Απο το βινυλιο στο Spotify: Η νεα εποχη της μουσικης

Η μουσική βιομηχανία είναι ένα πεδίο που συνεχώς μετασχηματίζεται — από τα πρώτα βινύλια και τις ηχογραφήσεις στο ραδιόφωνο και την τηλεόραση, μέχρι τις ψηφιακές πλατφόρμες και τις online συναυλίες. Σε αυτή την αέναη εξέλιξη, οι καταναλωτικές συνήθειες και η συμπεριφορά των ακροατών διαμορφώνουν όχι μόνο τη μουσική εμπειρία, αλλά και τον ίδιο τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η βιομηχανία.

Το βιβλίο «Καταναλωτική κουλτούρα και συμπεριφορά: Η περίπτωση της μουσικής βιομηχανίας» του Κωνσταντίνου Κασάρα, που κυκλοφορεί φέτος από τις Εκδόσεις «Παρατηρητής της Θράκης», επιχειρεί να φωτίσει αυτή την πολύπλοκη σχέση. Πρόκειται για μια μελέτη που προέκυψε από τη διδακτορική του διατριβή και αναλύει την ιστορική εξέλιξη της μουσικής βιομηχανίας, τον ρόλο της τεχνολογίας, τις συμπεριφορές των ακροατών και τις νέες μορφές μουσικής εμπειρίας που έχουν προκύψει την εποχή των ψηφιακών πλατφορμών και της πανδημίας.

Στη συνέντευξη που ακολουθεί, ο ίδιος ο συγγραφέας συζητά για το πώς γεννήθηκε το βιβλίο, τι μαθήματα μπορούν να αντλήσουν οι ακροατές και οι μουσικοί από αυτή την έρευνα, αλλά και για τις προκλήσεις και τις δυνατότητες που ανοίγονται στο μέλλον της μουσικής κατανάλωσης. Από τις πρώτες ηχογραφήσεις μέχρι τις online συναυλίες με εκατομμύρια συμμετέχοντες, η συζήτηση μας μεταφέρει στο παρελθόν, το παρόν και το μέλλον της μουσικής βιομηχανίας, μέσα από το βλέμμα ενός ερευνητή και ενεργού μουσικού.

Η γέννηση της μελέτης

ΠτΘ: κ. Κασάρα, πώς προέκυψε η ανάγκη για τη μελέτη αυτή και γιατί;

Κ.Κ.: Η αγάπη μου για τη μουσική έχει ξεκινήσει από πολύ μικρή ηλικία. Δεν μπορώ να θυμηθώ τον εαυτό μου χωρίς να ακούει μουσική. Σε κάποια πράγματα η μουσική ήταν πάντα δίπλα μου και με ακολουθούσε.

Ένας φίλος και ακαδημαϊκός — δυστυχώς πλέον δεν βρίσκεται στη ζωή — είχε πει κάποτε ότι το διδακτορικό γίνεται συχνά αυτό που πάντα ήθελες να κάνεις βαθιά μέσα σου. Κάπως έτσι, το διδακτορικό μου εξελίχθηκε σε μια μελέτη πάνω στη μουσική βιομηχανία, και το βιβλίο αυτό αποτελεί τη φυσική του συνέχεια.

Το βιβλίο αυτό ουσιαστικά περιλαμβάνει κάποια κομμάτια που δεν μπήκαν στο διδακτορικό.

Η ιστορική διαδρομή της μουσικής βιομηχανίας

Το βιβλίο στο πρώτο κομμάτι του κατά βάση είναι ένας «μπούσουλας» για κάποιον που θέλει να καταλάβει το πώς εξελίχθηκαν τα πράγματα, πώς φτάσαμε να έχουμε τη δημιουργία της μουσικής βιομηχανίας και ως προς το κομμάτι της ηχογράφησης αλλά και ως προς την live εμπειρία και το πώς αυτή είναι αποτέλεσμα μιας δημιουργικής καταστροφής, όπου μια νέα τεχνολογία έρχεται να αντικαταστήσει μια παλιά.

