Η ιστορια του Μειονοτικου Δημοτικου Σχολειου Μαστανλη Κομοτηνης

Το Μάστανλη είναι ένα μειονοτικό δη­μοτικό σχολείο στις παρυφές της πό­λης της Κομοτηνής. Είναι ένα από τα 5 μειονοτικά δημοτικά της πόλης.
 Συνολικά στη Θράκη υπάρχουν

• 72 ΠΕ Ροδόπης
• 45 ΠΕ Ξάνθης
• 11 ΠΕ Έβρου

Μειονοτική εκπαίδευση

Η μειονοτική εκπαίδευση περιλαμβά­νει ένα σύνολο σχολείων που λει­τουργούν μόνο στην περιοχή της Θράκης, έχουν ειδικό καθεστώς και απευθύνονται αποκλειστικά στα παι­διά της μουσουλμανικής μειονότη­τας. Θεμέλιο του νομικού πλαισίου που διέπει τη μειονοτική εκπαίδευση είναι η Συνθήκη της Λωζάνης (1923), καθώς και τα διμερή εκπαιδευτικά πρωτόκολλα τα οποία υπεγράφησαν αργότερα. Με τη Συνθήκη ρυθμίστη­καν, εκτός των άλλων, τα δικαιώματα και η προστασία των μη μουσουλμα­νικών μειονοτήτων στην Τουρκία και κατ’ αναλογία της μουσουλμανικής στην Ελλάδα (άρθρα 37-45). Σε άμε­ση σχέση με την προστασία των γλωσσικών δικαιωμάτων, τα εκπαι­δευτικά δικαιώματα των μειονοτή­των αποτέλεσαν βασική αναφορά της Συνθήκης. Τα δύο κράτη λοιπόν, σε ένα πλαίσιο αμοιβαιότητας, δεσμεύο­νται να παρέχουν «ως προς την δη­μοσίαν εκπαίδευσιν, τας προσηκού­σας ευκολίας προς εξασφάλισιν της εν τοις δημοτικοίς σχολείοις παροχής εν τη ιδία αυτών γλώσση, της διδα­σκαλίας εις τα τέκνα των εν λόγω υπηκόων» (άρθρο 40 της Συνθήκης). Από νομική άποψη η μειονοτική εκ­παίδευση διέπεται αφενός από διε­θνείς κανόνες (που είτε δεσμεύουν διμερώς τα δύο κράτη, όπως τα πα­ραπάνω κείμενα, είτε έχουν ευρύτε­ρη ισχύ, όπως οι διεθνείς συμβάσεις προστασίας των δικαιωμάτων του ανθρώπου) και αφετέρου από ένα πολύπλοκο σύνολο εσωτερικών κα­νόνων (νόμους, διατάγματα, υπουρ­γικές αποφάσεις του υπουργού Παι­δείας), έναν «πραγματικό νομικό λα­βύρινθο», που επί της ουσίας καθορί­ζει το νομικό της καθεστώς.

Το πρόγραμμα είναι μοιρασμένο σε δύο γλώσσες, ελληνικά και τουρκικά, και διδάσκονται αντίστοιχα από εκ­παιδευτικούς από την πλειονότητα (ελληνική γλώσσα, ιστορία, γεωγρα­φία, μελέτη περιβάλλοντος, αγωγή του πολίτη, γυμναστική) και από τη μειονότητα (τουρκική γλώσσα, μαθη­ματικά, φυσική, θρησκευτικά, μουσι­κή/τεχνικά).

Γιατί μειονοτικό σχολείο;

Καθώς το σχολείο δεν έχει σαν μονα­δικό του στόχο την παροχή γνώσεων αλλά και την κοινωνικοποίηση των παιδιών, τη δημιουργία ταυτότητας, τη μεταφορά στοιχείων κουλτούρας και πολιτισμού κ.ά.

Η φοίτηση των παιδιών της μειονότη­τας είναι ένα αναφαίρετο δικαίωμά της, που βοηθά τα νέα μέλη της να μάθουν τη γλώσσα της μειονοτικής ομάδας, να αποκτήσουν συνείδηση της καταγωγής τους, να διατηρηθεί και να συνεχιστεί η διαφορετική κουλτούρα της και να ενταχθούν ως συνειδητά μέλη στην κοινωνική αυτή ομάδα αλλά και στο ευρύτερο κοινωνικό σύνολο χωρίς να αφομοιωθούν.

