Αγκαλιασε τις «στρογγυλες γωνιες» του Νικου Παπανα η Κομοτηνη

Αγκάλιασε για ακόμα μια φορά το κοινό της Κομοτηνής τον Νίκο Παπάνα και την νέα του ποιητική συλλογή «στρογγυλές γωνίες» που παρουσιάστηκε το απόγευμα της Τρίτης 16 Δεκεμβρίου στην κατάμεστη αίθουσα της Δημοτικής Βιβλιοθήκης Κομοτηνής.

Την εκδήλωση διοργάνωσαν η Δημοτική Βιβλιοθήκη σε συνεργασία με τις εκδόσεις Ιωλκός, το Εργαστήριο Γλωσσολογίας ΣυνΜορΦωΣη του Τμήματος Ανθρωπιστικών Σπουδών του ΔΠΘ και ο Παρατηρητής της Θράκης, με πολλούς αναγνώστες και φίλους του ποιητή να δίνουν το παρών.

Για το βιβλίο μίλησαν, υπό τον συντονισμό της Όλγας Ιωαννίδου, Κοινωνικής Επιστήμονα, διευθύντριας Ράδιο Παρατηρητής 94 fm, η κ. Ζωή Γαβριηλίδου, Καθηγήτρια Θεωρητικής Γλωσσολογίας, τ. Αντιπρύτανις ΔΠΘ, ο κ. Χάρης Μιχαλόπουλος, αναπληρωτής καθηγητής Λατινικής Φιλολογίας ΔΠΘ, και ο κ. Ιγνάτης Χουβαρδάς, φιλόλογος-ποιητής.

Περισσότερο αναλυτικά όμως…

Ζωή Γαβριηλίδου, «Ο Νίκος Παπάνας έχει διαμορφώσει μια αναγνωρίσιμη και ώριμη ποιητική φωνή, που τολμά να κινείται στην αιχμή»

Η κ. Ζωή Γαβριηλίδου, εκκινώντας από το «οξύμωρο» του τίτλου της συλλογής, ανέδειξε στη συνέχεια μερικά αναπάντεχα και απροσδόκητα σημεία της γραφής του κ. Παπάνα, ενώ δεν παρέλειψε να αναφερθεί και στη διακειμενικότητα των ποιημάτων του: «Το τελευταίο σημείο που θα ήθελα να θίξω είναι η διακειμενικότητα. Το είχα σχολιάσει και για τη συλλογή “Σας αρέσουν τα σονέτα” (2023) και φαίνεται να αποτελεί ένα από τα ορισματικά χαρακτηριστικά της ποίησης του Νίκου Παπάνα. Η βαθιά καλλιέργεια του Νίκου και η πλούσια, πολυεπίπεδη αναγνωστική του εμπειρία αντανακλώνται καθαρά στην ποίησή του, καθώς, μέσα από διακειμενικές αναφορές, συνομιλεί δημιουργικά με την ποιητική παράδοση, άλλοτε υπαινικτικά και άλλοτε πιο άμεσα. Με τον τρόπο αυτό “κλείνει το μάτι” στους υποψιασμένους αναγνώστες, ενεργοποιώντας τη μνήμη και τη συνενοχή τους, ενώ παράλληλα δεν αποκλείει τους λιγότερο έμπειρους, καθώς συχνά επιλέγει να αποκαλύπτει τις πηγές του στις σημειώσεις στο τέλος της συλλογής. […]

Οι “στρογγυλές γωνίες” επιβεβαιώνουν ότι ο Νίκος Παπάνας έχει διαμορφώσει μια αναγνωρίσιμη και ώριμη ποιητική φωνή, που τολμά να κινείται στην αιχμή χωρίς να χάνει την τρυφερότητά της. Πρόκειται για μια ποίηση που αιφνιδιάζει, συνομιλεί, στοχάζεται μιλά για λέξεις, ανακαλώντας μετωνυμικά την ποίηση και τελικά μας καλεί να δούμε τον κόσμο –και τη γλώσσα– λίγο αλλιώς. Και αυτό, νομίζω, είναι από μόνο του ένα πολύ ισχυρό ποιητικό επίτευγμα

Οι “στρογγυλές γωνίες” επιβεβαιώνουν ότι ο Νίκος Παπάνας έχει διαμορφώσει μια αναγνωρίσιμη και ώριμη ποιητική φωνή, που τολμά να κινείται στην αιχμή χωρίς να χάνει την τρυφερότητά της. Πρόκειται για μια ποίηση που αιφνιδιάζει, συνομιλεί, στοχάζεται μιλά για λέξεις, ανακαλώντας μετωνυμικά την ποίηση και τελικά μας καλεί να δούμε τον κόσμο –και τη γλώσσα– λίγο αλλιώς. Και αυτό, νομίζω, είναι από μόνο του ένα πολύ ισχυρό ποιητικό επίτευγμα».