Για παράδειγμα  η μουσική τηλεόραση τη δεκαετία του ’80 και του ’90, όπως το MTV που έρχεται και αντικαταστήσει κάτι που παραδοσιακά μπορούσε να κάνει μόνο το ραδιόφωνο ή το βινύλιο. Οπότε είναι μία, θα έλεγα, γενεαλογία του πώς φτάσαμε στο σήμερα.

Συμπεριφορά και κατανάλωση μουσικής

Το δεύτερο κομμάτι  έχει να κάνει κυρίως με τη συμπεριφορά μας γύρω από τη μουσική, το πώς μιμούμαστε ο ένας τον άλλο, και το πώς καταναλώνουμε στη πραγματικότητα τη μουσική. Εκεί παρουσιάζονται κάποιες θεωρίες πάνω στο πώς διαχέονται καινοτομίες, πώς διαχέονται οι φήμες, πώς αποδεχόμαστε τις νέες τεχνολογίες, πώς λειτουργεί η από στόμα σε στόμα επικοινωνία, πάντα σε συνάρτηση όλα αυτά με την μουσική βιομηχανία. Επίσης περιλαμβάνονται κομμάτια που έχουν να κάνουν με την ανάλυση των κοινωνικών δικτύων.

Η σύγχρονη μουσική εμπειρία

Τέλος το τρίτο κομμάτι είναι πιο κοντά στο σήμερα. Αναφέρεται στο πώς καταναλώνουμε τελικά σήμερα μουσική, καθώς και το πώς η πανδημία λειτούργησε ως σοκ για τον πολιτισμό.

Αναφέρομαι, για παράδειγμα, στη συναυλία του Travis Scott στο Fortnite, όπου 12 εκατομμύρια άνθρωποι παρακολούθησαν ταυτόχρονα ένα μουσικό event μέσα από ένα βιντεοπαιχνίδι. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη συναυλία σε επίπεδο συμμετοχής στην ιστορία. Αυτό δείχνει ότι περνάμε σε μια νέα μορφή μουσικής εμπειρίας — πιο διαμεσολαβημένη, πιο ψηφιακή, πιο υβριδική.

Κάπου εκεί σταματάει στην ουσία το βιβλίο. Ουσιαστικά με πολλά ερωτηματικά για το πού πάμε στην πραγματικότητα από εδώ και μπρος και με μία κατεύθυνση του πώς θα μπορούσαν ίσως οι πολιτιστικοί οργανισμοί να αναδιαμορφώσουν το πλαίσιο προκειμένου να αυξήσουν και τους πόρους, εκμεταλλευόμενοι αυτές ακριβώς τις τεχνολογίες.

Τι αποκομίζει ο αναγνώστης

ΠτΘ: Τι μπορεί να αποκομίσει ο αναγνώστης από το βιβλίο;

Κ.Κ.: Η συγκεκριμένη μελέτη δεν αποτελεί κάποιο εγχειρίδιο που μπορεί κάποιος να χρησιμοποιήσει προκειμένου να βρει νέα μουσική. Πιο πολύ λειτουργεί να σκεφτεί τελικά τι είναι αυτό που τον οδήγησε να του αρέσει ένα μουσικό κομμάτι, ένα μουσικό άλμπουμ. Αυτό το βιβλίο ενδεχομένως θα μπορέσει να γεννήσει ερωτήματα όπως «αυτά που μ αρέσουν, μ αρέσουν πραγματικά ή μου τα επέβαλε ένα “σύστημα”»; ή «τα επέβαλε κάποιο συγκεκριμένο lifestyle γιατί μου αρέσει απλά το ντύσιμό που συνδέεται με μια μουσική;»

Η επίδραση της τεχνολογίας και η υπερπαραγωγή

ΠτΘ: Πώς διαμορφώνονται τελικά σήμερα τα πράγματα στη μουσική βιομηχανία;

