Χρυσουλα Ιωαννιδου: «Ολες τις γυναικες του βιβλιου τις ενωνουν η προσφυγια, η κατοχη και ο εμφυλιος»
Το δεύτερο βιβλίο με τίτλο «Ιστορίες Γυναικών – «Μακρινή Μητέρα * Ρόδο μου Αμάραντο» κυκλοφόρησε η εκ του Ορμενίου Έβρου κ.Χρυσούλα Ιωαννίδου, από τις εκδόσεις «Παρατηρητής της Θράκης».
Το δεύτερο συγγραφικό δημιούργημα της πρώην προέδρου της Κοινότητας Ορμενίου και δεινής αναγνώστριας, ακροάτριας και καταγραφέα προσωπικών ιστοριών, αποτελείται από 49 ιστορίας γυναικών που γεννήθηκαν στο Ουρούμκιοϊ (Έφρεμ) ή στο Κόζουλτζια (Όρασιτς) της Ανατολικής Ρωμυλίας, στην Πάλλη ή στο Ορμένιο του Έβρου και έζησαν σε δύσκολους καιρούς, αντιμέτωπες με προσφυγιά, κατοχή, εμφύλιο, φτώχεια, μετανάστευση, απώλειες, αρρώστιες, κοινωνική καταπίεση, σωματική και σεξουαλική βία.
Ένα πολύτιμο συγγραφικό δημιούργημα, που έρχεται να προσθέσει 49 και πλέον ψηφίδες ιστορίας του Ορμενίου σε βάθος 100 χρόνων, οι οποίες μέσα από την βιωματική αλήθεια που «κρύβουν» μετατρέπονται σε συλλογική μνήμη ενός ολόκληρο λαού.
Με την αφορμή της κυκλοφορίας του, η κ.Ιωαννίδου, μίλησε στο «Ράδιο Παρατηρητής 94fm» για το ερέθισμα της συγκέντρωσης των ιστοριών αυτών, το «βάρος» της προσωπικής εξομολόγησης καθώς μέσα στις σελίδες του βρίσκεται και η ιστορία της μητέρας της, αλλά και την ανάγκη διάσωσης της ιστορίας του τόπου, ακόμα και των «σκοτεινών» και δύσκολων εξ αυτών.
Χρυσούλα Ιωαννίδου όμως…
ΠτΘ: κ.Ιωαννίδου, το βιβλίο ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ «Μακρινή Μητέρα*Ρόδο μου Αμάραντο» αφορά σε 49 ιστορίες γυναικών που γεννήθηκαν στο Ουρούμκιοϊ ή στο Κόζουλτζα. Ποιο ήταν το πρώτο ερέθισμα και η αφορμή της συγκέντρωσης και της καταγραφής των ιστοριών αυτών;
Χ.Ι.: Αυτή τη φορά είναι 49. Την επόμενη μπορεί να είναι περισσότερες, γιατί δεν τελειώνουν οι ιστορίες των γυναικών σε αυτό το βιβλίο. Η απόφασή μου αφορούσε στο να γράψω τις ιστορίες, γιατί η καταγραφή είχε γίνει στο μυαλό μου από τότε που ήμουνα παιδί και μεγάλωνα με όλες αυτές τις κυρίες, τις μεγάλες γιαγιάδες, που ήταν πρόσφυγες από το Ουρούμκιοϊ κι από το Κόζουλτρα. Ήταν οι παππούδες και οι γιαγιάδες, η δεύτερη γενιά των προσφύγων, η μάνα μου και ο πατέρας μου, η τρίτη δηλαδή γενιά προσφύγων, κλπ. και υπάρχουν μέσα και ιστορίες της τέταρτης γενιάς. Κάποιες που έμειναν χαραγμένες στο μυαλό όλων μας, διότι κάποια περιστατικά δεν φεύγουνε από το μυαλό μας. Η ζωή του χωριού έχει «σημαδευτεί», σαν οι άνθρωποι αυτοί να έγιναν οι «σταθμοί» στους οποίους αναφερόμαστε. Όχι ότι δεν υπάρχουνε γεννήσεις ανθρώπων που κατάγονται από το Ουρούμικιοϊ και το Κόζουλτζα – κι ας είναι τέταρτης ή πέμπτης γενιάς – αλλά πολλοί νέοι άνθρωποι έφυγαν όταν μετανάστευσαν και δεν γύρισαν πίσω, γιατί πολύ απλά έκαναν τις οικογένειές τους εκεί, σπούδασαν τα παιδιά τους εκεί, απέκτησαν εγγόνια, δισέγγονα, τα οποία σε μας πια δεν είναι γνωστά γιατί λίγο-πολύ έχουμε χάσει την επικοινωνία. Παλιά αν «έφευγε» κάποιος, τον έπαιρναν στα πάτρια εδάφη για να τον θάψουν εδώ. Τώρα πια, αφού τα παιδιά ζουν αλλού, άρχισαν να γίνονται εκεί και οι ταφές. Οπότε έγραψα αυτές τις ιστορίες -έχω στα σκαριά κι άλλες- προκειμένου όσα από τα παιδιά αυτά επιθυμούν να γνωρίσουν τις οικογένειές τους, τις άγνωστες πτυχές της ιστορίας για εκείνα τα μακρινά χρόνια, να μπορούν να τα διαβάσουν λίγο πολύ σε αυτό το βιβλίο. Να γνωρίσουν τι περνούσαν οι γυναίκες, αλλά και λοιπές καταστάσεις όπως ο εμφύλιος κ.ο.κ..
