Δημοσιογραφια και λογοτεχνια μεσα απο το βλεμμαμιας Λεσχης Αναγνωσης

Είναι χαρά μου που βρίσκομαι σήμερα ανάμεσα στους τόσο αξιόλογους ομοτράπεζους και συμμετέχω σ’ αυτήν την τόσο ενδιαφέρουσα συζήτηση, η οποία ενώνει δύο κόσμους που πάντα αγαπούσα βαθιά: τη δημοσιογραφία και τη λογοτεχνία. Ως συντονίστρια της Λέσχης Φιλαναγνωσίας Κομοτηνής, έχω δει σε αυτά τα 10 χρόνια πόσο συχνά αυτές οι δυο μορφές λόγου συνομιλούν μεταξύ τους και πώς μέσα από διαφορετικούς δρόμους αναζητούν το ίδιο πράγμα: την αλήθεια του ανθρώπου.

Γι’ αυτό, θα ήθελα να σας μεταφέρω όχι την ακαδημαϊκή ματιά, αλλά τη ματιά του αναγνώστη· εκείνου που ανοίγει ένα βιβλίο, ένα άρθρο, ένα ρεπορτάζ και προσπαθεί να καταλάβει τι πραγματικά θέλει να του πει ο συγγραφέας, ο δημοσιογράφος, ο άνθρωπος πίσω από τις λέξεις.

Από όσα ακούσατε και πριν, από τους πρώτους χρονικογράφους που κατέγραψαν τα γεγονότα των πόλεων ως τους μεγάλους μυθιστοριογράφους που έπλασαν ολόκληρους κόσμους, η ανάγκη να αφηγηθούμε ήταν και παραμένει η πιο ανθρώπινη πράξη. Αναζητά όμως ευήκοα ώτα κι αυτά τα προσφέρουν οι αναγνώστες τους. Εμείς, εν προκειμένω οι άνθρωποι μιας Λέσχης Ανάγνωσης. Εκεί, λοιπόν, που εξασκούμαστε στη δημιουργική ανάγνωση, μαθαίνουμε πως η δημοσιογραφία μάς λέει τι συνέβη και η λογοτεχνία μάς βοηθά να καταλάβουμε τι σημαίνει αυτό που συνέβη. Κι έτσι, συναντώνται ο λόγος και η πραγματικότητα: η δημοσιογραφία μάς δείχνει τι συνέβη στον κόσμο κι η λογοτεχνία πώς νιώθουμε για τον κόσμο.

Και στη Λέσχη, οι δύο αυτές όψεις ενώνονται: διαβάζουμε, για να καταλάβουμε και να νοιαστούμε.

Όταν, για παράδειγμα, διαβάζουμε ένα κοινωνικό μυθιστόρημα,  συζητάμε όχι μόνο για τη γραφή, αλλά και για την κοινωνική πραγματικότητα πίσω από τις ιστορίες. Με τον ίδιο τρόπο που ένα συγκλονιστικό δημοσιογραφικό ρεπορτάζ μάς κάνει να δούμε το ίδιο θέμα με άλλα μάτια. Εξάλλου, η επικαιρότητα υπήρξε πάντα το «οξυγόνο» της λογοτεχνίας, γιατί η δημοσιογραφία γεννά τη θεματολογία κι η λογοτεχνία τής δίνει βάθος, συναίσθημα και μνήμη. Και δεν πρέπει να ξεχνάμε πως και οι δύο είναι τέχνες που μετέρχονται κοινών εργαλείων, γιατί ο καλός δημοσιογράφος κι ο καλός συγγραφέας έχουν τον ίδιο σύμμαχο, τη γλώσσα, αλλά και τον ίδιο εχθρό, την κοινοτοπία. Όμως, και στις δύο περιπτώσεις υπάρχει ευθύνη, του δημοσιογράφου, που σέβεται την αλήθεια των γεγονότων και του συγγραφέα, που οφείλει να σέβεται την αλήθεια του ανθρώπου. Γιατί κι οι δύο γνωρίζουν ότι ο λόγος έχει τη δύναμη να διαμορφώσει συνειδήσεις. Θα σας πω ένα παράδειγμα που ήρθε στον νου μου, όταν έγραφα αυτές τις γραμμές. Όταν ο Τάσος Θεοφίλου έγραφε το βιβλίο-ντοκουμέντο «Η φυλακή» (εκδ. Αντίποδες, 2025)  μίλησε για την εμπειρία του εγκλεισμού και για τον αθέατο μικρόκοσμο των σωφρονιστικών ιδρυμάτων με τρόπο πολύ πιο δυναμικό από πολλές εφημερίδες και πολλά ρεπορτάζ. Άρα, για εκείνους που λένε συχνά το επιχείρημα ότι η λογοτεχνία είναι διαφυγή από τον κόσμο, εγώ απλά θα πω πως είναι ένας άλλος τρόπος να τον αντικρίσεις.

