Η «ευθραυστη» εκεχειρια Ισραηλ-Ιραν και η ανοιχτη «εξισωση» της Μεσης Ανατολης για την Ελλαδα
Δύο εβδομάδες, και πλέον, έχουν συμπληρωθεί από την εκεχειρία που επετεύχθη, μετά από 12 ημέρες πολέμου μεταξύ Ιράν και Ισραήλ. Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ ήταν αυτός που ανακοίνωσε την «πλήρη κατάπαυση πυρός» μεταξύ των αντιμαχόμενων πλευρών, καλώντας Τεχεράνη και Τελ Αβίβ να μην την παραβιάσουν, γεγονός που για αρχή διαψεύστηκε μιας και λίγη ώρα αργότερα ο στρατός του Ισραήλ υποστήριξε ότι εκτοξεύθηκαν πύραυλοι από το Ιράν, με τον υπουργό Άμυνας να προειδοποιεί ότι θα υπάρξει «ισχυρή απάντηση».
Aν και αρχικά οι δύο πλευρές προέβησαν σε κινήσεις παραβίασης της εκεχειρίας εξοργίζοντας τον Αμερικανό πρόεδρο, στη συνέχεια έπαυσαν πυρ, αφού βέβαια είχε προηγηθεί ένα ξέσπασμα του Τραμπ σε live μετάδοση, πριν αναχωρήσει για τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Ολλανδία.
Ποιος ήταν ο ρόλος των ΗΠΑ και πώς κατάφερε ο Αμερικανός πρόεδρος να «σφραγίσει» την εκεχειρία· πώς επηρεάζει η εκεχειρία την Ρωσία και την Κίνα· γιατί η Ελλάδα επέλεξε να «ισορροπήσει» ανάμεσα στις δύο πλευρές και γιατί τελικά η κατάπαυση του πυρός μεταξύ Ισραήλ και Ιράν θεωρείται εύθραυστη εξηγεί στον «ΠτΘ» ο ερευνητής στο Ελληνικό Ίδρυμα Εξωτερικής Πολιτικής ως ειδικός σε θέματα των ΜΜΕ, Διεθνών Σχέσεων και Κινεζικών Υποθέσεων, Διευθυντής Προγραμμάτων Ε.Ε.- Κίνας στο Διεθνές Κέντρο για την ευρωπαϊκή κατάρτιση και διδάσκων Διεθνών Σχέσεων στο ΔΠΘ κ.Γιώργος Τζογόπουλος.
«Η ιστορία των συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή, δείχνει ότι δεν μπορούμε να είμαστε ιδιαίτερα αισιόδοξοι για συνέχιση της εκεχειρίας μεσο-μακροπρόθεσμα»
ΠτΘ: κ.Τζογόπουλε, πού βρισκόμαστε αυτή τη στιγμή σε ό,τι αφορά τις σχέσεις Ισραήλ και Ιράν και τελικά ήταν και παραμένει αυτή η περίοδος η πιο επικίνδυνη των τελευταίων δεκαετιών;
Γ.Τ.: Αυτή τη στιγμή βρισκόμαστε σε μια φάση στασιμότητας, υπό την έννοια ότι έχει επιτευχθεί μια εκεχειρία μεταξύ Ισραήλ και Ιράν, η οποία τις πρώτες μέρες φαίνεται ότι μπορεί να κρατήσει, γεγονός πολύ καλό, διότι έχει σταματήσει ο πόλεμος μεταξύ των δυο χωρών. Από κει και πέρα όμως είναι μια κατάσταση, σε γενικές γραμμές, επικίνδυνη, σε σχέση με τις εμπειρίες του παρελθόντος, γιατί πλέον εμπλέκονται δυο χώρες στον συγκεκριμένο πόλεμο, και τίθεται και το ζήτημα του πολεμικού προγράμματος του Ιράν. Αυτά από μόνα τους δείχνουν ότι η κατάσταση είναι επικίνδυνη. Προφανώς ευχή όλων είναι η εκεχειρία αυτή να κρατήσει, ωστόσο σίγουρα η ιστορία των συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή δείχνει ότι δεν μπορούμε να είμαστε ιδιαίτερα αισιόδοξοι, όχι βραχυπρόθεσμα, αλλά περισσότερο μεσο-μακροπρόθεσμα.