Κ.Κ.: Υπάρχει η αίσθηση σήμερα ότι υπάρχει τόσος «θόρυβος» στη μουσική βιομηχανία λόγω της τεράστιας παραγωγής.  Όμως ας έχουμε υπόψιν ότι η τεράστια παραγωγή υπήρχε πάντα. Οι θεωρίες πάνω στις πολιτισμικές σπουδές και κυρίως στα πολιτισμικά προϊόντα υποστηρίζουν ότι πάντα υπάρχει υπερπαραγωγή. Όμως παλιά υπήρχαν τα φίλτρα που περνούσαν μέσα τους λεγόμενους πυρήνες, όπως παραδείγματος χάριν ένας ραδιοφωνικός παραγωγός ή ένας που έγραφε σε ένα περιοδικό. Αυτά τα φίλτρα ουσιαστικά καθοδηγούσαν την εμπειρία προς κάπου. Σήμερα αυτά τα φίλτρα δεν έχουν την ισχύ και τον ρόλο τους. Έχουν αναλάβει αλγόριθμοι, όπως αυτοί που υπάρχουν στο youtube ή το Spotify. Γι’ αυτό έχει γίνει πιο δύσκολο στο να κατανοήσεις τι είναι ποιοτικό και να προσδιορίσεις ποια είναι η ποιότητα σε ένα μουσικό έργο. Οπότε, ο καταναλωτής ναι μεν έχει σήμερα τα πάντα μπροστά του εύκολα, πλην όμως δεν μπορεί να καταλάβει και «θολώνει».

Η κατάσταση των μουσικών και των επαγγελμάτων γύρω από τη μουσική

ΠτΘ: Και για τους μουσικούς;

Κ.Κ. Υπάρχει μια αντίφαση. Από τη μία ένας μουσικός έχει τη δυνατότητα πια να βγάλει τη μουσική σου στην παγκόσμια κοινωνία, χωρίς να χρειαστεί να έχει κάποιον να του κάνει την προώθηση και να έχει και αξιώσεις και απαιτήσεις να συνδιαμορφώνει το έργο του. Από την άλλη, είναι εξαιρετικά δύσκολο να επιβιώσει οικονομικά.

Η τεχνολογία επίσης επηρεάζει και δεκάδες συναφή επαγγέλματα, από ηχολήπτες μέχρι παραγωγούς.

Το μέλλον της μουσικής κατανάλωσης

ΠτΘ: Τι θα δούμε τα επόμενα χρόνια όσον αφορά και την κατανάλωση της μουσικής;

Κ.Κ.: Ο Τζον Λένον υποστήριξε αρκετά χρόνια πίσω, ότι κάποια στιγμή η μουσική θα είναι σαν το νερό και το ηλεκτρικό ρεύμα. Θα μπορείς να έχεις όση θέλεις. Σήμερα άμα το σκεφτείτε, έτσι είναι. Μπαίνεις στο Spotify και ακούς ό,τι θέλεις. Νομίζω ότι εκεί πάμε. Αυτό επιφέρει έναν πλουραλισμό. Σπάει τα στεγανά που υπήρχαν στους ανθρώπους που ακολουθούσαν μια συγκεκριμένη, ένα συγκεκριμένο μουσικό είδος. Όποτε η μουσική θα χάσει λίγο την ταυτότητα ενός συγκεκριμένου πολιτισμικού κεφαλαίου, μιας συγκεκριμένης υποκουλτούρας. Ήδη δηλαδή, στην ουσία σχεδόν έχει συμβεί αυτό. Οπότε και τα δίκτυα της μουσικής θα είναι πάρα πολύ εξειδικευμένα και μικρά και θα χαθεί μια μάζα ανθρώπων που ακούν αποκλειστικά ένα συγκεκριμένο μουσικό είδος.

ΠτΘ: Υπάρχουν αναχώματα που μπορούμε να βάλουμε σαν ακροατές;

Κ.Κ.: Το βασικό ανάχωμα είναι η αυτογνωσία. Να ακούμε συνειδητά και να επιστρέφουμε σε αυτά που διαμόρφωσαν το πλαίσιο μιας καλής μουσικής. Να ανατρέχουμε στους κλασικούς και να καλλιεργούμε αισθητήριο.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.