Η ακτινογραφια των εξαγωγικων επιχειρησεων της ΑΜΘ

Τα αποτελέσματα της έρευνας που πραγματοποίησε το Τμήμα Οικονομικών Επιστημών του ΔΠΘ, στην οποία συμμετείχαν 150 εξαγωγικές επιχειρήσεις της Περιφέρειας ΑΜΘ, παρουσιάστηκαν την Τρίτη 8 Ιουλίου στην Καβάλα, αποτυπώνοντας με ακρίβεια την πραγματική εικόνα των εξαγωγικών επιχειρήσεων της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, τα πλεονεκτήματα, τις ανάγκες, τα εμπόδια και τις δυνατότητες ανάπτυξης.

Πρόκειται για μια πρωτοβουλία της Περιφέρειας μέσα από τη στενή συνεργασία του Περιφερειάρχη ΑΜΘ κ. Χριστόδουλου Τοψίδη και του Περιφερειακού Συμβούλου υπεύθυνου για τις Διεθνείς Σχέσεις και την Εξωστρέφεια, κ. Χάρη Δαλκίτζη, με τη συνεργασία και των Επιμελητηρίων της ΑΜΘ που αγκάλιασαν την πρωτοβουλία.

Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από το Ερευνητικό Εργαστήριο MaGBISE «Διοίκηση, Διακυβέρνηση, Επιχειρηματική Ευφυΐα, Εταιρική Στρατηγική και Ηθική, Εταιριών Διαχείρισης Υποδομών, Δικτυών & Εφοδιαστικής Αλυσίδας» (https://magbise.econ.duth.gr) του Τμήματος Οικονομικών Επιστημών του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης, και Επιστημονικά Υπεύθυνος ήταν ο Καθηγητής κ. Δημήτριος Δημητρίου, Διευθυντής του Εργαστηρίου, και Πρόεδρος του Τμήματος Οικονομικών Επιστημών ΔΠΘ, ενώ αναμένεται να συνεχίσει να λαμβάνει χώρα και τα επόμενα χρόνια.

Υπάρχει βούληση για ενίσχυση της εξαγωγικής δραστηριότητας

Η έρευνα δείχνει υψηλό βαθμό συγκέντρωσης της εξαγωγικής δραστηριότητας σε μικρές επιχειρήσεις, δυσκολεύοντας την διεκδίκηση παρουσίας σε ξένες αγορές. Οι κύριες αγορές εντοπίζονται σε γειτονικές βαλκανικές χώρες, κυρίως τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία, και λιγότερο προς άλλες αγορές της ΕΕ.

Θετικό είναι πως υπάρχει βούληση αναπροσαρμογής στις επιχειρήσεις, αλλά και συνεργασίας με εκπαιδευτικά ιδρύματα και φορείς, ενώ σημαντική θεωρεί η συντριπτική πλειοψηφία την επένδυση σε υποδομές όπως οι τηλεπικοινωνίες, οι οδικοί και σιδηροδρομικοί άξονες, η συνδεσιμότητα με λιμένες και αερολιμένες, καθώς και η αναβάθμιση των ενεργειακών υποδομών.

Μεγάλο ζήτημα για τις περισσότερες επιχειρήσεις είναι το ενεργειακό και μεταφορικό κόστος, ενώ διαπιστώνεται η απουσία υποστηρικτικών δομών για όσους θέλουν να εξάγουν.

Τέλος φαίνεται να κερδίζει έδαφος η υιοθέτηση πρακτικών κυκλικής οικονομίας.

Με βάση τα αποτελέσματα της έρευνας, η σύνθεση των εξαγωγικών επιχειρήσεων της ΑΜΘ παρουσιάζει υψηλό βαθμό συγκέντρωσης σε μικρές επιχειρήσεις, με το 64% των επιχειρήσεων του δείγματος να απασχολούν λιγότερους από 10 εργαζόμενους, κάτι που επιδρά καθοριστικά στην επιχειρησιακή τους ικανότητα να διεκδικήσουν παρουσία σε ξένες αγορές με συστηματικό και στρατηγικό τρόπο.

Η πλειονότητα των επιχειρήσεων δήλωσε ότι εξάγει σε κάποιο βαθμό, όπου σχεδόν 30% των συμμετεχόντων δήλωσε ότι οι εξαγωγές αποτελούν πάνω από το 50% του κύκλου εργασιών. Οι κύριες αγορές στόχου εντοπίζονται σε γειτονικές βαλκανικές χώρες, κυρίως τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία, με περιορισμένη γεωγραφική διαφοροποίηση ή εξαγωγική ωριμότητα προς αγορές της Ευρωπαϊκής Ένωσης (κυρίως στη Γερμανία).