ΠτΘ: Είναι πιθανή μια άμεση σύγκρουση «κανονικού» πολέμου μεταξύ των δυο χωρών ή μιλάμε πάντα για πόλεμο δια αντιπροσώπων;
Γ.Τ.: Η διαφορά της πρόσφατης σύγκρουσης είναι ότι υπήρξε άμεση εμπλοκή των δύο, δηλαδή του Ισραήλ και του Ιράν. Δεν ήταν πόλεμος δια αντιπροσώπων όπως είχαμε συνηθίσει περίπου τα τελευταία δύο χρόνια, μέσω άλλων τρομοκρατικών οργανώσεων, όπως για παράδειγμα η Χαμάς ή η Χεσμπολά που στηρίζονταν από το Ιράν. Αυτό το οποίο είδαμε ήταν ο βομβαρδισμός ορισμένων πυρηνικών και άλλων πολεμικών εγκαταστάσεων του Ιράν από το Ισραήλ και η απάντηση του Ιράν με ορισμένους βαλλιστικούς πυραύλους, καθώς και η συμμετοχή κυρίως των ΗΠΑ, στον βομβαρδισμό πυρηνικών εγκαταστάσεων του Ιράν. Το ερώτημα το οποίο τίθεται είναι εάν και κατά πόσο ο πόλεμος των «12 ημερών», όπως τον λέμε, μεταξύ του Ισραήλ και του Ιράν, με τη συμμετοχή των ΗΠΑ, μπορεί να έχει αποτέλεσμα τέτοιο που η επόμενη μέρα να είναι περισσότερο καλή για την ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής.
«Η Ευρώπη, με την ευρεία έννοια του όρου, και η Αγγλία, δεν μπορούν να καθορίσουν τις εξελίξεις»
ΠτΘ: Όσον αφορά τον ρόλο των ΗΠΑ και της δύσης σε αυτή την κρίση, πέραν της επίθεσης και από πλευράς τους, υπάρχουν πραγματικές κόκκινες γραμμές ή απλώς θα περιορίζονται σε δηλώσεις;
Γ.Τ.: Σε ό,τι αφορά τις ΗΠΑ, επί προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, υπάρχει πολύ καλός συντονισμός με το Ισραήλ, γι’ αυτό άλλωστε έγινε και το χτύπημα από τα αμερικανικά βομβαρδιστικά σε πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν. Σε ό,τι αφορά την Ε.Ε. και την Αγγλία, είναι περισσότερο υπέρ της διπλωματίας σε ό,τι αφορά το Ιράν και μάλιστα μια μέρα πριν τους αμερικανικούς βομβαρδισμούς είχε γίνει μια προσπάθεια από τη Βρετανία, τη Γαλλία, τη Γερμανία και την Ιταλία, να δώσουν λύση για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν μέσω της διπλωματίας, αλλά απέτυχαν. Αυτό δείχνει ότι πρακτικά την πρωτοβουλία των κινήσεων την έχουν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ. Η Ευρώπη, με την ευρεία έννοια του όρου, και η Αγγλία, δεν μπορούν να καθορίσουν τις εξελίξεις, παρόλο που προσωπικά θεωρώ ότι η διπλωματική οδός πάντοτε είναι πιο σωστή και ορθολογική.
«Όσο η Δύση ασχολείται με κάτι διαφορετικό, τόσο καλύτερα για τη Ρωσία σε ό,τι αφορά την συνέχεια του δικού της πολέμου στην Ουκρανία»
ΠτΘ: κ.Τζογόπουλε, η στάση της Ρωσίας και της Κίνας θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως σταθεροποιητικοί παράγοντες;
Γ.Τ.: Η Ρωσία αυτή τη στιγμή έχει τον δικό της πόλεμο στην Ουκρανία, ο οποίος αποτελεί και την προτεραιότητά της. Αυτό λοιπόν από μόνο του ήταν μια εξέλιξη «θετική» για τη Ρωσία, γιατί μπορούσε να συνεχίσει τον δικό της πόλεμο, κερδίζοντας περισσότερα εδάφη στο ανατολικό τμήμα της Ουκρανίας, όπως και πραγματικά συνέβη. Άρα λοιπόν όσο η δύση γενικότερα, δηλαδή η Ευρώπη, το Ισραήλ και οι ΗΠΑ ασχολούνταν με κάτι διαφορετικό, τόσο το καλύτερο για τη Ρωσία σε ό,τι αφορά τον δικό της πόλεμο. Σ ό,τι αφορά την Κίνα, είναι μια χώρα, η οποία ενδιαφέρεται για οικονομική συνεργασία με διάφορες χώρες της Μέσης Ανατολής, κυρίως για λόγους ενεργειακούς, αλλά και πέρα της ενέργειας για λόγους διασύνδεσης. Ο αμερικανικός βομβαρδισμός του Ιράν ήταν μια κακή εξέλιξη για την Κίνα, γιατί ήταν μια επίδειξη της αμερικανικής ισχύος. Από κει και πέρα από τη στιγμή που το Ιράν εξακολουθεί και έχει την ίδια κυβέρνηση, κι από τη στιγμή που φαίνεται ότι υπάρχει μια εκεχειρία, αυτό από μόνο του είναι μια κάπως θετική εξέλιξη για την Κίνα, η οποία μπορεί να συνεχίσει στον δρόμο της ενεργειακής και εμπορικής οικονομικής συνεργασίας και με το Ιράν και με χώρες της Μέσης Ανατολής γενικότερα.
