ΟΣΔΕ και Εθνικο Κτηματολογιο: Αγροτικος αποκλεισμος η ψηφιακος εκσυγχρονισμος;
Οι προκλήσεις από την υποχρεωτική διασύνδεση των δύο συστημάτων, τα νομικά κενά που ανακύπτουν για τους παραγωγούς και η αποτύπωσή τους στην ύπαιθρο της Ροδόπης.
Η αγροτική γη της Ροδόπης απέναντι στη νέα ψηφιακή πραγματικότητα
Η διασύνδεση των δηλώσεων καλλιέργειας (ΟΣΔΕ) με το Εθνικό Κτηματολόγιο αποτελεί σημαντική εξέλιξη για τη διαχείριση των αγροτικών ενισχύσεων. Στόχος είναι η διαφάνεια, η ορθή ταυτοποίηση των αγροτεμαχίων και η διασφάλιση ότι οι ενισχύσεις καταβάλλονται σύμφωνα με τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις. Ωστόσο, η εφαρμογή του νέου πλαισίου αναδεικνύει ουσιαστικά προβλήματα, ιδίως σε περιοχές όπως η Ροδόπη, όπου η αγροτική γη συνδέεται συχνά με παλαιούς τίτλους ιδιοκτησίας, κληρονομικές εκκρεμότητες, εξ αδιαιρέτου ιδιοκτησίες και μισθώσεις που δεν έχουν αποτυπωθεί με πληρότητα στα αρμόδια μητρώα.
Για τον παραγωγό του κάμπου της Κομοτηνής και των αγροτικών οικισμών της περιοχής, μια αναντιστοιχία στα στοιχεία ενός χωραφιού δεν αποτελεί απλώς τεχνική δυσκολία. Μπορεί να οδηγήσει σε πρόσθετες διαδικασίες, καθυστερήσεις και προβλήματα κατά την υποβολή ή τον έλεγχο της αίτησης ενίσχυσης. Το ζητούμενο, επομένως, είναι ο ψηφιακός εκσυγχρονισμός να προχωρήσει χωρίς να δημιουργεί δυσανάλογα εμπόδια στους πραγματικούς παραγωγούς.
ΑΤΑΚ και ΚΑΕΚ: Πού εντοπίζεται το πρόβλημα;
Στο επίκεντρο της διασύνδεσης βρίσκονται δύο διαφορετικά στοιχεία: ο Αριθμός Ταυτότητας Ακινήτου (ΑΤΑΚ), ο οποίος συνδέεται με τη φορολογική δήλωση του ακινήτου στο Ε9, και ο Κωδικός Αριθμός Εθνικού Κτηματολογίου (ΚΑΕΚ), ο οποίος προσδιορίζει το ακίνητο στο Κτηματολόγιο. Οι δύο κωδικοί επιτελούν διαφορετικές λειτουργίες και δεν είναι αυτομάτως εναλλάξιμοι, καθώς ο ΑΤΑΚ εξυπηρετεί τη φορολογική ταυτοποίηση, ενώ ο ΚΑΕΚ συνδέεται με τη γεωχωρική και κτηματολογική ταυτότητα του ακινήτου.
Η αντιστοίχισή τους δεν είναι πάντοτε αυτονόητη. Ένα αγροτεμάχιο μπορεί να περιγράφεται διαφορετικά σε έναν παλαιό τίτλο ιδιοκτησίας και διαφορετικά στο Ε9. Μπορεί να αποτελεί τμήμα ευρύτερης έκτασης, να έχει υποστεί κατάτμηση ή συνένωση ή να έχει μεταβιβαστεί χωρίς να έχουν ολοκληρωθεί όλες οι απαιτούμενες ενέργειες ενημέρωσης των αρμόδιων μητρώων. Επιπλέον, το εμβαδόν και τα όρια του ακινήτου ενδέχεται να εμφανίζονται διαφορετικά στους τίτλους, στο Κτηματολόγιο και στην ψηφιοποιημένη αποτύπωση της αίτησης ενίσχυσης.
Οι αποκλίσεις αυτές δεν αποτελούν απλώς τεχνικό ζήτημα. Μπορούν να επηρεάσουν την ολοκλήρωση της αίτησης, τη διαδικασία των ελέγχων και τον προσδιορισμό της επιλέξιμης έκτασης. Για τον λόγο αυτό, απαιτείται σαφής διάκριση ανάμεσα σε μια τεχνική αναντιστοιχία και σε μια ουσιαστική αμφισβήτηση του δικαιώματος χρήσης ή της κυριότητας του ακινήτου.
Το νέο πλαίσιο της Ενιαίας Αίτησης Ενίσχυσης για το 2026
Η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερη επικαιρότητα ενόψει των ρυθμίσεων που θεσπίστηκαν για την Ενιαία Αίτηση Ενίσχυσης του 2026. Με την απόφαση Α.1161/2026 της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ), όπως τροποποιήθηκε με μεταγενέστερες αποφάσεις, καθορίστηκαν οι διαδικασίες υποβολής και οι απαιτήσεις τεκμηρίωσης των δηλούμενων αγροτεμαχίων στο πλαίσιο του Στρατηγικού Σχεδίου της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής 2023–2027.