«Όλες τις γυναίκες του βιβλίου τις ενώνουν η προσφυγιά, η κατοχή και ο εμφύλιος»
ΠτΘ: Ποια είναι η κοινή συνισταμένη των ιστοριών και άρα των βιωμάτων των γυναικών εκείνη της εποχής; Τι είναι αυτό που τις ενώνει;
Χ.Ι.: Όλες αυτές τις γυναίκες τις ενώνουν η προσφυγιά, η κατοχή και ο εμφύλιος. Θεωρώ ότι «έθαψαν» βαθιά μέσα τους αυτά που έζησαν την περίοδο του εμφυλίου, αλλά η προσφυγιά, ήταν αυτή που σημάδεψε όλους όσους μείνανε πίσω, μικρούς και μεγάλους. Γιατί ξέρετε δεν ήτανε μόνο οι μεγάλοι που μένανε πίσω, ήτανε και τα παιδιά των ανθρώπων που έφευγαν για τη Γερμανία, γιατί δεν μπορούσαν να πάρουν μαζί τους και τα παιδιά έχουν το δικό τους δύσκολο βίωμα. Εγώ είμαι ένα από αυτά τα παιδιά, οπότε έζησα με τους πρώτους πρόσφυγες, στη δεύτερη γενιά προσφύγων, έμεινα μαζί τους και οι γονείς μου γύρισαν μετά από 36 χρόνια. Η ιστορία της μητέρας μου που υπάρχει μέσα στο βιβλίο, λίγο πολύ εμφανίζει και το πόσο πόνο είχε και η ίδια – τον οποίο δεν γνώριζα – και σε ότι αφορά εμένα ό,τι μου βγήκε λόγω της έλλειψης του γονιού, της μάνας, του πατέρα. Υπήρξε μια περίοδος που ήταν άρρωστη και πήγαινα ξάπλωνα δίπλα της. Νόμιζα ότι αυτές τις 40 μέρες βίωνα για τα 40 χρόνια της έλλειψης που υπήρχε μεταξύ μας.
«Από τότε που ξεκίνησε ο κόσμος τα ίδια πράγματα συμβαίνουν»
ΠτΘ: Ήταν δύσκολη η απόφαση να εντάξετε και την ιστορία της δικής σας μητέρας μέσα στο βιβλίο; Είχε βάρος αυτή η προσωπική εξομολόγηση;
Χ.Ι.: Όχι, δεν ήτανε βάρος, ίσα ίσα μου έφευγε ένα βάρος. Η μάνα μου δεν μπόρεσε να διαβάσει ούτε το πρώτο μου βιβλίο, μέσα στο οποίο αναφέρω τον πόνο του παιδιού που έμεινε πίσω και γράφω ότι αγάπησα πιο πολύ την γιαγιά και τον παππού. Αυτό μου βγαίνει άλλες φορές πολύ δύσκολα, άλλες φορές λέω ότι αυτή ήταν η αλήθεια, και προχωράμε. Στο βιβλίο ξεκινάω με την προγιαγιά μου. Αναφέρομαι στη μητέρα της μάνας μου, στη μητέρα του πατέρα μου, στην ίδια τη μάνα μου, και από κει και πέρα σε γυναίκες συγγενείς, σε γυναίκες φίλων κ.α. Χθες μαζευτήκαμε μια παρέα τα μέλη της οποίας ήθελαν να «γνωρίσουν» το βιβλίο. Μία φίλη μου διάλεξε ένα κομμάτι, το διάβασε και είπε ότι η ιστορία μοιάζει απόλυτα με την δική της, μέχρι να συνειδητοποιήσει ότι πρόκειται όντως για την δική της. Πρόκειται λοιπόν για ιστορίες τις οποίες άκουσα με τα ίδια μου τα αυτιά στους μαχαλάδες, από τις γιαγιάδες που συζητούσαν. Ήταν δύσκολα εκείνα τα χρόνια, όπως και τώρα βέβαια, γιατί καθημερινά ακούμε για γυναικοκτονίες, βιαιοπραγίες, κακοποιήσεις παιδιών κ.ο.κ. Καταλαβαίνεις λοιπόν ότι οι ιστορίες δεν σταματούν. Από τότε που ξεκίνησε ο κόσμος τα ίδια πράγματα συμβαίνουν. Τα παιδιά είναι πάντα παιδιά, άσχετα αν παίζουν σήμερα με τον τρόπο που παίζαμε εμείς ή έχουν ένα tablet στα χέρια τους. Όπως και οι γονείς συνεχίζουν να είναι γονείς και κάνουν τις ίδιες παρατηρήσεις, που δεν ήθελαν να τους κάνουν οι δικοί τους γονείς και ο κόσμος κυλάει.