«Από την Ελλάδα υπάρχει κατανόηση, αλλά δεν υπάρχει απόλυτη συμφωνία για τον τρόπο επίλυσης του προβλήματος»
ΠτΘ: Επηρεάζει την Ευρώπη αυτή η ένταση; Η χώρα μας μπορεί να βρεθεί έμμεσα μπλεγμένη ή επηρεασμένη λόγω των σχέσεών της με το Ισραήλ και της γεωγραφικής θέσης που έχει;
Γ.Τ.: Σε ό,τι αφορά την Ελλάδα, είμαστε μια χώρα φιλειρηνική, που πάντοτε θέλουμε την επίλυση των προβλημάτων με ειρηνικό τρόπο. Η τουρκική εισβολή στην Κύπρο, το 1974, αποτελεί το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα του τι σημαίνει πόλεμος και πώς η Ελλάδα και η Κύπρος έχουν βιώσει τον πόλεμο, με εισβολή από μια τρίτη χώρα. Άρα λοιπόν, παραδοσιακά, η Ελλάδα, αλλά και η Κυπριακή Δημοκρατία είναι υπέρ της ειρήνης. Από εκεί και πέρα πράγματι τα τελευταία χρόνια υπάρχουν στενοί δεσμοί με το Ισραήλ, για πολλούς λόγους, μεταξύ αυτών η στρατιωτική και ενεργειακή συνεργασία. Αυτό δεν σημαίνει ότι η Ελλάδα και η Κύπρος επικροτούν τον πόλεμο ως τρόπο επίλυσης προβλημάτων, αλλά σαφέστατα υπάρχει κατανόηση ως προς το πρόβλημα ασφαλείας που αντιμετωπίζει το Ισραήλ, το οποίο είναι σοβαρό και αφορά στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Άρα λοιπόν υπάρχει κατανόηση από την Ελλάδα, αλλά δεν υπάρχει απόλυτη συμφωνία για τον τρόπο επίλυσης του προβλήματος. Από εκεί και πέρα τόσο σε ό,τι αφορά την Ελλάδα όσο και σε ό,τι αφορά την Ε.Ε., υπάρχουν δυο βασικά θέματα που μας απασχολούν. Το πρώτο είναι το μεταναστευτικό. Γνωρίζουμε πάρα πολύ καλά τι σημαίνει αστάθεια στην περιοχή της Μέσης Ανατολής , η οποία έχει ξεκινήσει πριν από 20 χρόνια κι ακόμα περισσότερο, με τις ροές των προσφύγων που έρχονται προς την Ευρώπη και ταυτόχρονα υπάρχει και μια ανησυχία γενικότερης ανάφλεξης. Έχουμε τον πόλεμο στη Λωρίδα της Γάζας, τον πόλεμο στην Ουκρανία, την εύθραυστη εκεχειρία μεταξύ Ισραήλ και Ιράν, στο σύνολό τους πολύ κακές εξελίξεις σε ό,τι αφορά την περιφερειακή και παγκόσμια σταθερότητα. Πόσο δε μάλλον όταν ο πρόεδρος των ΗΠΑ αυτή τη στιγμή έχει μια πολιτική η οποία, από ευρωπαϊκό τουλάχιστον πρίσμα, δεν είναι απολύτως ξεκάθαρη σε σχέση με τα κίνητρα και με τις βασικές τους επιδιώξεις.
