100 χρονια Ορμενιο: Οι αφανεις πρωταγωνιστριες ενος αιωνα
—Με τη συμβολή των κ. Ζουμπουλιάς Μπαδαμπά, Σταυρούλας Ντινούδη, Έλενας Καραπατσιά, Ευαγγελίας Ιωαννίδου και του κ. Σταύρου Παπαθανάκη στον συντονισμό
Το ακριτικό Ορμένιο του ν. Έβρου γιορτάζει φέτος τα 100 χρόνια από την έλευση των προσφύγων και την «αναγέννηση» του οικισμού. Η ιστορία του χωριού χάνεται στον χρόνο, αγγίζει τα βυζαντινά χρόνια και ακόμη νωρίτερα, όμως η σύγχρονη ταυτότητά του σφραγίστηκε οριστικά από τη μεγάλη προσφυγική εγκατάσταση μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή και τις ανταλλαγές πληθυσμών. Έναν αιώνα πριν, εκατοντάδες πρόσφυγες εγκατέλειψαν τις πατρογονικές τους εστίες στο Ουρούμκιοϊ, το Κόζουλτζια, την Ανατολική Ρωμυλία και την Ανατολική Θράκη, με πόνο ψυχής άφησαν πίσω σπίτια, εκκλησιές και περιουσίες, για να βρουν καταφύγιο στο ελληνικό Ορμένιο. Εκεί, με κόπο και αγώνα, έστησαν μια νέα πατρίδα. Οι κακουχίες πολλές: ελλείψεις σε τροφή και στέγη, δύσκολες καιρικές συνθήκες, αβεβαιότητα για το αύριο. Κι όμως, μέσα από αυτήν τη δοκιμασία προέκυψε μια καινούρια αρχή, μια συλλογική «αναγέννηση» του τόπου.
Ανάμεσα στους πρόσφυγες που συνέρρευσαν στο χωριό υπήρχαν και πολλές γυναίκες. Άλλες έφτασαν με την οικογένειά τους, άλλες ορφανές. Κάποιες συνόδευαν τους συζύγους τους, άλλες έμειναν χήρες. Υπήρχαν γυναίκες με παιδιά, μα και άτεκνες, που έπρεπε να ξαναστήσουν τη ζωή τους από το μηδέν. Κοινός παρονομαστής όλων: η δύναμη να αντέξουν, να κρατήσουν τις οικογένειές τους και να στεριώσουν μέσα σε ξένο τόπο. Η πορεία αυτών των γυναικών –και άλλων που γεννήθηκαν αργότερα στο Ορμένιο και στην Πάλλη του Έβρου– δεν ήταν εύκολη. Ήρθαν αντιμέτωπες με τη φτώχεια και την ανέχεια, με την Κατοχή και τον Εμφύλιο, με την αναγκαστική μετανάστευση, τις αρρώστιες και τις απώλειες, αλλά και με την κοινωνική καταπίεση, τη σωματική και σεξουαλική βία. Κι όμως, κατόρθωσαν να επιβιώσουν, να εργαστούν, να μεγαλώσουν τα παιδιά τους και να γίνουν «στυλοβάτες» του χωριού.
Αυτές τις μορφές ανέσυρε στο φως η Χρυσούλα Ιωαννίδου, πρώην Πρόεδρος της Κοινότητας Ορμενίου, γεωργός και συγγραφέας, μέσα από το νέο της βιβλίο «Ιστορίες Γυναικών – Μακρινή Μητέρα * Ρόδο μου Αμάραντο», που κυκλοφόρησε φέτος από τις εκδόσεις Παρατηρητής της Θράκης. Με γνήσια και βαθιά αγάπη για τον τόπο της, η συγγραφέας συνέλεξε προφορικές μαρτυρίες και αφηγήσεις, συνθέτοντας έναν καμβά γεμάτο γυναικεία δύναμη. Το αποτέλεσμα είναι ένα πολύτιμο έργο, που με απλότητα και ζεστασιά δίνει φωνή σε γυναίκες που για χρόνια έμεναν στο περιθώριο της επίσημης ιστορίας. Πρόκειται για τις γυναίκες της διπλανής πόρτας, που οι προσωπικές τους εμπειρίες μετατρέπονται σε συλλογική μνήμη. Μαρτυρούν πώς έζησε, πώς άντεξε και πώς προχώρησε ένας ολόκληρος λαός στον 20ό αιώνα. Μας υπενθυμίζουν, επίσης, ότι η ιστορία δεν γράφεται μόνο από μεγάλους άνδρες, στρατηγούς ή πολιτικούς, αλλά και από τις γυναίκες, που με τη σιωπηλή τους δύναμη κράτησαν ζωντανές τις κοινότητες. Είναι οι αφανείς πρωταγωνίστριες, που με τον κόπο και την αγάπη τους, κράτησαν όρθιο τον τόπο μας.
