Η Λαικη Επιµορφωση και η Αυτοµορφωση ως πραξη ∆ηµοκρατιας (1982-1987)
Στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Αθηναίων πραγματοποιήθηκε, λίγο πριν την εκπνοή του περασμένου μήνα, μια ουσιαστική και βαθιά δημοκρατική εκδήλωση αφιερωμένη στον θεσμό της Λαϊκής Επιμόρφωσης, όπως αυτός αναπτύχθηκε την περίοδο 1982-1987. Υπό τον τίτλο «Η Λαϊκή Επιμόρφωση και η Αυτομόρφωση ως πράξη Δημοκρατίας (1982-1987): Πιάνουμε το νήμα από την αρχή», η εκδήλωση επιχείρησε να αναστοχαστεί την πολυδιάστατη και διαχρονική συμβολή ενός θεσμού που υπήρξε σημείο τομής ανάμεσα στη γνώση, την κοινωνική συμμετοχή και τη δημοκρατική συγκρότηση.
Κεντρικοί ομιλητές ήταν ο πρώην Πρωθυπουργός και βουλευτής κ. Γιώργος Α. Παπανδρέου, ο οποίος υπήρξε ο βασικός πολιτικός ενορχηστρωτής της Λαϊκής Επιμόρφωσης και ο κ. Αλέξης Κόκκος, πρώην επιστημονικός σύμβουλος στη Γενική Γραμματεία Λαϊκής Επιμόρφωσης, μέλος της ιδρυτικής ομάδας του Κέντρου Μελετών και Αυτομόρφωσης, και σήμερα Πρόεδρος της Επιστημονικής Ένωσης Εκπαίδευσης Ενηλίκων.
Η βραδιά εμπλουτίστηκε, επίσης, με παρεμβάσεις στελεχών του κινήματος της Λαϊκής Επιμόρφωσης, αναδεικνύοντας βιώματα, εμπειρίες και μνήμες που επιβεβαιώνουν πως ο θεσμός αυτός αποτέλεσε μια ζωντανή διαδικασία ενδυνάμωσης των πολιτών, με διαρκή συμβολή μέχρι και τις μέρες μας. Σημειωτέον πως στην εκδήλωση διατέθηκε και ο σχετικός επετειακός τόμος που κυκλοφόρησε φέτος από τις εκδόσεις Αλεξάνδρεια, με κείμενα των προαναφερθέντων ομιλητών, καθώς και τεύχη από το περιοδικό «Αυτομόρφωση».
Ακολούθως, δημοσιεύεται χαρακτηριστικό απόσπασμα της ομιλίας του κ. Κόκκου, το οποίο συνοψίζει εύστοχα το αποτύπωμα και τη φιλοσοφία της Λαϊκής Επιμόρφωσης. Η πλήρης εισήγησή του είναι διαθέσιμη στην ηλεκτρονική έκδοση της εφημερίδας (βλ. ΕΔΩ).
Οι στόχοι του θεσμού
Μέχρι το 1982, οι δραστηριότητες της εκπαίδευσης ενηλίκων στην Ελλάδα ήταν ελάχιστες. Εκείνον τον χρόνο, μετά από τριετή προετοιμασία και με πόρους προερχόμενους κυρίως από την ΕΟΚ, διαμορφώθηκε ο θεσμός της Λαϊκής Επιμόρφωσης (ΛΕ) και ιδρύθηκε η Γενική Γραμματεία Λαϊκής Επιμόρφωσης (ΓΓΛΕ). Έως το 1987, την πολιτική ευθύνη είχε ο Γιώργος Παπανδρέου. Βασικοί στόχοι του νέου θεσμού ήταν (ΚΥΑ 390.2/143/Γ5/354/1982):
- Η προσφορά βασικής επαγγελματικής κατάρτισης, ιδίως προς άνεργους και ευάλωτες κοινωνικά ομάδες.
- Η επιμόρφωση σε θέματα κοινωνικού και πολιτιστικού περιεχομένου.
