Βιονικη καρδια απο εμβρυακα κυτταρα

Ενας ξεχωριστός επιστήμονας που κατάγεται από την Κομοτηνή φιλοξενείται σήμερα στις στήλες του ΠτΘ. Πρόκειται για τον Θεόδωρο Κωφίδη ο οποίος γεννήθηκε το 1969 στην Κομοτηνή και σήμερα εργάζεται ως καρδιοχειρούργος στο Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ της Καλιφόρνιας των ΗΠΑ. Ο Θεόδωρος Κωφίδης εγκαταστάθηκε το 1988 στο Μόναχο της Γερμανίας όπου ξεκίνησε τις σπουδές του στην Ιατρική, στη συνέχεια ειδικεύτηκε στην καρδιοχειρουργική στο Πανεπιστήμιο του Ανόβερου και πριν από 12 μήνες αποδέχτηκε πρόταση του Πανεπιστημίου Στάνφορντ των ΗΠΑ για να συνεχίσει τις κλινικές – μεταμοσχευτικές του δραστηριότητες. Στη συνέντευξή του στον ΠτΘ που δόθηκε με την ευκαιρία των θερινών του διακοπών στη γενέθλια γη αναλύει το όραμά του για την δυνατότητα παρασκευής υποκατάστατων για την λειτουργία της καρδιάς από τον ανθρώπινο οργανισμό, γεγονός που θα την θωρακίσει στο μέλλον από ασθένειες που σήμερα εμφανίζονται να της προκαλούν ανεπανόρθωτες βλάβες. Συγκεκριμένα προτείνει τη δημιουργία ενός βιονικού οργάνου που θα συμβάλει στην καλύτερη λειτουργία της καρδιάς με την παραγωγή και τοποθέτηση εμβρυακών κυττάρων η χρήση των οποίων σήμερα βρίσκεται ακόμα σε προκλινικό στάδιο.

Ο κ. Κωφίδης εκφράζει την πεποίθησή του ότι, παρά τα προβλήματα ηθικής που εγείρονται πολλές φορές και προκύπτουν από την εξέλιξη της ιατρικής επιστήμης και την σχέση της με την κοινωνία των ανθρώπων και τις θρησκείες, στο μέλλον θα είναι δυνατή η συμπόρευση της ιατρικής με την ηθική, ενώ δηλώνει τέλος φανατικός συν-έλληνας από το εξωτερικό που φιλοδοξεί κάποια μέρα να δουλέψει στη χώρα του και να προσφέρει τις γνώσεις του για την βελτίωση της ποιότητας ζωής των Ελλήνων συμπατριωτών του.

ΠτΘ: κ. Κωφίδη, πότε ξεκίνησαν οι σπουδές και σε ποιο αντικείμενο της ιατρικής έχει στραφεί η ειδίκευσή σας;

Θ.Κ.: Σπούδασα ιατρική στο Πανεπιστήμιο του Μονάχου της Δυτικής Γερμανίας. Τότε έκανα την ειδικότητα μου στην καρδιοχειρουργική– καρδιο-θωρακο-αγγειο-χειρουργική στο Πανεπιστήμιο του Ανοβέρου- και πέρσι, πριν από 12 μήνες, είχα μια πρόταση από το πανεπιστήμιο του Στάντφορντ στις ΗΠΑ για να συνεχίσω εκεί τις κλινικές – μεταμοσχευτικές μου δραστηριότητες.

Κατά τη διάρκεια της τελευταίας 5ετίας προχώρησαν οι μηχανικές καρδιές σε κλινική φάση, γιατί απλώς και μόνο είχαμε τα υλικά για να τις κατασκευάσουμε και την τεχνολογία που χρειαζόταν. Είμαι πεπεισμένος όμως ότι ο άνθρωπος, ο homo sapiens, ο οποίος προσπαθεί να κατακτήσει το σύμπαν με ιλιγγιώδη ταχύτητα, θα είναι σε θέση να παρασκευάζει τα ίδια του τα «οργανικά αξεσουάρ» στο μέλλον. Ήδη παρασκευάζει υποκατάστατα διαφόρων οργάνων όπως το γόνατο, μέρη του αυτιού, δέρμα, υποκατάστατα του δέρματος, τα οποία εμφυτεύονται σε περίπτωση εγκαυμάτων.

