Κωνσταντινα Καλλιντζη:  «Μπορουμε να γραψουμε και κατι αλλο περα απο μια αστεια ιστορια σε μια διαλεκτο»

Μια χιουμοριστική ιστορία με κοινωνιογλωσσολογικές προεκτάσεις και άξονα την καταγραφή και διάσωση της τοπικής ντοπιολαλιάς του τόπου καταγωγής της, ήτοι της Αγίας Παρασκευής Λέσβου μοιράζεται με το αναγνωστικό κοινό στην πρώτη της συγγραφικής προσπάθεια η κ.Κωνσταντίνα Καλλιντζή, αρχαιολόγος και πρώην Προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ξάνθης.

Το «Ενι ανιτσhιφαλάδα να πιτάξ ντ γκαρπουζουφλάδα;» που κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις «Παρατηρητής της Θράκης» αποτελεί μια προσπάθεια αποτύπωσης της σύγχρονης καθημερινής ζωής στο νησί, μέσα από την ιστορία της Νίκης, μια φοιτήτρια γλωσσολογίας που καταφθάνει στην Αγία Παρασκευή Λέσβου, από όπου και κατάγεται δίχως όμως να γνωρίζει την διάλεκτο της περιοχής, με ό,τι αυτό συνεπάγεται και για τις κωμικές καταστάσεις που εκτυλίσσονται στην ιστορία.

Με την αφορμή της κυκλοφορίας του βιβλίου η κ.Καλλιντζή μίλησε στο «Ράδιο Παρατηρητής 94fm» για το δύσκολο ομολογουμένως εγχείρημα, την πρωτοβουλία αλλά και τον τρόπο με τον οποίο εργάστηκε για να το φέρει εις πέρας, παραθέτοντας επίσης και συμβουλές ανάγνωσης προς τους φερέλπιδες αναγνώστες ώστε η ιστορία να γίνει κατανοητή.

Κωνσταντίνα Καλλιντζή όμως…

ΠτΘ: κ.Καλλιντζή το πρώτο σας συγγραφικό δημιούργημα με τίτλο  «Ενι ανιτσhιφαλαδα να πιταξ ντ γκαρπουζουφλαδα;» κυκλοφόρησε πριν από λίγο διάστημα από τις Εκδόσεις «Παρατηρητής της Θράκης» και παρά την λογοτεχνική του μορφή, στην ουσία αποτελεί μελέτη του τόπου καταγωγής σας, ήτοι της διαλέκτου της Αγίας Παρασκευής Λέσβου. Πώς προέκυψε η ιδέα αυτή;

Κ.Κ.: Ασχολούμαι γενικά με τη διάλεκτο της Αγίας Παρασκευής. Δεν έπαψα ποτέ να την μιλάω και κάνω και μια προσπάθεια μέσω ενός τοπικού περιοδικού και όποιου άλλου μέσου, να  φέρω του χωριανούς μου πιο κοντά σε αυτήν, υπό την έννοια ότι προσπαθώ να απενοχοποιήσω την χρήση της χωρίς να ντρέπονται. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι δεν εξελίσσεται η κοινή νεοελληνική μαζί τους.  Όπως και να έχει, κάποια στιγμή μου γεννήθηκε στο μυαλό, χωρίς κάποια αιτία,  η σκέψη να  δημιουργήσω τον χαρακτήρα από ένα κοριτσάκι, εκκολαπτόμενης γλωσσολόγου, η οποία προσπαθεί να δημιουργήσει ένα λεξικό. Ίσως επειδή εγώ κάνω ένα λεξικό αυτή τη στιγμή για το χωριό. Όταν έγραψα τον πυρήνα του διηγήματος έγινα αποδέκτης της πληροφορίας ότι πρόκειται να γίνει ένα συνέδριο διαλεκτολογίας στη Μυτιλήνη, το οποίο διοργανώνει η Ομότιμη Καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Πατρών κ.Αγγελική Ράλλη, η οποία για μένα ήτανε «γκουρού». Η Ομότιμη Καθηγήτρια Γλωσσολογίας του ΔΠΘ και φίλη κ.Πηνελόπη Καμπάκη-Βουγιουκλή, με προέτρεψε να επικοινωνήσω μαζί της, όπως και τελικά έκανα. Όταν της είπα τι κάνω ενθουσιάστηκε και με προέτρεψε να γράψω ένα διήγημα για να  μπορέσουμε να το έχουμε στο συνέδριο, γιατί θα παρουσιάζονταν διαλεκτόφωνοι. Άλλο που δεν ήθελα κι εγώ και το έκανα. 