- Η ανάπτυξη της συμμετοχικής δημοκρατίας μέσα από α) την αποκέντρωση των επιμορφωτικών δραστηριοτήτων προς τις Νομαρχιακές Επιτροπές Λαϊκής Επιμόρφωσης (ΝΕΛΕ) και β) την ενδυνάμωση των κοινωνικών φορέων (αγροτικοί συνεταιρισμοί, εργατικά κέντρα, γυναικείες οργανώσεις, δημοτικές επιχειρήσεις, συνοικιακά συμβούλια, οργανώσεις καταναλωτών, κ.ά.), καθώς ενθαρρύνονταν να αναλάβουν επιμορφωτικές δράσεις και να αποφασίζουν για αυτές με συλλογικές διαδικασίες.
- Η ενθάρρυνση της συμμετοχής των πολιτών στην κοινωνική και πολιτική ζωή μέσα από την ανάπτυξη διαλόγου για τα σημαντικά ζητήματα που αντιμετωπίζουν.
Οργανωτική δομή
Η ΓΓΛΕ έδινε τις γενικές κατευθύνσεις. Οι Νομαρχιακές Επιτροπές Λαϊκής Επιμόρφωσης (ΝΕΛΕ), που ήταν όργανα του Νομαρχιακού Συμβουλίου και αποτελούνταν από εκπροσώπους των βασικών δημόσιων και κοινωνικών επιμορφωτικών φορέων, συντόνιζαν τις δράσεις σε επίπεδο Nομού. Τα νεοσύστατα Συμβούλια Λαϊκής Επιμόρφωσης (ΣΛΕ), που αριθμούσαν 5-7 άτομα νεαρής ηλικίας σε κάθε Νομό, είχαν αρμοδιότητα να ανιχνεύουν τις επιμορφωτικές ανάγκες, να εισηγούνται στη ΝΕΛΕ το τοπικό πρόγραμμα ΛΕ και να επιμορφώνουν τα στελέχη και τους επιμορφωτές. Τα 350 Κέντρα Επιμόρφωσης υλοποιούσαν τις δράσεις. Το Κέντρο Μελετών και Αυτομόρφωσης (ΚΕΜΕΑ), μη κυβερνητικός φορέας που ιδρύθηκε το 1982, τροφοδοτούσε τον θεσμό με επιστημονική-θεωρητική υποστήριξη και διδακτικό υλικό. Ακόμα, ανέλαβε την επιμόρφωση των ΣΛΕ, την έκδοση βιβλίων,[1] καθώς και την έκδοση του περιοδικού «Αυτομόρφωση», το οποίο απευθυνόταν στα στελέχη, στους επιμορφωτές και στους συνεργάτες του θεσμού.
Συμμετοχή πολιτών και περιεχόμενο προγραμμάτων
Το ενδιαφέρον των πολιτών για τον νέο θεσμό υπήρξε μεγάλο. Μέχρι το τέλος του 1987, στα προγράμματα εγγράφηκαν 1.337.964 άτομα. Συμμετείχαν, κυρίως, γυναίκες από αγροτικές και ημιαστικές περιοχές (περίπου 60%). Σχεδόν 80% του συνόλου των συμμετεχόντων δεν είχαν τελειώσει τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση.
Τα 2/3 των επιμορφωτικών προγραμμάτων αφορούσαν, κυρίως, οικοτεχνικές και παραδοσιακές βιοτεχνικές δραστηριότητες (κοπτική-ραπτική, κέντημα, πλέξιμο, αγγειοπλαστική, είδη λαϊκής τέχνης, κ.ά.), ενώ το 1/3 σχετιζόταν με θέματα αγροτικής παραγωγής, εργασίες γραφείου, καθώς και κοινωνικά και πολιτιστικά θέματα (σχέσεις γονέων-παιδιών, γυναικείες σπουδές, εργασιακά δικαιώματα, θέατρο, κινηματογράφος, ζωγραφική, κ.ά.). Με τη συμβολή του Θεάτρου Καισαριανής επιμορφώθηκαν πάνω από 50 ερασιτεχνικοί θίασοι.