«Σκέφτομαι και θαυμάζω την ψυχική δύναμη των γυναικών εκείνης της εποχής»
ΠτΘ: Αντιληφθήκατε, και βιωματικά ίσως μέσα στα χρόνια, από πού αντλούσαν τη δύναμη που χρειάζονταν για να συνεχίσουν αυτές οι γυναίκες;
Χ.Ι.: Λόγω του ότι ήταν πάρα πολύ δύσκολα χρόνια, όχι μόνο οι γυναίκες, αλλά και οι άντρες, ήταν σκληραγωγημένοι και δεν ήθελαν να βγάλουν τον πόνο τους πολύ έντονα στα μικρά τα παιδιά. Συνέχιζαν λοιπόν με τη δουλειά, «έσκυβαν το κεφάλι» και πήγαιναν στα ζώα τους, στο θέρισμα και σε οποιαδήποτε άλλη δουλειά έκανε ο κάθε ένας και η κάθε μία. Για παράδειγμα επειδή οι γυναίκες τραγουδούσαν στον αργαλειό, δεν καταλάβαινε κανείς πότε το τραγούδι γινόταν μοιρολόι. Σκέφτομαι και θαυμάζω την ψυχική τους δύναμη. Ήθελαν να προχωρήσουν, να ζήσουν με τα παιδιά τους, να ξεπεράσουν αυτό που έζησαν με οποιοδήποτε τρόπο και το βασικότερο όλων ήταν ότι οι γυναίκες μεταξύ τους αλληλοβοηθούνται και στηρίζουν η μια την άλλη, κάτι που δεν υπάρχει ούτε υπήρχε, τουλάχιστον σε τόσο έντονο βαθμό στην κοινωνία των ανδρών. Οι γυναίκες είναι αυτές που «κουβαλούν» τα πάντα μαζί τους, για να μεταλαμπαδεύσουν τα ήθη, τα έθιμα, τα τραγούδια, ακόμα και τα εδέσματα, για να καταλάβουν τα εγγόνια μας την έννοια της αυτάρκειας, που κρατάει τα νοικοκυριά και την οποία φροντίζει πάντα η γυναίκα.
«Ένα πράγμα που δεν το βιώνεις μόνος σου, το συζητάς, το κουβαλάς, αλλά δεν το νοιώθεις τόσο έντονα»
ΠτΘ: Πέραν των βιωμάτων αυτών που «κουβαλούν» αυτές οι γυναίκες και περιγράφονται στο βιβλίο σας, κουβαλούν και το «συλλογικό τραύμα» για το γυναικείο φύλο;
Χ.Ι.: Βέβαια. Σκεφτείτε ότι υπάρχουν ιστορίες 100 ή 80 χρόνων που τις συζητάμε ακόμα, οι οποίες συζητιούνται ανάμεσα μας ακόμα, που εμείς είμαστε 60-70, και τις οποίες τις ακούν και οι μικρότερες από μας, ρωτούν, τις μαθαίνουν και τις επηρεάζουν. Ακόμα και τα νέα τα παιδιά, για παράδειγμα τα εγγόνια μου, όταν θέλουμε να πούμε κάτι που είναι πολύ τραυματικό, δεν επεκτείνουμε τη συζήτηση. Μόλις μπαίνουν μέσα στον χώρο που μαζευόμαστε να πιούμε καφέ κλπ. Αλλά αυτά τα ακούσματα κουβαλάνε ακόμα τα τραύματα των ιστοριών. Βέβαια εμείς δεν μπορούμε τόσο πολύ να το καταλάβουμε, να το αισθανθούμε. Ποτέ δεν θα καταλάβει αυτός, που δεν το έχει περάσει, πώς βίωσα εγώ, που μεγάλωσα με τον παππού και τη γιαγιά. Όπως ούτε κι εγώ μπορώ να καταλάβω την φίλη μου που έχασε το παιδί της, τόσο έντονα. Την στηρίζω, συζητάω μαζί της, όταν θέλει να συζητήσει, αλλά ένα πράγμα που δεν το βιώνεις μόνος σου, το συζητάς, το κουβαλάς, αλλά δεν το νοιώθεις τόσο έντονα. Οι γιαγιάδες έλεγαν ότι «το κάρβουνο, εκεί που πέφτει εκεί καίει». Και είχαν απόλυτο δίκιο.