Στις Λέσχες Ανάγνωσης, λοιπόν, βλέπουμε πόσο διαφορετικά «διαβάζεται» ένα κείμενο. Κι επειδή η Λέσχη είναι τόπος διαλόγου, μέσα από τη συζήτηση μαθαίνουμε να ακούμε και να αμφισβητούμε. Κι αυτή είναι η βαθύτερη συγγένεια της δημοσιογραφίας και της λογοτεχνίας. Να μας εκπαιδεύουν να μην καταπίνουμε τίποτα αμάσητο. Να ανοίγουμε τα μάτια μας και να διερευνούμε, να αφουγκραζόμαστε πίσω από τις λέξεις, να διαισθανόμαστε τις λεπτές αποχρώσεις του λόγου, να επανασυνθέτουμε τα «εξ ων συνετέθη» των συζητήσεών μας. Η Λέσχη, λοιπόν, λειτουργεί σαν εργαστήριο συνείδησης: βοηθά τα μέλη της να αναγνωρίσουν τη δύναμη του λόγου στην κατανόηση της κοινωνίας.

Στις Λέσχες Ανάγνωσης βλέπουμε πόσο διαφορετικά “διαβάζεται” ένα κείμενο. Κι επειδή η Λέσχη είναι τόπος διαλόγου, μέσα από τη συζήτηση μαθαίνουμε να ακούμε και να αμφισβητούμε. Κι αυτή είναι η βαθύτερη συγγένεια της δημοσιογραφίας και της λογοτεχνίας. Να μας εκπαιδεύουν να μην καταπίνουμε τίποτα αμάσητο. Να ανοίγουμε τα μάτια μας και να διερευνούμε, να αφουγκραζόμαστε πίσω από τις λέξεις, να διαισθανόμαστε τις λεπτές αποχρώσεις του λόγου, να επανασυνθέτουμε τα “εξ ων συνετέθη” των συζητήσεών μας. Η Λέσχη, λοιπόν, λειτουργεί σαν εργαστήριο συνείδησης: βοηθά τα μέλη της να αναγνωρίσουν τη δύναμη του λόγου στην κατανόηση της κοινωνίας

Στην εποχή της ταχύτητας, των γρήγορα εναλλασσόμενων τίτλων εντυπωσιασμού και των tweets, μια Λέσχη Ανάγνωσης επιλέγει να επιβραδύνει.

Να διαβάζει με προσοχή, να συζητά με σεβασμό, να ψάχνει πίσω από τις λέξεις.

Και ίσως αυτή να είναι η πιο ουσιαστική συμβολή μας στη σχέση δημοσιογραφίας και λογοτεχνίας: κρατάμε ζωντανή την τέχνη της ανάγνωσης –της ενεργητικής, συνειδητής, υπεύθυνης ανάγνωσης.

Έτσι, από τη δική μας οπτική, η δημοσιογραφία και η λογοτεχνία ήταν δύο κόσμοι σε μια ευτυχή συνάντηση. Η Σβετλάνα Αλεξίεβιτς είναι ίσως η πιο καθαρή φωνή αυτής της συνάντησης. Δεν έγραψε μυθοπλασία –έγραψε τις φωνές των άλλων. Έπιασε το νήμα της ανθρώπινης τραγωδίας μέσα από μαρτυρίες, κι έφτιαξε από αυτές έναν χορό από αλήθειες. Δεν στόλισε το υλικό της· το άκουσε. Δεν αναζήτησε τη συγκίνηση· την αποκάλυψε. Μέσα από το ρεπορτάζ της, το ανείπωτο βρήκε φωνή, και το καθημερινό απέκτησε βάρος αιωνιότητας. Γιατί εκεί που τελειώνει η είδηση, αρχίζει η ιστορία του ανθρώπου και αυτήν η Αλεξίεβιτς την αφηγήθηκε με την πιο καθαρή μορφή του λόγου: τη μαρτυρία.

Και ίσως αυτό να είναι και το βαθύτερο νόημα της σημερινής μας συνάντησης.

Ότι η δημοσιογραφία και η λογοτεχνία, πέρα από τεχνικές και είδη, είναι δύο τρόποι να κρατήσουμε ζωντανή τη φωνή του ανθρώπου.

Και σε έναν κόσμο που γεμίζει από δεδομένα, αλγορίθμους και τεχνητές αφηγήσεις, ίσως η μεγαλύτερη πράξη αντίστασης να είναι αυτή: να συνεχίσουμε να ακούμε, να διαβάζουμε και να νοιαζόμαστε. Γιατί μόνο έτσι η λέξη ξαναγίνεται αυτό που πάντα ήταν –μια πράξη ανθρωπιάς.

*Η Ρένα Σαμαρά-Μάινα είναι φιλόλογος, διοργανώνει και συντονίζει τη Λέσχη Φιλαναγνωσίας Κομοτηνής και επιμελείται τη ραδιοφωνική εκπομπή «Με αφορμή ένα βιβλίο», στην ΕΡΤ Κομοτηνής. Το παρόν κείμενό της είναι η ομιλία της στην εκδήλωση «Λογοτεχνία και Τύπος: Διασταυρώσεις στον Χάρτη της Περιφέρειας», που διοργάνωσε το Μορφωτικό Ίδρυμα της ΕΣΗΕΜ-Θ, στο πλαίσιο του προγράμματος του Υπουργείου Πολιτισμού «Δημιουργική Ελλάδα», με την υποστήριξη της ΠΑΜΘ, το Σάββατο 15 Νοεμβρίου 2025, στο Τσανάκλειο Μέγαρο – Δημοτική Βιβλιοθήκη Κομοτηνής.

(Μπορείτε να διαβάσετε το ρεπορτάζ της εκδήλωσης ΕΔΩ).

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.