Σύμφωνα με τις ειδικότερες ρυθμίσεις, στις περιοχές όπου λειτουργεί το Εθνικό Κτηματολόγιο, η αναγραφή του ΚΑΕΚ στην Ενιαία Αίτηση Ενίσχυσης είναι υποχρεωτική. Για το 2026, το ελάχιστο ποσοστό γεωχωρικής επικάλυψης της ψηφιοποιούμενης έκτασης με τον ή τους δηλωθέντες ΚΑΕΚ ορίστηκε στο 55%. Παράλληλα, προβλέφθηκε η δυνατότητα συνυπολογισμού, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, ΚΑΕΚ που δεν επαληθεύονται από το Κτηματολόγιο για αντικειμενικούς λόγους, εφόσον ο λόγος μη επαλήθευσης δηλώνεται στην ψηφιακή πλατφόρμα myAGRO και μπορεί να ελεγχθεί από τις αρμόδιες αρχές.
Στο πλαίσιο αυτό προβλέπεται η τεκμηρίωση περιπτώσεων που συνδέονται, μεταξύ άλλων, με αγορά, κληρονομιά, δωρεά, γονική παροχή και άλλες ιδιοκτησιακές μεταβολές. Οι νεότερες διοικητικές οδηγίες του Οκτωβρίου 2026 εξειδικεύουν περαιτέρω ζητήματα δικαιολογητικών, ευθυνών των φορέων υποβολής, ελέγχων και διορθώσεων.
Η σημασία των ρυθμίσεων για τους παραγωγούς της Ροδόπης είναι προφανής. Αναγνωρίζεται ότι μπορεί να υπάρχουν αντικειμενικές δυσχέρειες ταυτοποίησης, χωρίς αυτό να συνεπάγεται κατάργηση των ελέγχων ή αυτοματοποιημένη αποδοχή κάθε δηλούμενης έκτασης. Το νέο πλαίσιο επιχειρεί να συνδυάσει την ανάγκη αξιόπιστων διασταυρώσεων με τη διαχείριση πραγματικών ιδιοκτησιακών και τεχνικών εκκρεμοτήτων. Η επιτυχία του θα εξαρτηθεί, μεταξύ άλλων, από την ορθή εφαρμογή του, την επαρκή ενημέρωση των παραγωγών και την ενιαία αντιμετώπιση όμοιων περιπτώσεων.
Οι κίνδυνοι για τους παραγωγούς και η ανάγκη προστασίας
Η αδυναμία ολοκλήρωσης μιας δήλωσης μπορεί να προκαλέσει καθυστερήσεις, πρόσθετο κόστος και προβλήματα στην καταβολή των ενισχύσεων. Ενδέχεται, ανάλογα με τα πραγματικά περιστατικά, να τεθούν και ζητήματα επιλεξιμότητας ή διοικητικών κυρώσεων. Για τον λόγο αυτό, είναι αναγκαίο να διακρίνονται οι τεχνικές αναντιστοιχίες από την πραγματική έλλειψη νόμιμου δικαιώματος χρήσης. Η αυτοματοποιημένη διασταύρωση αποτελεί χρήσιμο εργαλείο, αλλά δεν μπορεί να υποκαθιστά την εξατομικευμένη εξέταση όταν υπάρχουν βάσιμες αμφισβητήσεις ή αντικειμενικές δυσκολίες τεκμηρίωσης.
Τι πρέπει να προσέξουν οι αγρότες της Ροδόπης
Η έγκαιρη προετοιμασία αποτελεί το ασφαλέστερο μέσο περιορισμού των προβλημάτων. Οι παραγωγοί καλό είναι να ελέγχουν εγκαίρως:
- Αν τα στοιχεία του Ε9 συμφωνούν με τους τίτλους ιδιοκτησίας και τα διαθέσιμα κτηματολογικά δεδομένα.
- Αν υπάρχει ορθός ΑΤΑΚ ή ΚΑΕΚ για κάθε δηλούμενο αγροτεμάχιο, όπου απαιτείται.
- Αν οι μισθώσεις είναι σε ισχύ και περιγράφουν με σαφήνεια την έκταση που χρησιμοποιείται.
- Αν εκκρεμούν αποδοχές κληρονομίας, μεταγραφές, διορθώσεις ή άλλες πράξεις που επηρεάζουν την ταυτοποίηση του ακινήτου.
- Αν απαιτείται διόρθωση γεωμετρικών στοιχείων ή προσκόμιση συμπληρωματικών δικαιολογητικών.