Η δική μου ειδικότητα είναι η παρασκευή μυοκαρδίου. Εδώ και 3 χρόνια ασχολούμαι με την παρασκευή βιονικού μυοκαρδίου χρησιμοποιώντας βάση κολλαγόνων και ανάλογων υλικών και εμπλουτίζοντάς τα με διάφορα είδη κυττάρων. Έχω την εντύπωση ότι ο άνθρωπος μια μέρα δεν θα χρειάζεται την γεφύρωση προς μεταμόσχευση με αντλία αλλά θα αντικαθίσταται μέρος της καρδιάς, ιδιαίτερα της αριστερής κοιλιάς και ευχής έργων στο μακρό μέλλον ολόκληρης της καρδιάς, από ένα βιονικό όργανο το οποίο θα μας γλιτώσει από αντιανοσοποιητικά φάρμακα, από φάρμακα τα οποία στοχεύουν στον περιορισμό της αποβολής του οργάνου, ένα όργανο το οποίο θα μας εισάγει στη χιλιετία της ιατρικής επιστήμης.

Η βιονική καρδιά αποτελείται από κολλαγόνα και εμπλουτίζεται με διάφορα είδη κυττάρων. Η καρδιά αποτελείται από ένα συνοθύλευμα κυττάρων όχι μόνο από τα καρδιομιοκύτταρα. Γιατί όμως χρειάζεται να εμπλουτιστεί με κύτταρα και γιατί θεωρώ πως είναι βιώσιμη αυτή η λύση για το μέλλον;

Η καρδιά, σε αντίθεση με άλλα όργανα του οργανισμού, έχει ένα κακό χαρακτηριστικό. Τα κύτταρα της καρδιάς όταν πεθαίνουν, νεκρώνονται και δεν αναπαράγονται, παρά το γεγονός ότι υπάρχουν επιστημονικές αναφορές για ένα μικρό ποσοστό κυττάρων τα οποία αυτοαναπαράγονται γύρω στο 0,4%. Δεν αρκεί όμως ο πληθυσμός αυτός για να ανανεώσει ή να θεραπεύσει την πληγή στην καρδιά. Χρειαζόμαστε, λοιπόν, ένα είδος κυττάρου, το οποίο έχει τη δυνατότητα να αναπαράγεται απεριόριστα και για πολλές γενεές. Και αυτό το κύτταρο θεωρώ πως είναι το ανθρώπινο εμβρυακό κύτταρο. Όσο και αν αυτό ιονίζει την πολιτική, ηθική και θρησκευτική ατμόσφαιρα σε διάφορες χώρες όπου έχει γίνει η εισαγωγή των ανθρωπίνων εμβρυακών κυττάρων, νομίζω πως αποτελεί το μέλλον, αποτελεί και το αντικείμενο της έρευνας μου στις ΗΠΑ και θεωρώ πως θα έχουμε την μέγιστη αποδοτικότητα βιονικού οργάνου εμφυτευμένου στην καρδιά, χρησιμοποιώντας αυτά τα κύτταρα.

ΠτΘ: Πώς βρίσκετε τις δότριες που διαθέτουν το έμβρυο προκειμένου να εξελιχθεί η εργαστηριακή σας έρευνα;