Θεωρητικό υπόβαθρο και εκπαιδευτικές πρακτικές
Από τα θεσμικά κείμενα (Κανονισμός ΛΕ, Εγκύκλιοι ΓΓΛΕ), καθώς και από τα άρθρα της «Αυτομόρφωσης», συνάγεται ότι θεωρητικό υπόβαθρο του νέου θεσμού ήταν η επιστημολογία της εκπαίδευσης ενηλίκων. Ειδικότερα, συναρθρώθηκαν τρεις θεωρήσεις για την εκπαίδευση ενηλίκων, οι οποίες ήταν σημεία αναφοράς για τους πρωτεργάτες του θεσμού: Το σουηδικό παράδειγμα της Λαϊκής Παιδείας, η κριτική θεωρία της Σχολής της Φρανκφούρτης και η χειραφετητική μάθηση (Freire, αντιαυταρχική εκπαίδευση). Από αυτήν τη σύμμειξη ιδεών προέκυψαν οι αρχές της ΛΕ: συμβολή της μάθησης στην ανάπτυξη της προσωπικότητας, αξιοποίηση της εμπειρίας των συμμετεχόντων ως πηγής γνώσης, ανάπτυξη κριτικής σκέψης, συνεργατική – διαλογική σχέση μεταξύ διδασκόντων και διδασκομένων. […]
Η βασική εκπαιδευτική μέθοδος που εισήγαγε ο νέος θεσμός ήταν η «παιδαγωγική της αυτομόρφωσης», η οποία προσδιοριζόταν ως ένας τρόπος μάθησης που ανταποκρίνεται στις ανάγκες των συμμετεχόντων και ενθαρρύνει την πολυδιάστατη ενεργοποίησή τους. Για παράδειγμα:
Πρωταρχική σημασία για τους συμμετέχοντες έχει το γεγονός ότι αυτοί οι ίδιοι γίνονται ερευνητές των προβλημάτων που τους θέτει η δική τους ζωή.
(«Αυτομόρφωση», τ. 1, σ. 33)
Σε μια ομάδα αυτομόρφωσης μπορεί να αναιρεθεί ο μονόλογος, η κατακόρυφη σχέση διδασκόντων – διδασκομένων, η έκθεση γνώσεων από την πλευρά ενός εισηγητή που δεν γνωρίζει αν το ακροατήριο ενδιαφέρεται γι’ αυτές ή αν αυτές αντιστοιχούν στις πραγματικές του ανάγκες και δυνατότητες πρόσληψης. Αντίθετα, στην ομάδα διαμορφώνεται ένα κλίμα όπου ο καθένας εκφράζεται ελεύθερα, παίρνει πρωτοβουλίες και συμμετέχει ενεργά στη διαμόρφωση των απόψεων.
(«Αυτομόρφωση», τ. 2, σσ. 14-15)
Ένα εκτενές «εργαστήριο»
Μέσα από αυτές τις διεργασίες, και χάρη στην ενθουσιώδη δουλειά των στελεχών και επιμορφωτών, που ταυτόχρονα ενισχυόταν από την ένθερμη ανταπόκριση των επιμορφωνόμενων και των κοινωνικών φορέων, η ΛΕ έγινε ένα πανελλαδικό «εργαστήριο», γεμάτο ενέργεια, όπου δοκιμάζονταν πρωτόγνωρες εκπαιδευτικές πρακτικές και διαμορφώνονταν ιδέες για το πώς οι ενήλικοι μαθαίνουν με τρόπο που αποκτούν επαγγελματικά εφόδια, ενώ ταυτόχρονα συνειδητοποιούν κριτικά το κοινωνικό γίγνεσθαι και ευαισθητοποιούνται, προκειμένου να συμμετέχουν στα κοινά με μετασχηματιστικό στόχο. Το καταστάλαγμα ήταν ότι διαμορφώθηκε και διαδόθηκε ένα σύνολο αρχών, μεθόδων και πρακτικών εκπαίδευσης ενηλίκων που, όπως θα δούμε παρακάτω, άφησαν αισθητά ίχνη.
