Η Κομοτηνη κατενοησε την αναγκη αξιοποιησης των οθωμανικων πηγων
—Με ομιλητές τους καθηγητές του Τμήματος Ανθρωπιστικών Σπουδών του ΔΠΘ: Γεώργιο Τσιγάρα, Ιωάννη Μπακιρτζή, Ελεονώρα Ναξίδου, παρουσία των συγγραφέων Γιώργου Σαλακίδη και Mohammad Shariat Panahi
Μια από τις ουσιαστικότερες παρουσιάσεις ανάδειξης της ανάγκης αξιοποίησης των οθωμανικών πηγών σήμερα, μέσω της δημοσίευσης από τις εκδόσεις Κ.-Μ. Σταμούλη, χιώτικου οθωμανικού καταστίχου, με τίτλο «Η Σφαγή της Χίου. Το οθωμανικό κατάστιχο του 1825», που φυλάσσεται στην Εθνική Βιβλιοθήκη Κυρίλλου και Μεθοδίου της Βουλγαρίας, σε μετάφραση, επεξηγηματικό σχολιασμό και ιστορική ανάλυση των οθωμανολόγων Αναστασίου Ιορδάνογλου, Γιώργου Σαλακίδη και Mohammad Shariat Panahi, πραγματοποιήθηκε την Παρασκευή που μας πέρασε στη Δημοτική Βιβλιοθήκη Κομοτηνής, στο πλαίσιο των δράσεων που αυτή υλοποιεί με την ΚΟΙΝΣΕΠ «Κομοτηνή εν Δράσει» και σε συνεργασία με τις εκδόσεις Σταμούλη.
Στην εκδήλωση, παρουσία των συγγραφέων Γιώργου Σαλακίδη και Mohammad Shariat Panahi, ομιλητές ήταν οι καθηγητές του Τμήματος Ανθρωπιστικών Σπουδών του ΔΠΘ: Γεώργιος Τσιγάρας, Ιωάννης Μπακιρτζής και Ελεονώρα Ναξίδου, ενώ τον ρόλο της συντονίστριας είχε η φιλόλογος και εκδότρια Τζένη Κατσαρή-Βαφειάδη.
Η κ. Κατσαρή παρουσίασε τη συμβολή του οθωμανολόγου καθηγητή του ΔΠΘ Γιώργου Σαλακίδη τόσο στην ανάγνωση και έκδοση οθωμανικών πηγών που αφορούν στον ελλαδικό οθωμανοκρατούμενο χώρο, όσο και στη μετάφραση τουρκικής λογοτεχνίας στα ελληνικά, όπως, μεταξύ άλλων, οι εκδόσεις: «Λευκό Κάστρο» του Orhan Pamuk,[1] «Ο τεκές του Νουρ Μπαμπά ή Κατήχηση του έρωτα»του Giakoymp Kantri Karaosmanoglou,[2] «Το κρασί και το χασίσι του ποιητή Φουζουλί – Αγώνας λόγων στην τουρκική λογοτεχνία του 16ου αιώνα»,[3] ενώ σε συνεργασία με την Börte Sagaster συνέγραψε μια «Ιστορία της Σύγχρονης Τουρκικής Λογοτεχνίας».[4]
Στη συνέχεια, παρουσιάστηκε ο Mohammad Shariat Panahi, ο δεύτερος εκ των τριών συγγραφέων του βιβλίου, επίκουρος καθηγητής Οθωμανικής και Ισλαμικής Ιστορίας στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας. Ο Mohammad S. Panahi είναι Πέρσης, Ιρανός αλλιώς, αφού γεννήθηκε στη βομβαρδιζόμενη σήμερα Τεχεράνη, και σπούδασε Ιστορία στο Πανεπιστήμιο της Ταυρίδας (Ταμπρίζ) στο Ιράν. Ακολούθησαν μεταπτυχιακές σπουδές στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, διδακτορικό δίπλωμα από το Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και μεταδιδακτορική έρευνα με θέμα την οικονομική και κοινωνική ιστορία της Κορινθίας κατά την οθωμανική περίοδο (15ος-18ος αιώνας).
Αμέσως μετά παρουσιάστηκαν οι εισηγήσεις-αναγνώσεις του τόμου από τους τρεις καθηγητές του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης, από το Συμβούλιο Διοίκησης του οποίου παρέστη η κ. Μαρία Μιχαλοπούλου, Καθηγήτρια του Τμήματος Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού, με πρώτο ομιλητή τον Καθηγητή βυζαντινής και μεταβυζαντινής τέχνης Γεώργιο Τσιγάρα.