Παρά την περιορισμένη εξαγωγική εμβέλεια, τα αποτελέσματα κατέδειξαν σημαντική βούληση στρατηγικής αναπροσαρμογής. Συγκεκριμένα, το 44% τοποθετεί υψηλά στην ιεράρχησή του τον ψηφιακό μετασχηματισμό για την ανάπτυξη της επιχείρησής τους. Επιπλέον, το 70% εκφράζει ενδιαφέρον για συνεργασία με πανεπιστημιακά ιδρύματα και ερευνητικούς φορείς, γεγονός που καταδεικνύει την ανάγκη για ενίσχυση της επιστημονικής τεκμηρίωσης και της τεχνογνωσίας στην εξαγωγική καινοτομία.

Στον τομέα των υποδομών, η πλειονότητα των επιχειρήσεων (άνω του 65%) αναγνωρίζει τη σημασία των επενδύσεων σε κρίσιμες υποδομές για την υποστήριξη των εξαγωγών. Οι τηλεπικοινωνίες, οι οδικοί και σιδηροδρομικοί άξονες, η συνδεσιμότητα με λιμένες και αερολιμένες, καθώς και η αναβάθμιση των ενεργειακών υποδομών αξιολογούνται ως καθοριστικά στοιχεία του εξαγωγικού επιχειρηματικού περιβάλλοντος. Πάνω από το 75% των ερωτηθέντων εκφράζει ως προτεραιότητα να είναι οι επενδύσεις σε υποδομές τηλεπικοινωνιών και διαδικτύου, ενώ πάνω από το 70% δηλώνει ότι οι επενδύσεις στις υποδομές ενέργειας και οδικών μεταφορών λειτουργεί καταλυτικά στη πρόσβαση σε νέες αγορές και συγκράτηση του κόστους προς τον τελικό καταναλωτή/χρήστη.

Ειδική αναφορά γίνεται στο ενεργειακό και μεταφορικό κόστος, το οποίο καταγράφεται ως το σημαντικότερο εμπόδιο για την εξαγωγική δραστηριότητα. Το 75% των επιχειρήσεων δήλωσε ότι το κόστος ενέργειας επηρεάζει αρνητικά την εξαγωγική τους δραστηριότητα. Αυτά τα δεδομένα επιβεβαιώνουν την ανάγκη για θεσμικές παρεμβάσεις με στόχο τη δημιουργία μηχανισμών αντιστάθμισης.

Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά συμπεράσματα αφορά τον βαθμό πρόσβασης σε θεσμικά και συστημικά εργαλεία/δράσεις υποστήριξης. Πάνω από το 70% των επιχειρήσεων δηλώνει ότι δεν έχει ποτέ λάβει εξειδικευμένη συμβουλευτική υποστήριξη για εξαγωγές. Η πληροφόρηση για αγορές στόχους, τεχνικές πιστοποίησης, νομικά πλαίσια και δυνατότητες συμμετοχής σε διεθνείς εμπορικές αποστολές ή εκθέσεις παρουσιάζεται αρκετά περιορισμένη στα προηγούμενα χρόνια, με αποτέλεσμα η επιχειρηματική δράση να παραμένει εσωστρεφής και συχνά επιφυλακτική. Η απουσία αυτών των υποστηρικτικών μηχανισμών περιορίζει τη στρατηγική κατεύθυνση και καθιστά την εξαγωγική επιχειρηματικότητα της ΠΑΜΘ πιο ευάλωτη σε διεθνείς αστάθειες.

Ως προς το περιβαλλοντικό σκέλος, είναι σημαντικό να τονιστεί ότι άνω του 75% των επιχειρήσεων δήλωσε ότι θεωρεί την υιοθέτηση πρακτικών κυκλικής οικονομίας για τη διέγερση επιχειρηματικών δράσεων και την τόνωση του τζίρου, με έμφαση στην ανακύκλωση, την επαναχρησιμοποίηση υλικών και την ενεργειακή αποδοτικότητα, ως κρίσιμους παράγοντες για την ανάπτυξη της επιχείρησής τους.

Το εύρημα αυτό σύμφωνα με τους συντάκτες της έκθεσης είναι εξαιρετικά ενθαρρυντικό, διότι υποδηλώνει ότι οι εξαγωγικές επιχειρήσεις της ΠΑΜΘ ιεραρχούν τη σημασία της περιβαλλοντικής συμμόρφωσης όχι μόνο ως ηθική υποχρέωση, αλλά και ως παράγοντα διαφοροποίησης στις διεθνείς αγορές. Παράλληλα, η εταιρική κοινωνική ευθύνη και η βιώσιμη ανάπτυξη εντάσσονται σταδιακά στη στρατηγική ατζέντα των επιχειρήσεων, προσδίδοντας προστιθέμενη αξία στο εμπορικό τους προφίλ.

