμός, 2004). Ο Καροτενούτο, σημειωτέον, θίγει στα κείμενά του πολύ σημαντικά θέματα, αλλά και μύθους και θρύλους της αποπλάνησης, που ανάγονται στην ελληνική μυθολογία. Όταν, λοιπόν, ήρθε στην Ελλάδα, λίγο αφότου είχα μεταφράσει το πρώτο του έργο, είχα ζητήσει από τον εκδότη η πρώτη παρουσίαση να γίνει στην Αλεξανδρούπολη και μετά στην Αθήνα, παρόλο που εγώ ζούσα ακόμη εκεί. Η παρουσίαση έγινε, λοιπόν, στην Αλεξανδρούπολη και τότε είδα μπροστά μου να συντελείται μια μικρή επανάσταση. Πάρα πολύς κόσμος με σταματούσε στον δρόμο, για να μου μιλήσει για αυτό το βιβλίο αλλά και για τον συγγραφέα του. Ήθελαν όλοι να τον αγκαλιάσουν και να του μιλήσουν από κοντά. Έγινε έτσι πράξη η ανταλλαγή και ώσμωση πολιτισμών. Μέσα δηλαδή κι από τη μετάφραση ερχόμαστε σε επαφή με άλλους πολιτισμούς, με σκέψεις από έναν άλλο χώρο, με ανθρώπους που έχουν άλλες προσλαμβάνουσες.
«Είναι πλούτος η επαφή με άλλους κόσμους, με όποιο μέσο κι αν γίνεται»
ΠτΘ: Τι σημαίνει για εσάς βιβλίο; Σε ποια μεταφραστικά μονοπάτια σας βρίσκουμε αυτόν τον καιρό;
Κ.Κ.:Το βιβλίο είναι μια πολύ μεγάλη υπόθεση. Είναι αυτό που μας οδηγεί σε μονοπάτια βαθύτερης σκέψης και βελτίωσης, και του εαυτού μας και των σχέσεών μας, αλλά και όλου του προσωπικού μας σύμπαντος. Αυτήν την περίοδο αναμένω να εκδοθεί ένα βιβλίο, πολύ σπουδαίο κατά τη γνώμη μου, που έχω μεταφράσει, σε συνεργασία με τις εκδόσεις “Gutenberg”, ο “Metello”, του διακεκριμένου συγγραφέα Vasco Pratolini. Το μυθιστόρημα αυτό, με επίκεντρο τη Φλωρεντία, καταγράφει την έντονη ανοικοδόμηση της πόλης στα τέλη του 19ουαι. με αρχές του 20ού αι., αλλά και την πορεία ενός λαού προς το κλεινόν άστυ και τα νέα προβλήματα με τα οποία έρχεται αντιμέτωπος, όπως για παράδειγμα την εργασιακή καταπίεση, τις διαφορές στην καθημερινότητα κλπ. Είναι πλούτος η επαφή με άλλους κόσμους, με όποιο μέσο κι αν γίνεται, είτε αυτό είναι το βιβλίο, είτε ο κινηματογράφος, είτε…
Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