Οκ. Τσιγάραςαναφέρθηκε στην αναγκαιότητα «ανακάλυψης» και ανάδειξης των οθωμανικών πηγών από τη σύγχρονη ελληνική ιστοριογραφία, η αξιοποίηση των οποίων, όπως ανέφερε, θα καλύψει πολλά από τα κενά που υπάρχουν στην τοπική ιστορία ελλαδικών περιοχών την περίοδο της Οθωμανοκρατίας, καθώς τα μέχρι τώρα χρησιμοποιούμενα –εκκλησιαστικά, π.χ., αρχεία μονών, εκκλησιών, ενοριών, εμπορικά κατάστιχα κ.ά.– δεν στάθηκαν ικανά να ολοκληρώσουν την εικόνα της εποχής.
Τον λόγο έλαβε στη συνέχειαοΚαθηγητής Ιωάννης Μπακιρτζής, που διδάσκει Ιστορία της Ύστερης Οθωμανικής αυτοκρατορίας και του σύγχρονου Τουρκικού κράτουςστο ΔΠΘ, ο οποίος αναφέρθηκε διεξοδικά στις δυσκολίες ανάγνωσης ενός οθωμανικού καταστίχου, γραμμένου στην αραβική γλώσσα, με τις μη διαυγείς σημάνσεις του αλφαβήτου αλλά και την προσπάθεια που απαιτείται προκειμένου να γίνει κατανοητή η χρήση στοιχείων, όπως π.χ. τα φωνήεντα που προστίθενται κατά το δοκούν άκουσμα από τον γραφέα, προκειμένου ν’ αποδοθούν τα πολλά σύμφωνα της ελληνικής γλώσσας, ενώ περιέγραψε και τον αγώνα νοητικής και χειρωνακτικής ευελιξίας που απαιτεί μια απόπειρα γραφής και μετάφρασης ενός οθωμανικού καταστίχου με τη χρήση τριών διαφορετικών πληκτρολογίων, στα αραβικά, τουρκικά και ελληνικά, σε σχέση και με τη συγκεκριμένη έκδοση.
Ακολούθησε η αναλυτική παρουσίαση του τόμου από την Ελεονώρα Ναξίδου, Καθηγήτρια Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας της Νοτιοανατολικής Ευρώπης στη Σχολή Ανθρωπιστικών Επιστημών του ΔΠΘ, η διάρθρωση του οποίου, μετά τον Πρόλογο του Ηλία Κολοβού, Διευθυντή Ερευνών του Ινστιτούτου Ιστορικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών και το Σημείωμα των συγγραφέων, με τις ευχαριστίες προς το Ίδρυμα Ιωάννου Φ. Κωστόπουλου, το οποίο υπήρξε χορηγός της έκδοσης και τον εκδότη του καταστίχου Αντώνη Σταμούλη, που ήταν παρών στην εκδήλωση, έχει ως ακολούθως, αφού έπεται ευρεία εισαγωγή με έξι επί του καταστίχου μελέτες των συγγραφέων, οι τίτλοι των οποίων είναι:
- Γιώργος Σαλακίδης, Το ιστορικό της σφαγής της Χίου και το οθωμανικό κατάστιχο του 1825
- Αναστάσιος Ιορδάνογλου, Το ολοκαύτωμα της Χίου το 1822
- Γιώργος Σαλακίδης, Συνοικίες και περιοχές της εκτός κάστρου πόλης της Χίου σύμφωνα με το οθωμανικό κατάστιχο του 1825
- S. Mohammad Τ. Shariat Panahi, Δημογραφικές αποτιμήσεις και κοινωνικές προεκτάσεις της σφαγής της Χίου
- S. Mohammad Τ. Shariat Panahi, Οικονομία της πόλης και της υπαίθρου σύμφωνα με το οθωμανικό κατάστιχο
- Γιώργος Σαλακίδης, Τα χιώτικα ονόματα
Ακολουθεί η μετάφραση του οθωμανικού κατάστιχου του 1825 που αριθμεί στην έκδοση 729 σελίδες και ακολουθεί το Παράρτημα με τα:
- Χιώτικα επώνυμα σύμφωνα με το λατινικό αλφάβητο
- Χιώτικα επώνυμα σύμφωνα με το ελληνικό αλφάβητο
- Χιώτικα βαπτιστικά ονόματα σύμφωνα με το λατινικό αλφάβητο
- Χιώτικα βαπτιστικά ονόματα σύμφωνα με το ελληνικό αλφάβητο και τον
- Κατάλογο των τοπωνυμίων στο οθωμανικό κατάστιχο του 1825.