Προτεινόμενες δράσεις και αναπτυξιακές προτάσεις

Η ενίσχυση της εξωστρέφειας και της διεθνούς ανταγωνιστικότητας των εξαγωγικών επιχειρήσεων της Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, τονίζουν οι συντάκτες της έρευνας, προϋποθέτει στοχευμένες και πολυδιάστατες παρεμβάσεις.

Έτσι προτείνουν μια σειρά από δράσεις που έχουν ως βασική επιδίωξη τον μετασχηματισμό της περιοχής σε δυναμικό κόμβο διασυνοριακού εμπορίου, καινοτομίας και επιχειρηματικής δικτύωσης, αξιοποιώντας τις γεωοικονομικές δυνατότητες της περιοχής και τις σύγχρονες αναπτυξιακές απαιτήσεις.

Πρώτιστη αναγκαιότητα αποτελεί η διερεύνηση δράσεων με μεθοδολογική κατεύθυνση αυτή του «ενεργειακού ισοδυνάμου», προσαρμοσμένων στις ανάγκες των εξαγωγικών επιχειρήσεων που έχουν έδρα στην ΠΑΜΘ, μιας και το υψηλό ενεργειακό κόστος πλήττει την ανταγωνιστικότητα των εξαγωγικών επιχειρήσεων της Περιφέρειας.

Για αυτό και μέτρα εξισορρόπησης, όπως οι ενεργειακές κοινότητες, η αναβάθμιση των ενεργειακών υποδομών, η αξιοποίηση των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ), η ενεργειακή αναβάθμιση των υποδομών και οι μηχανισμοί αντιστάθμισης τιμών, κρίνονται ως απαραίτητα για την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων.

Παράλληλα, κρίνεται σημαντική η διερεύνηση δράσεων στην κατεύθυνση του «μεταφορικού ισοδυνάμου», κατά τα πρότυπα νησιωτικών/ακριτικών περιοχών, με σκοπό την μείωση του κόστους μεταφοράς και διανομής των εξαγώγιμων προϊόντων προς τις Ευρωπαϊκές και Διεθνείς αγορές.

Η γεωγραφική θέση της Περιφέρειας, σε συνδυασμό με την απόσταση από μεγάλα αστικά κέντρα που υπάρχουν ή σχεδιάζονται να δημιουργηθούν κέντρα logistics, καθιστά υψηλής προτεραιότητας την ανάπτυξη εμπορευματικών κέντρων συγκέντρωσης και διανομής στην Περιφέρεια καθώς και την ενίσχυση των συνδυασμένων μεταφορών, μέσω της αξιοποίησης των κύριων μεταφορικών κόμβων με τη θάλασσα και τον αέρα.

Μέτρο προς την κατεύθυνση αυτή που θεωρούν πως θα πρέπει να επανεξεταστεί είναι η δημιουργία Ζωνών Διασυνοριακού Εμπορίου, με σκοπό τη δημιουργία διαμετακομιστικού κόμβου προς τα Βαλκάνια, τη Μαύρη Θάλασσα και τη Μέση Ανατολή, αξιοποιώντας το συγκριτικό πλεονέκτημα που δίνει η γεωστρατηγική θέση της ΠΑΜΘ.

Μια άλλη πρόταση είναι η ανάπτυξη διασυνοριακών συνεργατικών σχηματισμών (cross-border clusters), με επιχειρήσεις από γειτονικές χώρες όπως η Βουλγαρία, η Ρουμανία και η Τουρκία, που μπορεί να ενισχύσει την τοπική οικονομία μέσω κοινών δράσεων και μεταφοράς τεχνογνωσίας, συμβάλλοντας στην παραγωγή προστιθέμενης αξίας, στην ενίσχυση της εφοδιαστικής αλυσίδας  καθώς και στην ενίσχυση της περιφερειακής αλυσίδας αξίας.

Περαιτέρω, σημαντική κρίνεται η διερεύνηση για σύσταση περιφερειακών «Export Hubs», με στόχο την παροχή εξειδικευμένης τεχνικής υποστήριξης, συμβουλευτικής, mentoring και πρόσβασης σε εκπαιδευτικά εργαλεία στρατηγικής εξωστρέφειας, που μπορούν να λειτουργήσουν ως ενδιάμεσοι φορείς υποστήριξης, παρέχοντας εξατομικευμένες υπηρεσίες σε επιχειρήσεις με εξαγωγικό προσανατολισμό.