Θ.Κ.: Δότριες είναι συνήθως έγκυες σε πολύ πρώιμο στάδιο της εγκυμοσύνης, μιλάμε για την 7η έως την 13η ημέρα. Σε πολλές περιπτώσεις τα έμβρυα είναι προϊόν εκτρώσεων, επιθυμούμε όμως και προσπαθούμε κατά τον παρόντα χρόνο να παράγουμε τα έμβρυα αυτά όπως το παιδί του σωλήνα, να τα παράγουμε δηλαδή έξω από το σώμα, ώστε να περιοριστούν τα ηθικά προβλήματα που συνδέονται με την δωρεά ανθρώπινου εμβρύου από τη μήτρα. Σε πρώιμο λοιπόν στάδιο, κατά την 7η ημέρα όταν έχει σχηματιστεί ο τροφοπλαστής, αφαιρούμαι ένα μέρος των κυττάρων του πρώιμου εμβρύου, γίνεται η συγκομιδή των κυττάρων, η κυτταροκαλλιέργεια και κατόπιν, δεν θα το χαρακτηρίσω κλωνοποίηση, αλλά μ΄ έναν ανάλογο τρόπο επηρεασμού της εξελεγκτικής πορείας των κυττάρων αυτών, τα εξελίσσουμε προς ένα μόνο είδος κυττάρων.

Εμείς θέλουμε αυτά τα πρώιμα εμβρυακά κύτταρα, τα οποία εν γένει μπορούν να εξελιχθούν σε οποιοδήποτε άλλο κύτταρο του οργανισμού, να τα κάνουμε καρδιομυοκύτταρα, να τα εμπλουτίσουμε, δηλαδή, για να μπορέσουμε να αντικαταστήσουμε έμφραγμα στην καρδιά. Επηρεάζουμε λοιπόν με διάφορες γενετικές μεθόδους την εξελεγκτική πορεία των κυττάρων αυτών και τα εμπλουτίζουμε σε μεγάλους πληθυσμούς μετά από πολλαπλασιασμό για 250 γενιές.

ΠτΘ: Μήπως αυτή η δεδομένη κατεύθυνση που δίνεται στην εξέλιξη των κυττάρων παραπέμπει σε κλωνοποίηση;

Θ.Κ.: Ευχαριστώ που μου δίνετε το δικαίωμα να κατατοπίσω τον κόσμο σ΄ αυτό το θέμα. Η κλωνοποίηση πρέπει να διακρίνεται σε θεραπευτική κλωνοποίηση και σε αναπαραγωγική κλωνοποίηση. Δεν είμαι οπαδός της αναπαραγωγικής κλωνοποίησης στο όνομα της ιδιαιτερότητας του ατόμου και της προστασίας του. Είμαι όμως οπαδός της θεραπευτικής κλωνοποίησης, δηλαδή του επηρεασμού και της εξέλιξης των κυττάρων προς έναν συγκεκριμένο γόνο, ώστε τα κύτταρα να αποδώσουν την λειτουργία που χρειαζόμαστε. Είτε λοιπόν θα παράγουν π.χ. έναν αυξητικό παράγοντα που χρειαζόμαστε, είτε θα παράγουν μια ουσία, π.χ. στην περίπτωση του διαβήτη, ώστε τα κύτταρα αυτά να παράγουν ινσουλίνη.

ΠτΘ: Σε τι ποσοστό επιτυγχάνετε την αποκατάσταση της λειτουργίας της καρδιάς;

Θ.Κ.: Τα τελευταία αποτελέσματα στο εργαστήριό μου δείχνουν ότι η βελτίωση του κλάσματος εξώθησης στην καρδιά των πειραματόζωων που χρησιμοποιούμε τα ανθρώπινα εμβρυακά κύτταρα είναι της τάξεως του 50%. Δηλαδή αν το κλάσμα εξώθησης το οποίο σε φυσιολογικά επίπεδα βρίσκεται γύρω στο 55% με 65% και είναι στο 30% σε μια ασθενούσα καρδιά, σε μια εμφραγματική καρδιά ανεβαίνει κατά 50%.

ΠτΘ: Εκτός από τις ΗΠΑ, η έρευνά σας βρίσκει έδαφος για να αναπτυχθεί και στην Ευρώπη;

Θ.Κ.: Η έρευνα αυτή γίνεται και σε διάφορες άλλες χώρες της Ευρώπης κάπως περιορισμένα γιατί υπάρχουν σοβαροί ηθικοί και νομικοί φραγμοί.