Η συμβολή της «Αυτομόρφωσης»
Η «Αυτομόρφωση» κυκλοφορούσε κάθε τέσσερις μήνες, με συντακτική ομάδα τους Κ. Λιβιεράτο, Τ. Φραγκούλη και Κ. Κοσμίδη. Το περιοδικό λειτουργούσε ως σημείο αναφοράς και είχε στόχους την επεξήγηση της φυσιογνωμίας της ΛΕ, τη δόμηση θεωρητικού υπόβαθρου, την επεξεργασία εκπαιδευτικής μεθοδολογίας, την ανάπτυξη συλλογικού διαλόγου, την κριτική συζήτηση για την άτυπη μάθηση, την παρουσίαση ειδήσεων, καθώς και την ανάδειξη δημιουργικών επιμορφωτικών πρακτικών και προσωπικών εμπειριών. Τα κείμενα κατατάσσονταν στους παρακάτω θεματικούς άξονες, που παρέμεναν σταθεροί σε όλα τα τεύχη και καθένας σχετιζόταν με κάποιον από τους αναφερθέντες στόχους:
―Επεξήγηση της φυσιογνωμίας της ΛΕ. Στον θεματικό άξονα «Ταυτότητες» φιλοξενούνταν κείμενα που επεξεργάζονταν τον προσδιορισμό της ταυτότητας του νέου θεσμού (λ.χ. «Το θεσμικό πλαίσιο της λαϊκής επιμόρφωσης» του Δ. Βεργίδη, τ. 1, «1984 και Λαϊκή Επιμόρφωση» του Γ. Παπανδρέου, τ. 2).
―Καλλιέργεια θεωρητικού υπόβαθρου.Στον θεματικό άξονα «Εναλλακτικοί Αγωγοί» παρουσιάζονταν οι θεωρητικές καταβολές της εκπαίδευσης ενηλίκων (λ.χ. το κείμενο του Θ. Γέρου, «Κριτική παρουσίαση του έργου του Πάουλο Φρέιρε», τ. 1), παρουσιάσεις βιβλίων (λ.χ. των Freire και Illich, τ. 3-4), και κείμενα στοχαστών της χειραφετητικής μάθησης, όπως οι Adorno, Bosquet, Foucault, Gelpi, Le Boterf, Oliveira, Weizenbaum, Williams.
―Επεξεργασία εκπαιδευτικής μεθοδολογίας. Στον άξονα «Μορφώματα» περιέχονταν κείμενα που ανέλυαν εκπαιδευτικές μεθόδους, με επικέντρωση στην παιδαγωγική της αυτομόρφωσης (λ.χ. «Μαθησιακή διαδικασία και ομάδα αυτομόρφωσης», του Λ. Αναγνώστου, τ. 1 και 2, «Περιεχόμενο προγραμμάτων και παιδαγωγική», του υπογράφοντος, τ. 1). Τα συγκεκριμένα δημοσιεύματα κάλυπταν, για πρώτη φορά στην ελληνική βιβλιογραφία της εκπαίδευσης ενηλίκων, μεθοδολογικά ζητήματα όπως η μελέτη εκπαιδευτικών αναγκών, ο σχεδιασμός επιμορφωτικών προγραμμάτων, οι βιωματικές και συμμετοχικές εκπαιδευτικές μέθοδοι, οι διεργασίες ανάπτυξης κριτικής σκέψης, η αξιοποίηση της δυναμικής της ομάδας, οι σχέσεις εκπαιδευτών – εκπαιδευομένων, ο ρόλος και η λειτουργία των εκπαιδευτών.
Ιδιαίτερη μέριμνα αφιερωνόταν στη μέθοδο της «Διεύρυνσης», που απέβλεπε στον συνδυασμό των επαγγελματικών γνώσεων με την κριτική συζήτηση κοινωνικών ζητημάτων. Για παράδειγμα, 20% των ωρών των μαθημάτων κοπτικής-ραπτικής ή κεντήματος κάλυπταν, πέρα από τα τεχνικά θέματα, ζητήματα που αφορούσαν στην επαγγελματική θέση της γυναίκας, στον ρόλο της στην οικογένεια και στην κοινωνική ζωή, στην εικόνα της στην τέχνη και στα μέσα μαζικής ενημέρωσης, κ.ά. [Στο τ. 2 της «Αυτομόρφωσης»περιέχονται εκτεταμένες αναλύσεις της μεθοδολογίας που ακολουθήθηκε στο πρώτο περιφερειακό σεμινάριο με θέμα «Γυναίκα και Λαϊκή Επιμόρφωση: Η γυναικεία προβληματική σαν αντικείμενο Διεύρυνσης των τμημάτων μάθησης». Βλ. επίσης, την εγκύκλιο Γ5/947/30-3-1984 της ΓΓΛΕ με θέμα «Βασικές αρχές και διαδικασίες για την διεύρυνση των τμημάτων επαγγελματικής κατάρτισης»].