Τι πιο αρμόζον λοιπόν, στην επέτειο αυτή των 100 χρόνων να τιμηθεί και η μνήμη όλων αυτών των γυναικών; Γι’ αυτό παρουσιάστηκε στις 10 Αυγούστου, στο ΚΑΠΗ Ορμενίου το βιβλίο της κ. Ιωαννίδου, σε μια εκδήλωση που συνδιοργάνωσαν η Ομάδα Γυναικών Ορμενίου, η Λέσχη Ανάγνωσης «Μπλε Αλώνι Ορμενίου» και οι εκδόσεις Παρατηρητής της Θράκης, με τη συμμετοχή της κ. Ζουμπουλιάς Μπαδαμπά, μέλους της Λέσχης Ανάγνωσης «Μπλε Αλώνι Ορμενίου» και της κ. Σταυρούλας Ντινούδη, φιλολόγου και διδάκτορος Νεοελληνικής Φιλολογίας του ΔΠΘ. Αποσπάσματα από το βιβλίο ανέγνωσαν η κ. Έλενα Καραπατσιά, μέλος επίσης της Λέσχης Ανάγνωσης «Μπλε Αλώνι Ορμενίου», καθώς και η κόρη της συγγραφέα, κ. Ευαγγελία Ιωαννίδου. Την εκδήλωση συντόνισε ο δημοσιογράφος και θερμός παρατηρητής και συμμετέχων στα πολιτιστικά του Έβρου κ. Σταύρος Παπαθανάκης, που διατηρεί τον έγκυρο ενημερωτικό ιστότοπο ΒΟΡΕΑΣmagazin.
Από την πρώτη στιγμή της εκδήλωσης, το κλίμα ήταν φορτισμένο συγκινησιακά, καθώς πολλά μέλη οικογενειών που αναφέρονταν στο βιβλίο ήταν παρόντα και όταν άκουσαν τις ιστορίες των προγόνων τους να αναβιώνουν μέσα από τις σελίδες, τα δάκρυα κύλησαν αβίαστα. Ας δούμε, όμως, διεξοδικότερα τα της εκδήλωσης και τις «Ιστορίες Γυναικών», που τόσο μας συγκίνησαν και μας συγκινούν με το μεγαλείο της ψυχής τους.
Ο κ. Σταύρος Παπαθανάκης, αφού καλωσόρισε τους παρευρισκόμενους, παρουσίασε αδρομερώς το περιεχόμενο του βιβλίου, την αξιέπαινη προσπάθεια της κ. Ιωαννίδου να συγκεντρώσει αυτές τις ιστορίες, το ιστορικό πλαίσιο που διαδραματίζονται, δίνοντας ιδιαίτερη βαρύτητα στις συνέπειες της Μικρασιατικής Καταστροφής, αλλά και στη συνομιλία του πονήματος με το σήμερα και τη θέση των γυναικών στη σύγχρονη κοινωνία.
Ζουμπουλιά Μπαδαμπά, «Κάθε ιστορία και μαχαιριά. Τι βίωσαν αλήθεια αυτές οι γυναίκες; Τι άντεξαν;»
Ακολούθως, ο κ. Παπαθανάκης έδωσε τον λόγο στην κ. Ζουμπουλιά Μπαδαμπά, η οποία και μίλησε με έναν πιο προσωπικό τόνο για το βιβλίο και τις οικείες ιστορίες του: «Όταν, λοιπόν, πήρα το βιβλίο στα χέρια μου και είδα τον τίτλο “Ιστορίες Γυναικών”, η ματιά μου στάθηκε στη φωτογραφία. Τα ροζιασμένα χέρια σταυρωμένα στην ποδιά μου έφεραν χιλιάδες αναμνήσεις… πήγα πενήντα χρόνια πίσω, όταν η γιαγιά μου καθόταν μπροστά στο σπίτι μας με άλλες γιαγιάδες. Τα χέρια τους έτσι, ολόιδια, σταυρωμένα και ροζιασμένα. Ίδια χέρια η γιαγιά Πολυχρονιά, η μπάμπου Τσιαρκέζινα, η Μύρτσινα, η γιαγιά μου. Πόσα πέρασαν αλήθεια αυτά τα χέρια!
Και αρχίζω το διάβασμα και συγκλονίζομαι… Κάθε ιστορία και μαχαιριά. Τι βίωσαν αλήθεια αυτές οι γυναίκες; Τι άντεξαν; Πόσες κακουχίες, πόσο πόνο κι όμως άντεξαν πολέμους, εμφυλίους, βιασμούς. Έχασαν τον άντρα τους, κι όμως για την επιβίωσή τους και την επιβίωση των παιδιών τους δημιούργησαν άλλη οικογένεια και συνέχισαν να ζουν. Έχασαν τα παιδιά τους και συνέχισαν να ζουν. Ξεριζώθηκαν, κι όμως έφτιαξαν ξανά τις φωλιές τους. Αναγκάστηκαν να ξενιτευτούν για ένα καλύτερο αύριο, αφήνοντας πίσω τους τα σπλάχνα τους. Πολλές δεν άντεξαν και έδωσαν τέλος στη ζωή τους. Κάθε ιστορία και ένα δράμα…
Προσπάθησα να μαντέψω μέσα απ’ τις ιστορίες τα πρόσωπα. Η αλήθεια είναι ότι μάντεψα κι ας είχε αλλάξει τα ονόματα η Χρυσούλα. Σε κάποια παρουσίαση, πέρυσι ήταν θαρρώ, η συγγραφέας μου ψιθύρισε: “Οι πρωταγωνιστές του βιβλίου είναι εδώ” και σοκαρίστηκα. Σήμερα, πολλές ηρωίδες είναι εδώ και για αυτές που χάθηκαν είναι νομίζω το καλύτερο μνημόσυνο. Υποκλίνομαι σ’ αυτές τις γυναίκες και σε όλες που κουβαλάνε τον δικό τους σταυρό».