Διεξαγωγή έρευνας – Καταγραφή ιστορικών στοιχείων

Από την πρώτη φάση της έρευνας έγι­νε φανερή η απουσία αρχειακού υλι­κού. Η έρευνα στη Διαχειριστική Επι­τροπή Μουσουλμανικής Περιουσίας Κομοτηνής είχε πενιχρά αποτελέσμα­τα, καθώς όλο το αρχειακό υλικό είχε καταστραφεί κατά τη βουλγαρική κα­τοχή από τα στρατεύματα κατοχής. Οπότε το πεδίο έρευνά μας στράφηκε μόνο στη συγκέντρωση προφορικού υλικού, μαρτυριών και φωτογραφι­κού υλικού από παλιούς μαθητές του σχολείου.

Τομείς έρευνας

•  Η έρευνα οργανώθηκε στους εξής τομείς:
• Καταγωγή κατοίκων της περιφέρειας του σχολείου
• Περιγραφή γειτονιάς
• Σχέδιο σχολείου
• Περιγραφή συνθηκών λειτουργίας του σχολείου

Καταγωγή των κατοίκων – Τοπογραφία της περιοχής

Το όνομα του σχολείου ταυτίζεται με το όνομα της γειτονιάς. Κι αυτό με τη σειρά του προέρχεται από τον τόπο καταγωγής των πρώτων κατοίκων της γειτονιάς. Το Μάστανλη, το σημε­ρινό Momchilgrad της Βουλγαρίας, είναι η κοιτίδα των πρώτων μετοί­κων. Τι ανάγκασε όμως τους ανθρώ­πους να μετακινηθούν και πότε;
Θα πρέπει να δούμε το ιστορικό πλαί­σιο. Βρισκόμαστε στο τέλος του 19ου αι. Το Ανατολικό Ζήτημα βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη κι η Οθωμανική Αυτο­κρατορία σε διάλυση. Η εποχή των Μεγάλων Αυτοκρατοριών έχει τε­λειώσει και τα εθνικά κράτη είναι η νέα εποχή για την ευρωπαϊκή ήπειρο. Αυτή η ιστορική αλλαγή δεν γίνεται με ειρηνικές διαδικασίες. Τα εθνικοα­πελευθερωτικά κινήματα δημιουρ­γούν μέτωπα πολέμου και επαναστα­τικές εξεγέρσεις. Η ανασφάλεια, ο φόβος, αναγκάζουν τους κατοίκους των περιοχών αυτών να μετακινού­νται προς ασφαλέστερους τόπους. Στην περιοχή των ΝΑ Βαλκανίων η σφαγή στο Μπατάκ εκατοντάδων εξεγερθέντων Βουλγάρων από 5.000 Βασιβουζούκους, άτακτους Τούρ­κους, κι η υπογραφή της Συνθήκης του Αγίου Στεφάνου με την ίδρυση της μεγάλης Βουλγαρίας, που ακο­λούθησε το 1876, οδήγησε τους μου­σουλμανικούς πληθυσμούς της ση­μερινής Βουλγαρίας να κατευθυν­θούν προς τα εδάφη που παρέμεναν στην Οθωμανική Αυτοκρατορία για μεγαλύτερη ασφάλεια.

Το Συνέδριο του Βερολίνου, δύο χρό­νια μετά, δίνει αυτονομία στην Ανατο­λική Ρωμυλία και δημιουργεί το κρά­τος της Βουλγαρίας. Η κατάσταση πλέον για τους Μουσουλμάνους της περιοχής δύσκολη, και φοβούμενοι αντίποινα μετοικούν στα νότια της Ροδόπης. Οι κάτοικοι από το Μάσταν­λη της Βουλγαρίας έρχονται στις παρυφές της Κομοτηνής, στα ΒΑ της πόλης. Αυτοί θα αποτελέσουν τον πρώτο πυρήνα του οικισμού.

Στις δεκαετίες ’70 και ’80 ένα δεύτερο κύμα κατοίκων εγκαθίσταται στην περιοχή. Η εσωτερική μετανάστευση αυτή τη φορά αυξάνει τον πληθυσμό της γειτονιάς. Η αστυφιλία, που μα­στίζει αυτά τα χρόνια τη χώρα γενικό­τερα, αλλά και το δύσκολο φυσικό περιβάλλον σε συνδυασμό με τη μει­ονοτική πολιτική που ασκεί το κράτος (μπάρες, ειδικές ταυτότητες, απαγο­ρεύσεις, κ.ά) οδηγούν πολλούς κα­τοίκους του ορεινού όγκου της Ρο­δόπης να μετακινηθούν προς το αστι­κό κέντρο της περιοχής, την Κομοτη­νή. Η ΒΑ πλευρά της πόλης και πάλι θα είναι ο χώρος εγκατάστασης των νέων μετοίκων. Αυτοί θα εγκατασταθούν στην περιο­χή του δρόμου της Καρυδιάς (πίσω από το κατάστημα του Φαήκ) και στο Χάρμανλικ (δίπλα στο νέο πάρκο της πόλης). Τα παιδιά αυτών των περιοχών της πόλης αποτελούν το μαθητικό δυνα­μικό του σχολείου, έχοντας τα πολιτι­σμικά χαρακτηριστικά του τόπου κα­ταγωγής των γονέων τους.