Χάρης Μιχαλόπουλος, «Πρόκειται για μια συλλογή, όπου έρωτας, φύση και λόγος ανακτούν την αρχέγονη δραστικότητά τους»

Ακολούθως, ο κ. Χάρης Μιχαλόπουλος επιχείρησε με την ομιλία του μια σύντομη οικοκριτική προσέγγιση του πλούσιου οικοσυστήματος της συλλογής του κ. Παπάνα. Πιο συγκεκριμένα, ανέφερε: «Η οικοκριτική αποτελεί μια πρόσφατη εξέλιξη στον χώρο της λογοτεχνικής κριτικής. Πρόκειται για μια διεπιστημονική προσέγγιση που μελετά τη σχέση λογοτεχνίας και περιβάλλοντος. Εξετάζει πώς η φύση, τα ζώα, το τοπίο και γενικότερα ο μη ανθρώπινος κόσμος αναπαρίστανται και νοηματοδοτούνται μέσα στα λογοτεχνικά κείμενα, και πώς αυτά διαμορφώνουν ή κριτικάρουν την ανθρώπινη στάση απέναντι στη φύση. Βασική της αρχή είναι ότι το περιβάλλον δεν λειτουργεί απλώς ως σκηνικό, αλλά ως ενεργός παράγοντας παραγωγής νοημάτων και αξιών.

Ο ποιητής με πείσμα “ιθαγεν[ούς] των λέξεων”,  όπως σημειώνει χαρακτηριστικά στο ποίημα “Ξεμέθυστο καράβι”, έχει κατακτήσει το ποιητικό του ιδιόλεκτο, χειρίζεται με ευχέρεια τους τρόπους και τα σύμβολα της ποιητικής του γλώσσας (αφή, χάδι, μαλλιά, σύννεφα, θάλασσα) και είναι ασφαλώς πιο αποφασιστικός απέναντι στις μορφολογικές του επιλογές. Πρόκειται για μια συλλογή, όπου έρωτας, φύση και λόγος ανακτούν την αρχέγονη δραστικότητά τους μέσα από ένα ισόρροπο μείγμα υπαινικτικότητας και εκφραστικής τόλμης

Μια προσεκτική, λοιπόν, ανάγνωση της συλλογής αποκαλύπτει την έντονη βιοποικιλότητα των ποιημάτων που τη συναπαρτίζουν. Η χρήση βιολογικών μεταφορών σε συνδυασμό με τη χρήση λεξιλογίου και εικόνων από τον κόσμο της φύσης συγκροτούν ένα ποιητικό οικοσύστημα, όπου το ποιητικό εγώ βρίσκεται σε αδιάκοπη και στενή συναλλαγή (ενίοτε και συνδιαμόρφωση) με το φυσικό περιβάλλον. […]

Ο ποιητής με πείσμα “ιθαγεν[ούς] των λέξεων”,  όπως σημειώνει χαρακτηριστικά στο ποίημα “Ξεμέθυστο καράβι”, έχει κατακτήσει το ποιητικό του ιδιόλεκτο, χειρίζεται με ευχέρεια τους τρόπους και τα σύμβολα της ποιητικής του γλώσσας (αφή, χάδι, μαλλιά, σύννεφα, θάλασσα) και είναι ασφαλώς πιο αποφασιστικός απέναντι στις μορφολογικές του επιλογές. Πρόκειται για μια συλλογή, όπου έρωτας, φύση και λόγος ανακτούν την αρχέγονη δραστικότητά τους μέσα από ένα ισόρροπο μείγμα υπαινικτικότητας και εκφραστικής τόλμης».