Σταυρούλα Ντινούδη, «Το βιβλίο της Χρ. Ιωαννίδου αποτελεί έναν φόρο τιμής στη γυναικεία ύπαρξη»
Η κ. Σταυρούλα Ντινούδη, λαμβάνοντας το νήμα από την κ. Μπαδαμπά, ανέδειξε και άλλες πτυχές των γυναικών που καταγράφονται στο βιβλίο, παραθέτοντας και σχολιάζοντας συγκεκριμένα αποσπάσματα ενδεικτικά των δεινοπαθειών τους, ενώ ανέδειξε επίσης και τη γλώσσα γραφής, που διασώζει την τοπική διάλεκτο, καθώς και στοιχεία της τοπικής λαογραφικής παράδοσης. Μεταξύ άλλων ανέφερε: «Το παρόν βιβλίο κατόρθωσε να συγκεράσει την καταγραφή της ιστορίας με την καταγραφή της παράδοσης. Όπως ξεδιπλώνεται το νήμα της ζωής αυτών των γυναικών, οι αναγνώστες κάνουν βουτιά στην ιστορία. Η ιστορία του ξεριζωμού αλλά και οι μνήμες από τον πόνο που προκάλεσε ο Εμφύλιος πόλεμος αφήνουν το στίγμα τους στην ψυχή των αναγνωστών. Ωστόσο, η γραφή προχωράει ακόμα πιο βαθιά, δεν φοβάται να φέρει στην επιφάνεια τον πόνο της γυναικείας φύσης που εκδιώχθηκε, τρομοκρατήθηκε και βιάστηκε. Ένας πόνος που δεν έσβησε ποτέ.
Οι περισσότερες από αυτές τις γυναίκες –αν όχι όλες– γνώριζαν τη θέση της γυναίκας στην εποχή τους και συμβιβάστηκαν για να καταφέρουν να επιβιώσουν. Δεν διεκδίκησαν κάτι περισσότερο από την επιβίωση με αξιοπρέπεια, έτσι υποτάχθηκαν στις κοινωνικές επιταγές και διέπρεψαν στους ρόλους τους, γυναίκα, σύζυγος, μάνα, νύφη, εργάτρια, νοικοκυρά, κ.ά. Όπως υποτάχθηκαν και ανέχθηκαν τη βία και τον πόνο, την προδοσία του συζύγου, την απιστία, τις φωνές, την εξάντληση, τον βιασμό των κοριτσιών τους από προηγούμενο γάμο, τον βιασμό των ίδιων από βούλγαρους στρατιώτες, τον πόνο του θανάτου αγαπημένων προσώπων. Η γυναικεία φύση, πόσο αξιοθαύμαστη είναι. Πόσο πόνο μπορεί να αντέξει; Πόση λύπη; Πόση στεναχώρια; Πόσα δεινά είναι γραμμένα σ’ αυτές τις σελίδες και πόση πίκρα μαζεμένη επιφύλασσε η ζωή γι’ αυτές τις ηρωίδες που έζησαν ξενιτεμένες με τόση αξιοπρέπεια.
Είμαστε τυχεροί ως αναγνώστες που διαβάζουμε την ιστορία τους και μ’ αυτόν τον τρόπο μπορούμε να παραμείνουμε συνδεδεμένοι με την ιστορία του τόπου, την παράδοση και τις μνήμες αυτών των ηρωικών γυναικών, που αποτελούν αξιέπαινα παραδείγματα προς μίμηση για τις κατοπινές γενιές χάρη στα ψυχικά αποθέματα, τη δύναμη, το κουράγιο και την αξιοπρέπεια που έδειξαν όταν αντιμετώπισαν τη ζωή. Ευχαριστούμε θερμά την κ. Χρυσούλα Ιωαννίδου για αυτό το έργο, την κατάθεση ψυχής αυτών των γυναικών. Το βιβλίο της αποτελεί έναν φόρο τιμής στη γυναικεία ύπαρξη».
(Μπορείτε να βρείτε ολόκληρη την εισήγηση της κ. Ντινούδη εδώ)
—Οι φωτογραφίες του ρεπορτάζ είναι του κ. Σταύρου Παπαθανάκη και δημοσιεύθηκαν για πρώτη φορά στην ενημερωτική ιστοσελίδα ΒΟΡΕΑΣmagazin. Τον ευχαριστούμε θερμά για τη διάθεσή τους στο παρόν.
Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