«Η στάση ισορροπίας είναι το καλύτερο που μπορεί να κάνει αυτή τη στιγμή η Ελλάδα»
ΠτΘ: Θα μπορούσε η Ελλάδα να πράξει διαφορετικά, να έχει μια ξεκάθαρη στάση ή έχει «δεμένα τα χέρια της»;
Γ.Τ.: Αυτή τη στιγμή η Ελλάδα έχει και έναν διεθνή ρόλο, γιατί είναι μη μόνιμο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας, οπότε γενικά οι τοποθετήσεις της είναι υπέρ της ειρήνης και της διπλωματική οδού. Πρακτικά και ρεαλιστικά η Ελλάδα δεν έχει λόγο να εμπλακεί σε κάποιον άλλο πόλεμο, γιατί ναι μεν καταλαβαίνει την ευαισθησία του Ισραήλ για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, αλλά ταυτόχρονα, προφανώς και για λόγους ιστορικούς, η Ελλάδα διατηρεί καλές σχέσεις και με το Ιράν. Άρα λοιπόν παραδοσιακά η Ελλάδα έχει μια στάση «ισορροπίας» σε τέτοιους είδους θέματα, όπως είναι και το παλαιστινιακό, το οποίο δεν πρέπει να ξεχνάμε. Πράγματι το Ισραήλ έχει αντιμετωπίσει το φοβερό τρομοκρατικό χτύπημα της 7η Οκτωβρίου του 2023, ταυτόχρονα όμως, ο τρόπος με τον οποίο έχει απαντήσει σε αυτό το χτύπημα, τόσο από την οπτική της Ελλάδας όσο και από την οπτική των περισσότερων ευρωπαϊκών κρατών, δεν μπορεί να δώσει λύση το παλαιστινιακό πρόβλημα. Και αυτό αποτελεί προφανώς πηγή ανησυχίας. Άρα λοιπόν η στάση της ισορροπίας είναι το καλύτερο που μπορεί να κάνει αυτή τη στιγμή η Ελλάδα. Ποιο είναι το πιο πιθανό σενάριο εκτόνωση με διπλωματία ή ένας παρατεταμένος υβριδικός πόλεμος; Θα έλεγα ότι σε ό,τι αφορά τη Μέση Ανατολή, το πιο πιθανό σενάριο είναι να υπάρχουν διαρκώς και ανά τακτά χρονικά διαστήματα κύκλοι βίας στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής, οι οποίοι θα διακόπτονται από περιόδους εκεχειρίας και μικρής σταθερότητας. Ωστόσο δυστυχώς επειδή τα ουσιαστικά προβλήματα παραμένουν ανεπίλυτα, ξαναπηγαίνουμε σε κύκλους βίας. Αυτό είναι το πιο πιθανό σενάριο για το μέλλον της Μέσης Ανατολής. Μακάρι να υπάρξει και μια εκεχειρία για τη Λωρίδα της Γάζας, όπως ακούγεται τις τελευταίες ημέρες, αλλά αυτό το έχουμε ξαναδεί και έχει αποδειχθεί ότι είναι πολύ δύσκολο η σταθερότητα να είναι ο βασικός στόχος και αυτό το οποίο τελικά θα επιτευχθεί. Άλλο εκεχειρία δηλαδή, άλλο συμφωνία ειρήνης και άλλο σταθερότητα.
«Να παρακολουθούμε την πολιτική του Προέδρου Τραμπ και την τουρκική εξωτερική πολιτική στη Μέση Ανατολή και την Ανατολική Μεσόγειο»
ΠτΘ: Ποιοι είναι οι παράγοντες-κλειδιά που θα καθορίσουν την πορεία των πραγμάτων;
Γ.Τ.: Αυτό το οποίο θα πρέπει να παρακολουθούμε είναι η πολιτική του Προέδρου Τραμπ, ο οποίος μπορεί να προκαλεί αμηχανία στην Ε.Ε., αλλά έχουν μια λογική. Ακόμα και σε ό,τι αφορά τον βομβαρδισμό πυρηνικών εγκαταστάσεων στο Ιράν, το μήνυμα το οποίο ήθελε να στείλει ο Ντόναλντ Τραμπ προς το Ιράν, προφανώς κατά πρώτο λόγο, αλλά και στη διεθνή κοινότητα γενικότερα, είναι και ήταν ότι η Αμερική ανά πάσα στιγμή μπορεί να χρησιμοποιήσει ένοπλη βία για να πετύχει αυτό το οποίο θέλει. Με λίγα λόγια, πέραν του Ιράν, υπάρχει και ένα γενικό δίδαγμα από την αμερικανική πολιτική υπό τον Πρόεδρο Τραμπ. Και βέβαια το δεύτερο το οποίο πρέπει να παρακολουθούμε στην Ελλάδα είναι το πώς εξελίσσεται η τουρκική εξωτερική πολιτική μέσα στα καινούργια δεδομένα, τόσο στη Μέση Ανατολή, όσο και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