Ωστόσο, η «Αυτομόρφωση»δεν δημοσίευε μόνο θεωρητικά κείμενα, αλλά περιλάμβανε πλήθος άλλων, που μετέφεραν τον παλμό τού υπό διαμόρφωση πεδίου λαϊκής παιδείας. Τα κείμενα κάλυπταν θέματα όπως η κριτική ευαισθητοποίηση απέναντι σε παραδείγματα στερεοτυπικής άτυπης μάθησης, οι ειδήσεις για επιμορφωτικές δράσεις, η ανάλυση καλών πρακτικών, η ανταλλαγή ιδεών, απόψεων και εμπειριών. Οι αντίστοιχοι θεματικοί άξονες παρουσιάζονται στις επόμενες παραγράφους:
―Σχολιασμός της άτυπης μάθησης.Στον άξονα «Με παιδαγωγικά μάτια» δημοσιεύονταν κριτικά σχόλια σχετικά με διεργασίες άτυπης μάθησης, που αναπαράγουν κυρίαρχα πολιτισμικά πρότυπα, όπως είναι, για παράδειγμα, η στερεοτυπική χρήση της γλώσσας (τ. 1 και τ. 3-4), η άκριτη ενασχόληση με ηλεκτρονικούς υπολογιστές (τ. 5-6), η αφομοίωση μηνυμάτων δημοφιλών περιοδικών (τ. 2).
―Ειδησεογραφία. Ο άξονας «Μορφωτικές κινήσεις» περιλάμβανε ενημέρωση για πρωτοβουλίες και δραστηριότητες που αναπτύσσονταν στο πλαίσιο του θεσμού. Οι πληροφορίες αυτές μαρτυρούν τον πλούτο, την καινοτομία, το σφρίγος και, συχνά, την κριτική διάσταση των ενεργειών. […]
―Ανάπτυξη συλλογικού διαλόγου. Ο άξονας «Μορφώνω γνώμη» φιλοξενούσε γνώμες, σχόλια, περιγραφές εμπειρίας και προτάσεις από τους δρώντες στον θεσμό, όπως ήταν τα μέλη των ΝΕΛΕ –εντοπίζονται και σχόλια Νομαρχών–, τα μέλη των ΣΛΕ, οι Υπεύθυνοι των Κέντρων Επιμόρφωσης, οι επιμορφωτές/τριες και τα στελέχη της ΓΓΛΕ. […]
―Κατάθεση προσωπικών εμπειριών. Τέλος, ο άξονας «Αυτόγραφα», που συναντάται στα τεύχη 2 και 3-4, έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, γιατί φιλοξενούσε τις προσωπικές εντυπώσεις εκείνων που βίωναν τις πρωτόγνωρες ιδέες και πρακτικές της Λαϊκής Επιμόρφωσης. Περιέγραφαν τα διλήμματα που αντιμετώπιζαν, πώς άρχιζαν να στοχάζονται κριτικά επάνω σε αντιλήψεις που θεωρούσαν δεδομένες και πώς επιχειρούσαν να επαναπροσδιορίσουν τις δράσεις τους υπό το πρίσμα της νέας θεώρησης. Για παράδειγμα:
Για μένα, ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα που εντόπισα στο σεμινάριο είμαστε εμείς οι ίδιοι, τα στελέχη της ΛΕ. Και είναι σημαντικό το ερώτημα που πρέπει να βάλει ο καθένας από εμάς στον εαυτό του, ειλικρινά και αντικειμενικά. Λοιπόν το ερώτημα είναι: Πόσοι από εμάς έχουμε τουλάχιστον κατανοήσει την ανάγκη να ξεπεράσουμε μορφές σκέψης και τρόπους λειτουργίας, που έχουν παγιωθεί και φτιαχτεί από το εκπαιδευτικό σύστημα; […] Είναι πολύ αστείο, π.χ., να μιλάμε για πολιτιστική ανάπτυξη, όταν εμείς οι ίδιοι «συμβιβαζόμαστε» με το «σκυλάδικο», να μιλάμε για ισότητα των δύο φύλων, όταν εμείς οι ίδιοι το βράδυ στο καφενείο την προσπερνάμε. Πριν η ΛΕ γίνει καθορισμένη, πακέτο, πρέπει εμείς οι ίδιοι να περάσουμε κάποιο βασανιστικό στάδιο αυτοκριτικής.