ΠτΘ: Ποια είναι η έως τώρα ανταπόκριση των ιστοριών αυτών;
Χ.Ι.: Φίλοι, γνωστοί που το είδανε με παίρνουν τηλέφωνο και με ρωτούν πού μπορούν να βρουν το βιβλίο, πώς μπορεί να έχει αφιέρωση επάνω, πότε θα γίνουν οι παρουσιάσεις κτλ. Αυτές οι ιστορίες αγγίζουν τις ψυχές των γυναικών περισσότερο. Εγώ ασχολούμαι μόνο με το χωριό του Ορμενίου. Δοκίμασα να πάω και στη Φτελιά, καθώς η καταγωγή των δυο χωριών είναι από τα ίδια χωριά της Ανατολικής Ρωμυλίας. Όμως όσο καν να προσπάθησα δεν μπόρεσα να καταλάβω σε ποιους ανθρώπους αναφέρονται. Οπότε σταμάτησα εκεί. Τους ανθρώπους όμως του Ορμενίου τους γνώρισα, μεγάλωσα μαζί τους, τους αποχαιρέτησα όταν έφυγαν από τη ζωή, έκανα δρώμενα μαζί τους, είχα μια προσωπική σύνδεση. Κάθε άνθρωπος που φεύγει, ακόμα και 100 χρονών να είναι, από το χωριό, κλείνει το σπίτι του και για μένα είναι μια πολύ μεγάλη απώλεια. Μπορεί κάποιος να μην θέλει να το πιστέψει, αλλά πραγματικά κάθε άνθρωπος που φεύγει, είτε μικρός, είτε μεγάλος, είναι μια απώλεια για το χωριό, το οποίο σιγά σιγά φθίνει. Αντίθετα στη Γερμανία, σε πολλές πόλεις, υπάρχουν κοινότητες πολύ καλά οργανωμένες από το Ορμένιο, από όλο τον Έβρο, με τα συγκροτήματά τους κ..ο.κ. που προσπαθούν να μάθουν τα τραγούδια που τραγουδούσαν οι παλαιότεροι, συμμετέχουν σε κάθε εκδήλωση που γίνεται για την απελευθέρωση της Θράκης, για την 25η Μαρτίου, για όλες τις εκδηλώσεις, και τους συγχαίρω για αυτό, γιατί αυτοί θα είναι οι συνεχιστές του Ορμενίου, του Κόζιουλτζα, του Ουρούμκιοϊ, του Πενταλόφου, της Ανατολικής Θράκης και των Πετρωτών που συνυπήρξαν από το 1925.
Η σημασία της φωτογραφίας του εξωφύλλου
ΠτΘ: Θα μας πείτε και για την φωτογραφία του εξωφύλλου;
Χ.Ι.: Η φωτογραφία του εξωφύλλου είναι τα ροζιασμένα χέρια της αγρότισσας, της νοικοκυράς και όσων γυναικών δούλεψαν για να ζυμώσουν ψωμί, να θερίσουν, να αρμέξουν, να πλύνουν, να υφάνουν κ.ο.κ., μαζί με τη χαρακτηριστική ποδιά που φορούσαν για να μην λερώνεται το φουστάνι που είχαν από κάτω. Η ποδιά που μάζευαν τα αυγά, που σκούπιζαν τα χέρια τους, που σκούπιζαν τα προσωπάκια των παιδιών, που έμπαιναν στον κήπο και μάζευαν τα ζαρζαβατικά. Η ποδιά είναι χαρακτηριστική από τότε που υπάρχουν γυναίκες. Ήταν ένα βοηθητικό εργαλείο που το είχαν πάνω τους δεμένο. Με το που σηκώνονταν, έβαζαν τα ρούχα τους και από πάνω ζώνονταν την ποδιά.
Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