Η κ. Ναξίδου ολοκλήρωσε την εισήγησή της σημειώνοντας την αξία της έκδοσης του καταστίχου για την τοπική ιστορία της Χίου στο επίπεδο της μικροϊστορίας, καθόσον, και σύμφωνα και με τις μελέτες των επιστημόνων που υπογράφουν την έκδοσή του, αντλούνται στοιχεία για τη δημογραφική, οικονομική, χωροταξική και κοινωνική διάρθρωση της ζωής του νησιού μετά το τραγικό γεγονός της σφαγής των κατοίκων του.
Ακολούθησαν οι τοποθετήσεις των δυο παρευρισκομένων συγγραφέων Γιώργου Σαλακίδη και M. S. Panahi, εκ των οποίων ο πρώτος αναφέρθηκε εν ολίγοις στην ιστορία της σφαγής του νησιού το 1822, ως μίας από τις πιο τραγικές και καθοριστικές στιγμές της Ελληνικής Επανάστασης, καθότι χάθηκαν χιλιάδες ζωές, ξεκληρίστηκαν οικογένειες και ένας από τους πιο ευημερούντες τόπους του Αιγαίου, η νήσος Χίος, μετατράπηκε σε στάχτη. Εντούτοις, μετά την καταστροφή του νησιού, για την οποία και τη σκληρότητά της διατυπώθηκε κριτική στον πρωταγωνιστή της Βαχίτ πασά, αμέσως μετά την καταστολή της εξέγερσης, το οθωμανικό κράτος έδωσε εντολή λεπτομερούς απογραφής των περιουσιών των επιζώντων Χιωτών που δημεύτηκαν, αποτέλεσμα της οποίας είναι το εκδιδόμενο κατάστιχο.
Σύμφωνα με τον κ. Panahi, τον δεύτερο εκ των παρευρισκομένων συγγραφέων, μέσα από την απογραφή του καταστίχου, ξεδιπλώνεται ο πλούτος και η έκταση των χαμένων περιουσιών, αλλά και το ανθρώπινο δράμα που υπονοείται πίσω από κάθε όνομα, κάθε σπίτι, κάθε αμπέλι και κάθε κτήμα, παρέχοντας υλικό για την ελληνική επανάσταση μέσα από τα αυθεντικά ίχνη της εποχής, προσεγγίζοντας την καθημερινότητα των απλών ανθρώπων.
Με το πέρας των ομιλιών διεξήχθη γόνιμος διάλογος για την ανάγκη επαύξησης των αναγνώσεων των διατιθέμενων οθωμανικών εγγράφων, τον αριθμό των οθωμανολόγων στη σημερινή ελληνική επιστήμη, καθώς διατυπώθηκε και ερώτημα για την αξιοπιστία χρήσης της ΑΙ στην ανάγνωση οθωμανικών χειρογράφων, με την απάντηση να είναι επί του παρόντος αρνητική.
Οι παρευρισκόμενοι
Στην εκδήλωση, μεταξύ άλλων, παραβρέθηκαν ο εκπρόσωπος της ΙΜΜΚ π. Σπυρίδων, η κ. Μαρία Μιχαλοπούλου, μέλος του συμβουλίου διοίκησης του ΔΠΘ, ο πρ. βουλευτής Μουσταφά Μουσταφά, ο μουσικός ερευνητής κ. Γιάννης Παγκοζίδης, ο ιστορικός κ. Χρήστος Μιχαλόπουλος και η σύζυγός του, ο δικηγόρος κ. Αχιλλέας Γιαγκίνης, η κ. Χριστίνα Πουφινά, ο δρ Νικόλαος Τσουρής, ο εκδότης κ. Αντώνης Σταμούλης, και πολλοί άλλοι νεαρότεροι συμπολίτες και φοιτητές.
[1] εκδ. Ωκεανίδα, Αθήνα 2005.
[2] εκδ. Σταμούλης, Θεσσαλονίκη 2011.
[3] Δίγλωσση έκδοση στα ελληνικά και στα τουρκικά, εκδ. Σταμούλης, Θεσσαλονίκη 2019.
[4] Λευκωσία 2019.
Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