Ντίνα Νταϊλιάνη, μέλος ΣΛΕ Καρδίτσας (τ. 2, σ. 82)
Εγώ δεν σπούδασα, παιδί χωρισμένης οικογένειας με πολλές εμπειρίες, βρέθηκα να ζω σε μικρή-μεγάλη κωμόπολη και να διδάσκω χαλκογραφία στο πλαίσιο της Λαϊκής Επιμόρφωσης. Εδώ, λοιπόν, μου έταξε η μοίρα να διαπιστώσω για μια ακόμη φορά πόσο ο άνθρωπος έχει ανάγκη να εκφραστεί και να επικοινωνήσει. Εδώ γυναίκες απλές, που δεν είχαν καν συνειδητοποιήσει τι είναι χαλκός και πώς μοιάζει, άφησαν ελεύθερο τον εαυτό τους κι ίσως ξέθαψαν κάποιο απωθημένο μικρό ταλέντο κι εκφράστηκαν. Αυτό ήταν κάτι παραπάνω από ικανοποίηση, ήταν μια γέννηση, ήταν σαν να ’βγαιναν στο φως μετά από χρόνια, στην αρχή διστακτικά κι ύστερα με περισσότερο θάρρος, περισσότερο κουράγιο, μικρές υπάρξεις, ξεσπάσματα απόκρυφης λαχτάρας για έκφραση και δημιουργία.
Ελένη Λεμονή, επιμορφώτρια χαλκογραφίας (τ. 3-4, σ. 111) […]
Το κλείσιμο του κύκλου
Ωστόσο, από το 1987 ο θεσμός της ΛΕ εισήλθε σε φάση φθοράς. Η συντηρητική στροφή της ελληνικής κοινωνίας –απόρροια, σε μεγάλο βαθμό, της εμπλοκής της χώρας στην παγκοσμιοποίηση– δεν ευνοούσε την πραγμάτωση ανανεωτικών εκπαιδευτικών πρακτικών. Η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση έπαψε να καλύπτει δράσεις λαϊκής παιδείας και προσανατολίστηκε προς την επαγγελματική κατάρτιση, ιδίως από το 1989 με την έναρξη του Α΄ ΚΠΣ. Ακόμα, τα στελέχη της ΛΕ παρουσίαζαν αυξανόμενη κόπωση, εξαιτίας των αγκυλώσεων που συναντούσαν στις συναλλαγές με τη δημόσια διοίκηση. Αποτέλεσμα όλων αυτών ήταν ότι η ΛΕ έχασε τη δυναμική της και συρρικνώθηκε. Ενδεικτικά, στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του ’90, οι συμμετέχοντες κάθε χρόνο δεν ξεπερνούσαν τις 15-20 χιλιάδες.[2] Ο κύκλος της ΛΕ με τα αρχικά του χαρακτηριστικά είχε κλείσει. […]
Καταληκτικές σκέψεις
Συμπερασματικά, αν και η περίοδος της ΛΕ μοιάζει μακρινή, η παρακαταθήκη της φαίνεται ότι είναι επιδρώσα, αναδεικνύοντας τη διαλεκτική εξέλιξη του πεδίου ΕΚΕ στη χώρα. Η υπάρχουσα κατάσταση περιέχει στοιχεία της πρότερης και προοιωνίζει το περιεχόμενο της μελλοντικής. Μέσα στη διαδρομή, αν ένας θεσμός που δημιουργείται έχει αυθεντικότητα, όπως ήταν η Λαϊκή Επιμόρφωση, η προκύπτουσα εμπειρία ενσωματώνεται στα επόμενα στάδια, και οι κόποι ίσως συμβάλλουν στην πορεία των πραγμάτων.
[1] Βιβλία του ΚΕΜΕΑ: α. «Λαϊκή Επιμόρφωση: Διεθνείς εμπειρίες και ελληνικές προοπτικές» (1982), β. «Για μια απελευθερωτική αγωγή» (1985), γ. «Για μια λαϊκή παιδεία» (1986).
[2] Πηγή: Karalis, T. &Vergidis, D. (2006). «Evaluation de l’ impact de la politique des fonds structurels européens sur l’ institution de l’ education populaire en Grèce», «Carrefours de l’ Education», 21,σ. 55.
Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