Ιγνάτης  Χουβαρδάς, «Η ιδιαιτερότητα του Νίκου Παπάνα είναι η μείξη παλιομοδίτικου ψυχισμού με την πεζή πραγματικότητα»

Ολοκληρώνοντας τα των ομιλιών, ο κ. Ιγνάτης Χουβαρδάς φώτισε με εύστοχο τρόπο την ιδιαιτερότητα του ποιητή και τη διακριτή φυσιογνωμία της γραφής του, επισημαίνοντας μεταξύ άλλων: «Η ιδιαιτερότητα του Νίκου Παπάνα είναι η μείξη παλιομοδίτικου ψυχισμού με την πεζή πραγματικότητα, κυρίως η επιμονή της υπεράσπισης του ιπποτικού πνεύματος, η ίδια η αντίρρηση στον όρο παλιομοδίτικο, εκτός κι αν θεωρηθεί παλιομοδίτικο ένα γαλλικό κρασί, φυλαγμένο στις αμπάρες ενός μεσαιωνικού πύργου, ή ένα μπουκαλάκι άρωμα σε σαλόνι ενός εγκαταλειμμένου αρχοντικού, του οποίου οι κληρονόμοι ακόμα αναζητούνται. Είναι διάχυτη μια αίσθηση ότι κάτι είναι κρυμμένο από παλιά. Το ερωτικό στοιχείο είναι μια υπέρβαση, γεμάτη νόημα και περιεχόμενο, με ισχυρές δόσεις παραμυθιού και μαγείας. Ένας ψυχισμός που μοιάζει παράταιρος, ασύμβατος. Όπως παράταιρη είναι πλέον η αίσθηση ότι μπορεί να είσαι ερωτευμένος. Κι όμως, η ανάγκη να εμπιστευτούμε κάποιον και να εναποθέσουμε την ψυχή μας, είναι ένα ζητούμενο που δύσκολα θα μπορούσε να αρνηθεί κανείς».

Τα ποιήματά του ανέγνωσε ο ίδιος ο κ. Παπάνας, ο οποίος τόνισε πως ο τίτλος της νέας του ποιητικής συλλογής «στρογγυλές γωνίες», που κυκλοφόρησε πριν από μερικούς μήνες, συνεχίζει στο δρόμο των προηγούμενων, δείχνοντας τόσο το παράδοξο, όσο και την εναρμόνιση των αντιθέσεων, «με την έννοια πως οι γωνίες δεν είναι στρογγυλές, αλλά στρογγυλεύουν».

Για αυτό και διαρθρώνεται σε τέσσερις ενότητες, σαν τετράγωνο που στρογγυλεύει, ακολουθώντας μοτίβα που ξέρουν από προηγούμενες συλλογές του, την ακραιφνώς λυρική γραφή, φιλοσοφική, χαϊκού, μοντέρνα σονέτα, δραματικοί μονόλογοι, που έχουν κερδίσει την εκτίμηση της κριτικής και του κόσμου.

Επιστρέφοντας στη Δημοτική Βιβλιοθήκη Κομοτηνής, όπου είχε την τιμή να παρουσιάσει τα τρία προηγούμενα βιβλία του, ήταν πολύ χαρούμενος, συγκινημένος και έτοιμος να γευτεί την ανταπόκριση του κόσμου, που φαίνεται να είναι το ίδιο θερμή με τις προηγούμενες φορές.

Όπως είναι φυσικό, η ποίηση του κ. Παπάνα εξελίσσεται με το χρόνο, και παρόλο που στην ερώτηση αν αισθάνεται πιο ώριμος, αυτός απαντά καταφατικά αλλά μάλλον σεμνά, παρότι όλοι οι φίλοι του που ασχολούνται με την ποίηση, θα απαντούσαν πολύ καταφατικά και μετ’ επιτάσεως. Και ενώ ο ίδιος δεν είναι τόσο σίγουρος, ελπίζει πάντως πως έτσι είναι.

Όσο για το συγγραφικό του έργο στο μέλλον, φιλοδοξεί τα επόμενα χρόνια να βγάλει στο φως μια άλλη αγάπη του, τη μετάφραση ποιημάτων, την απόδοση δηλαδή με ποιητική γραφή στη γλώσσα μας ποιημάτων από γερμανικά και αγγλικά κυρίως, μεταφράσεις που έχει ήδη κάνει και δημοσιεύσεις σε διάφορα έντυπα, θέλει όμως να τα συγκεντρώσει και να τα εκδώσει ως συλλογές.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.