«Όλα είναι μέσα στο κεφάλι μου, αφού μιλάω τη γλώσσα»

ΠτΘ: Επιλέξατε την μορφή του διηγήματος, για λόγους ευκολίας για το αναγνωστικό κοινό;   

Κ.Κ.: Μου  βγήκε πηγαία εξ  αρχής. Το αν θα ήταν ευκολία για το αναγνωστικό  κοινό, ήταν δευτερεύον. Στο πρώτο μέρος του βιβλίου εξηγώ για ποιο λόγο το έγραψα, όπως και το σκεπτικό μου βήμα βήμα. Ήταν και ένας τρόπος να αποδείξω, και στον εαυτό μου, ότι μπορούμε να γράψουμε και κάτι άλλο πέρα από μια αστεία ιστορία σε μια διάλεκτο.

ΠτΘ: Πώς εργαστήκατε εσείς, δεδομένου ότι δεν υπάρχει εκτενής βιβλιογραφία για διαλέκτους στην Ελλάδα;

Κ.Κ.:  Καταρχάς όλα  είναι μέσα στο κεφάλι μου, αφού μιλάω τη γλώσσα. Έπειτα υπήρχαν και υπάρχουν λέξεις που δεν ξέρω και στις οποίες με βοηθούν πολύ οι συγχωριανοί μου. Μια δουλειά που είχα κάνει πολύ παλιότερα, γύρω στο 2000 και η οποία βοήθησε πάρα πολύ σε αυτό το βιβλίο είναι ένας τόμος που είχαμε κάνει με τον τότε δήμαρχο της Αγίας Παρασκευής κ.Χριστόφα Χατζηγιάννη, ο οποίος δυστυχώς δεν είναι πλέον στη ζωή και είναι κάτι αντίστοιχο του επετειακου τόμου για την Θράκη, που είναι πολύπλευρος. Εμπνεύστηκα λοιπόν από  αυτόν τον τόμο και κάναμε ένα τέτοιο βιβλίο για την Αγία Παρασκευή, το οποίο εμπεριείχε και ένα γλωσσολογικό κεφάλαιο δια χειρός του κ.Σταύρου Κατσουλέα, γλωσσολόγου. Αυτό ήταν ένα βοήθημα, γιατί έδωσε τη γραμματική, το συντακτικό, κλπ. κάτι που εμένα δεν μου χρησιμεύουν γιατί τα μιλάω, αλλά χρησιμεύουν σε άλλους. Αυτό λοιπόν βοήθησε για την καταγραφή. Επίσης με βοήθησε πάρα πολύ η κ.Πηνελόπη Καμπάκη – Βουγιουκλή δίνοντάς μου κάποιες οδηγίες, τις οποίες και εφάρμοσα, μαζί με κάποια δικά μου στοιχεία, όπως το να γράψω τις λέξεις ακριβώς όπως μιλιούνται, δίχως κανέναν «εξωραϊσμό», δίχως καμία προσπάθεια να τις φέρω πιο κοντά στη νέα ελληνική ή να προσπάθεια να τις ερμηνεύσω. Θα ήθελα να ευχαριστήσω τον εκδοτικό οίκο και την Τζένη Κατσαρή – Βαφειάδη, γιατί χωρίς αυτούς δεν θα έβγαινε αυτό το βιβλίο. Οι συντελεστές είναι πολλοί παρά το γεγονός ότι φαίνεται ένα πολύ μικρό πράγμα και τους αναφέρω όλους και μέσα.

ΠτΘ: Στον τίτλο βλέπουμε και έναν λατινικό χαρακτήρα. Σε τι αφορά και τι ακριβώς σημαίνει ο τίτλος;

Κ.Κ.: Αυτό είναι μια σύμβαση δική μου, την οποία δεν εμπνεύστηκα, την είδα από άλλους. Το “h” είναι ένας τρόπος να αποδοθεί η παχιά προφορά του «σ», του «ζ», του «ξ», φθόγγοι που δεν υπάρχουν στην κοινή νεοελληνική. Αυτό λοιπόν κάπως έπρεπε να το αποδώσω. Άλλοι το αποδίδουν κάνοντας bold. Αυτό όμως δεν είναι και τόσο πρόσφορο, ούτε τόσο εύκολο πάντα να γίνει. Άλλοι κάνουν μια υπογράμμιση. Επειδή δεν υπάρχει ένας κοινός τρόπος καταγραφής των διαλέκτων, ο καθένας κάνει ό,τι θέλει, εκτός από τους γλωσσολόγους βέβαια, οι οποίοι έχουν διεθνή γλωσσολογικά σύμβολα, που όμως ήτανε δύσκολο και να τα μάθω εγώ, πολύ δε περισσότερο να τα βάλω μέσα σε ένα εύληπτο ανάγνωσμα. 