Σε αυτό το πλαίσιο, η διασύνδεση των επιχειρήσεων με το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης καθώς και τους ερευνητικούς φορείς της περιοχής μπορεί να συμβάλλει θετικά στην αξιοποίηση της τεχνογνωσίας και της καινοτομίας, αλλά και την παραγωγή εξειδικευμένων εκπαιδευτικών εργαλείων σε κρίσιμα θέματα, όπως η παρακολούθηση εμπορικών και παραγωγικών δεικτών, η βιωσιμότητα, ο ψηφιακός μετασχηματισμός και η πράσινη επιχειρηματικότητα.

Επιπλέον, η ενίσχυση της εξαγωγικής δραστηριότητας μέσω χρηματοδοτικών εργαλείων αποτελεί κρίσιμο εργαλείο για την ενδυνάμωση της μικρομεσαίας επιχειρηματικότητας στην ΠΑΜΘ. Η πρόσβαση σε κεφάλαια για την ενίσχυση της Έρευνας και Ανάπτυξης (R&D), την αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών για την ανάπτυξη καινοτόμων προϊόντων και την ενίσχυση της παρουσίας σε νέες αγορές μέσω της ανάπτυξης κέντρων (hubs) προώθησης και προβολής, μπορεί να αποτελέσει καταλύτη για την αύξηση της εξαγωγικής βάσης της Περιφέρειας.

Τέλος, κρίνεται σημαντική η ενίσχυση του Παρατηρητηρίου για την παρακολούθηση και αξιολόγηση στοιχείων κόστους και απόδοσης της Εφοδιαστικής Αλυσίδας, το οποίο μπορεί να προσφέρει στρατηγική πληροφόρηση, διαμορφώνοντας έναν μηχανισμό τεκμηριωμένης λήψης αποφάσεων σε επίπεδο επιχειρηματικής στρατηγικής.

Τα αποτελέσματα της επιστημονικής έρευνας καταδεικνύουν την ανάγκη για συγκρότηση ενός συνεκτικού αναπτυξιακού πλαισίου, με στόχο την αναβάθμιση των συνθηκών λειτουργίας των εξαγωγικών επιχειρήσεων και τη μετατροπή της Περιφέρειας σε διαπεριφερειακό κόμβο καινοτομίας, εμπορίου και πράσινης ανάπτυξης.

Όπως τονίζεται, η συνδυαστική ενεργοποίηση θεσμικών εργαλείων, μέτρων στήριξης και στρατηγικών συνεργασιών αποτελεί προϋπόθεση για την επιτάχυνση της εξωστρεφούς μετάβασης, την ενίσχυση της διεθνούς παρουσίας των εξαγωγικών επιχειρήσεων και τη συνολική αναβάθμιση της παραγωγικής ταυτότητας της Περιφέρειας ΑΜΘ.

Και αυτό γιατί η εξαγωγική επιχειρηματικότητα στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη διαθέτει ένα γεωγραφικό πλεονέκτημα που, εφόσον αξιοποιηθεί κατάλληλα, μπορεί να αναδείξει την Περιφέρεια σε διασυνοριακό κόμβο καινοτομίας, πράσινης ανάπτυξης και περιφερειακής εμπορικής δυναμικής.

Οδηγός για την Περιφέρεια η έρευνα

Ο Περιφερειάρχης κ. Χριστόδουλος Τοψίδης επισήμανε πως η έρευνα αυτή αποτελεί ένα εργαλείο που θα τους καθοδηγήσει να επανασχεδιάσουν και να επαναπροσδιορίσουν τις χρηματοδοτικές προσκλήσεις και τις δράσεις στήριξης, έτσι ώστε να ανταποκρίνονται πραγματικά στις ανάγκες των επιχειρήσεών.

Στάθηκε δε ιδιαίτερα στην συνεργασία με το Πανεπιστήμιο, την οποία η διοίκησή τους επιδίωξε από την πρώτη στιγμή, για τη σύνδεση της εκπαίδευσης με την παραγωγή, με την πεποίθηση ότι είναι κεφαλαιώδους σημασίας για την προσπάθεια βελτίωσης του εξαγωγικού προσανατολισμού των επιχειρήσεων.

«Η συνεργασία μεταξύ εκπαιδευτικών ιδρυμάτων, επιχειρήσεων και φορέων μπορεί να οδηγήσει σε μια πιο δυναμική και βιώσιμη οικονομία, καλύπτοντας παράλληλα τις ανάγκες των πολιτών» σημείωσε.

Έχοντας αυτά τα δεδομένα στη διάθεσή τους μπορούν να επανασχεδιάσουν την κατανομή κονδυλίων σε θέματα ανάπτυξης και στήριξης των επιχειρήσεων, να σχεδιάσουν τη συμμετοχή της Περιφέρειας σε εκθέσεις, στην Ελλάδα και το εξωτερικό, προωθώντας παράλληλα τα αποτελέσματα της έρευνας στους αρμόδιους φορείς.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.