Σε περίπτωση απόκλισης, πρέπει να διερευνάται αν πρόκειται για φορολογικό ή τεχνικό σφάλμα, για εκκρεμή κτηματολογική διαδικασία ή για ουσιαστική διαφορά κυριότητας. Κάθε μία από αυτές τις περιπτώσεις απαιτεί διαφορετικό χειρισμό και ενδεχομένως διαφορετική αρμόδια υπηρεσία.
Η συνεργασία με τον αρμόδιο φορέα υποβολής της Ενιαίας Αίτησης Ενίσχυσης, τον δικηγόρο, τον τοπογράφο μηχανικό και τον λογιστή, όπου απαιτείται, μπορεί να συμβάλει στην έγκαιρη αντιμετώπιση των εκκρεμοτήτων. Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δίνεται στις ισχύουσες προθεσμίες για διορθώσεις, συμπληρωματικά δικαιολογητικά και τυχόν διοικητικές προσφυγές. Η διατήρηση οργανωμένου αρχείου με τίτλους, μισθωτήρια, κληρονομικά έγγραφα, τοπογραφικά διαγράμματα και λοιπά αποδεικτικά στοιχεία είναι ουσιώδης για την τεκμηρίωση της νόμιμης διάθεσης της γης.
Το ζητούμενο για την αγροτική ύπαιθρο της Ροδόπης
Η διασύνδεση των δηλώσεων καλλιέργειας με το Εθνικό Κτηματολόγιο αποτελεί μια εξέλιξη που εντάσσεται στον ευρύτερο εκσυγχρονισμό της δημόσιας διοίκησης και των ελέγχων των αγροτικών ενισχύσεων. Η αποτελεσματικότητά της, όμως, δεν θα κριθεί μόνο από την πληρότητα των ψηφιακών μητρώων. Θα κριθεί και από την ικανότητα του συστήματος να αντιμετωπίζει τις πραγματικές συνθήκες της ελληνικής υπαίθρου, να αναγνωρίζει τις αντικειμενικές δυσκολίες και να διασφαλίζει ότι όμοιες περιπτώσεις αντιμετωπίζονται με ενιαία και αναλογικά κριτήρια.
Για τη Ροδόπη, όπου η αγροτική δραστηριότητα συνδέεται άμεσα με την τοπική οικονομία, την απασχόληση και τη διατήρηση της ζωής στους αγροτικούς οικισμούς, το ζητούμενο είναι διπλό: αφενός να διασφαλίζεται η νομιμότητα και η διαφάνεια στη χορήγηση των ενισχύσεων και αφετέρου να μην επιβαρύνονται δυσανάλογα οι πραγματικοί παραγωγοί εξαιτίας αναντιστοιχιών που απαιτούν χρόνο και ειδικούς χειρισμούς για να διορθωθούν.
Ο ψηφιακός εκσυγχρονισμός δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως αυτοσκοπός. Οφείλει να υπηρετεί μια διοίκηση αποτελεσματική, διαφανή και δίκαιη, η οποία αξιοποιεί την τεχνολογία για να βελτιώνει τους ελέγχους, χωρίς να παραγνωρίζει την ανθρώπινη και οικονομική διάσταση της αγροτικής δραστηριότητας. Η προστασία του παραγωγού δεν αντιστρατεύεται τον έλεγχο. Προϋποθέτει έναν έλεγχο αξιόπιστο, αιτιολογημένο και αναλογικό, που διακρίνει την παρανομία από την αντικειμενική αδυναμία τεκμηρίωσης και παρέχει ουσιαστικές δυνατότητες διόρθωσης.
Γιατί η γη δεν είναι μόνο ένας αριθμός στο Ε9 ή ένας κωδικός στο Κτηματολόγιο. Είναι η βάση πάνω στην οποία στηρίζονται η παραγωγή, η εργασία και η οικονομική επιβίωση της υπαίθρου της Ροδόπης. Και κάθε σύγχρονο σύστημα διαχείρισής της οφείλει να αναγνωρίζει αυτή την πραγματικότητα, χωρίς να παρακάμπτει τη νομιμότητα και την ασφάλεια δικαίου.
Το ζητούμενο, τελικά, δεν είναι να επιλέξουμε ανάμεσα στον έλεγχο και στον παραγωγό. Είναι να διαμορφώσουμε ένα σύστημα στο οποίο ο ψηφιακός εκσυγχρονισμός θα ενισχύει τη διαφάνεια και τη νομιμότητα, χωρίς να μετατρέπεται σε αιτία αδικαιολόγητου αποκλεισμού από τις αγροτικές ενισχύσεις.
*Η Βασιλική – Μαρία Καρακάση είναι Δικηγόρος Παρ’ Εφέταις, Μέλος του Δικηγορικού Συλλόγου Ροδόπης, Διαπιστευμένη Διαμεσολαβήτρια του Υπ. Δικαιοσύνης με Ειδίκευση στην Κτηματολογική Διαμεσολάβηση και Συμπαραστάτρια του Δημότη και της Επιχείρησης Δήμου Κομοτηνής
Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