«Ο πλούτος των διαλέκτων είναι πολύ μεγάλος»

ΠτΘ: Κατά τη δική  σας κατανόηση των πραγμάτων και ενασχόληση, ποια είναι σήμερα τελικά η αξία των διαλέκτων;  Και τι θα λέγατε σε κάποιον ο οποίος θα ήθελε να ασχοληθεί με κάτι αντίστοιχο σε επίπεδο διαλέκτου;

Κ.Κ.: Είναι πάρα πολύ μεγάλος ο πλούτος των διαλέκτων. Ο γλωσσικός και κοινωνικός πλούτος, γιατί η γλώσσα είναι φορέας μιας ιδεολογίας και μιας κοινωνικής κατάστασης. Μιλώντας έχεις επαγγέλματα, τρόπους σκέψης, επεξεργασία ποικίλων δεδομένων – όχι μόνο αγροτικών ή οικιακών -, μπορείς να εκφράσεις πάρα πολλά πράγματα, που επειδή υπάρχουν λέξεις που χάθηκαν στην κοινή νεοελληνική ή τροποποιήθηκαν, η διάλεκτος μας βοηθάει πάρα πολύ σε αυτό. Ως προς όποιον ενδεχομένως επιθυμεί να ασχοληθεί με κάτι αντίστοιχο η συμβουλή μου είναι να γράφει ακριβώς όπως μιλάει. Να μην προσπαθεί ούτε να τα εξωραΐσει, ούτε να τα φέρει πιο κοντά στη νέα ελληνική, γιατί θα κάνει λάθος. Επειδή δεν είμαστε γλωσσολόγοι, η δουλειά μας είναι πέρα από το να διασκεδάσουμε τους αναγνώστες μας που είναι δευτερογενές, να δώσουμε «πάτημα» στους γλωσσολόγους, να δώσουμε υλικό διαφορετικά, που θα το χρησιμοποιήσουν αυτοί κατά την επιστήμη τους.

ΠτΘ: Τι βλέπουμε ακριβώς στο εξώφυλλο του βιβλίου κ.Καλλιντζή;

Κ.Κ.: Βλέπουμε καταρχάς κάτι που είναι τελείως αναχρονιστικό και δεν συνυπήρξε ποτέ χρονικά. Βλέπουμε έναν από τους πρωταγωνιστές που είναι βρακάς, ο οποίος κάθεται πάνω σε μια καρέκλα και σε ένα τραπεζάκι καφενείου, γιατί εκεί διαδραματίζεται ένα τμήμα της ιστορίας μας. Βλέπουμε επίσης και ένα «δροσερό» κορίτσι της εποχής μας, φοιτήτρια, που είναι η εκκολαπτόμενη γλωσσολόγος. Η ιδέα αυτή ήταν του Θανάση Μπακαλίδη και υλοποιήθηκε από την Ευτυχία Ηλιάδου, μια  φοβερή γραφίστρια, με βάση – όσον αφορά τον βρακά – τα σκίτσα ενός φοβερού Λέσβιου δημιουργού, Αγιαπαρασκευιώτη, του κ.Μίλτη Παρασκευαΐδη.

«Διαβάστε το φωναχτά…»

ΠτΘ: Τι σας λέει μέχρι στιγμής το αναγνωστικό σας κοινό;

Κ.Κ.: Κρίνοντας από όσα έχουν γράψει στο διαδίκτυο ή μου έχουν πει οι φίλοι βλέπω ότι είναι δύσκολο  να το διαβάσουν. Και ναι η  διάλεκτος είναι δύσκολη να διαβαστεί, γιατί το μάτι μας είναι συνηθισμένο να διαβάζει συγκεκριμένες λέξεις ακαριαία και δεν μπορεί να προσλάβει την διάλεκτο. Ακόμα και για έναν που το ξέρει, πρέπει να τη διαβάσει σιγά σιγά. Ωστόσο έχω να προτείνω έναν τρόπο τον οποίο τον βρήκε ο ανιψιός μου, ο οποίος δεν είναι διαλεκτόφωνος, αλλά ακούει τη διάλεκτο από τα γεννοφάσκια του. Όταν του έδωσα λοιπόν το προσχέδιο για να το διαβάσει, μου είπε πως αναγκάστηκε να το διαβάσει φωναχτά, γιατί μόνο έτσι μπορούσε να το καταλάβει. Το διάβαζε λοιπόν και ακούγοντάς το, το καταλάβαινε. Αυτό συστήνω λοιπόν, τουλάχιστον στους μυτιληνιούς αναγνώστες, να το διαβάσετε φωναχτά.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.