Μετά από όλα αυτά γίνεται φανερό πως δεν μπόρεσε να βρεθεί η χρονο­λογία έναρξης λειτουργίας του Μειο­νοτικού Δημοτικού Σχολείου Μά­στανλη. Ούτε κάποιο άλλο στοιχείο για τα πρώτα χρόνια. Προφορικές μαρτυρίες δηλώνουν πως το κτίσμα, παλιό σπίτι και φούρ­νος, παραχωρήθηκε από κάτοικο της περιοχής για να καλυφθεί η ανάγκη κτιρίου και λειτουργίας σχολείου στη γειτονιά αυτή.  Από τότε λίγα πράγματα έχουν αλλά­ξει. Το τμήμα του φούρνου εντάχθηκε στο σχολικό πια κτίριο, η είσοδος με­ταφέρθηκε από την αυλή, έκλεισε η έξοδος δίπλα από το τζαμί, χτίστηκε τα τελευταία χρόνια ένα μικρό πα­ράρτημα για τις τουαλέτες, το κυλι­κείο, μια αίθουσα κι ένα γραφείο.

Συγκέντρωση φωτογραφικού υλικού

Μετά από προσπάθεια αρκετών μη­νών και την παρακίνηση μαθητών, γονέων και γειτόνων συγκεντρώθη­κε ένα αρκετά ενδιαφέρον φωτογρα­φικό αρχείο. Δυστυχώς δεν μπόρεσε να γίνει χρονολογική ταυτοποίηση, καθώς τα πρόσωπα των φωτογραφι­ών δεν υπάρχουν πια στη ζωή.

Ενδιαφέρον έχει το σχεδιάγραμμα που προσκόμισε ένας παλιός μαθη­τής του σχολείου. Φοίτησε σ’ αυτό τα χρόνια πριν την κατοχή κι η μαρτυρία του στη συνέντευξη που παραχώρη­σε στους μαθητές ήταν μοναδική. Επίσης, το μοναδικό έγγραφο και το παλαιότερο που υπάρχει στο αρχείο της Διαχειριστικής Επιτροπής, μόλις του 1983, είναι αυτό με το οποίο το Μάστανλη παύει να λειτουργεί ως συνοικιακό σχολείο κι η Σχολική Εφορία ζητά από τη Διαχειριστική Επιτροπή να αναλάβει εκείνη την οι­κονομική διαχείριση, είσπραξη διδά­κτρων, πληρωμή δασκάλων, συντή­ρηση κτιρίου, φωτισμός κ.ά. Αξίζει να σημειωθεί πως ενώ το έγγραφο αναφέρει ότι η Σχολική Εφορεία επανειλημμένως ζητούσε την ανά­ληψη της οικονομικής διαχείρισης από την Επιτροπή, προφορικές μαρ­τυρίες καταθέτουν ακριβώς το αντί­θετο.

 
Το Μειονοτικό Δημοτικό Μάστανλη Κομοτηνής σήμερα λειτουργεί στο ίδιο κτίριο, που αν και έχει κριθεί επανειλημμένως ως ακατάλληλο στάθηκε αδύνατη η μετεγκατάστασή του. Καταβάλλονται όμως προσπά­θειες από τη διοίκησή του και είναι πλήρως εξοπλισμένο με σύγχρονα εποπτικά μέσα όσο επιτρέπει η δια­μόρφωση των κτιριακών υποδομών του. Έχει δυναμικότητα 15 δασκά­λων, εκ των οποίων οι 2 μετακλητοί από την Τουρκία, και το μαθητικό του δυναμικό κυμαίνεται στους 120 με 130 μαθητές.
 
 
*Είναι η εισήγηση της Μαρίας Δήμου στην εκδήλωση «Σελίδες (δια)πολιτισμικής ιστορίας της πόλης» που έγινε την Τετάρτη, 27 Φεβρουαρίου 2019, στο Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο Κομοτηνής. Εκπονήθηκε στο πλαίσιο των εκπαιδευτικών σχολικών προγραμμάτων κατά το σχολικό έτος 2017-2018 και μετά από πρόταση της Δ/νσης Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Ν. Ροδόπης.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.