Η Ευρώπη χαρακτηρίζεται από κάπως εντονότερη θρησκευτικότητα απέναντι στις ΗΠΑ όπου κυριαρχεί το κεφάλαιο τόσο στην επιστήμη όσο και στην πολιτική. Στην Ελλάδα δεν έχει σημειωθεί τέτοια αντίδραση για τον απλούστατο λόγο ότι δεν γίνεται ακόμη έρευνα με εμβρυακά κύτταρα σε μεγάλο βαθμό, οπότε δεν έχει ιονιστεί η κοινωνικο-ηθική πολιτική ατμόσφαιρα της Ελλάδας. Έπεται να γίνει και αυτό στο μέλλον.

Στην Ευρώπη υπάρχουν ορισμένες χώρες που επιτρέπουν την χρήση εμβρυακών κυττάρων μόνο για την έρευνα αυτό το διάσημα και με συγκεκριμένους περιορισμούς, όπως η Γερμανία, η Πορτογαλία και προς έκπληξη μου, όπως διάβασα πρόσφατα, η Ελλάδα. Αυτές οι χώρες αναγκάζονται όμως να εισάγουν ανθρώπινα εμβρυακά κύτταρα γιατί δεν υπάρχει ειδικός νόμος που να περιγράφει τις ακριβείς συνθήκες της χρήσης τους. Η Αγγλία, η Σουηδία και το Ισραήλ έχουν ήδη εμπορική παραγωγή, δηλαδή γίνεται η συγκομιδή των ανθρωπίνων εμβρυακών κυττάρων, η κατεργασία τους και η πώλησή τους σε διάφορα εργαστήρια.

Υπάρχει μια εταιρεία σε ολόκληρο τον κόσμο η οποία παρέχει ανθρώπινα εμβρυακά κύτταρα στην έρευνα, αυτή είναι η εταιρεία Gerom με την οποία συνεργάζομαι και της οποίας είμαι επιστημονικός σύμβουλος στο Stanford των Ηνωμένων Πολιτειών. Νομίζω πως είναι υπόθεση 5 χρονών έως ότου η Ευρώπη φτάσει σε μια κατάσταση ισοζυγίου, κατά κάποιον τρόπο, επιστημονικού με τις Ηνωμένες Πολιτείες.

ΠτΘ: Δεν νομίζετε ότι προκύπτει κίνδυνος ανάπτυξης εμπορίου ανθρώπινων εμβρύων;

Θ.Κ.: Δεν μπορώ να αποκλείσω τον κίνδυνο αυτό, δεν υπάρχουν κρούσματα αυτή τη στιγμή, ο κίνδυνος αυτός όμως είναι σίγουρα παρών. Η επιστήμη βαδίζει χέρι με χέρι με την ηθική έτσι θα έπρεπε να γίνεται τουλάχιστον. Και νομίζω όμως ότι χρήση των εμβρυακών κυττάρων είναι δυνατή κάτω από ορισμένους νομικούς και ηθικούς φραγμούς.

ΠτΘ: Θέλω να αναφερθούμε στη διαδικασία της εμφύτευσης του εμβρυακού κυττάρου και σε όλα τα στάδια που ακολουθούνται προκειμένου να ολοκληρωθεί.

Θ.Κ.: Η διαδικασία της εμφύτευσης είναι συνθετική και προϋποθέτει τη συνεργασία κλινικής και εργαστηρίου. Μετά από την δωρεά του εμβρύου σε πρώιμο στάδιο την 7η έως 13η ημέρα, γίνεται η συγκομιδή των κυττάρων, τα εξελίσσουμε προς τον καρδιακό φαινότυπο, περιμένουμε, δηλαδή, ορισμένες γενεές αναπαραγωγής τους ώστε να μας δώσουν καρδιακά κύτταρα τα οποία, όμως, σε αντίθεση με τα κύτταρα της καρδιάς αυτά κάθε αυτά έχουν την δυνατότητα να αναπαράγονται. Δηλαδή τα κύτταρα αυτά είναι ζωτικά και πολύ σημαντικά αν τοποθετηθούν στην περιοχή ενός εμφράγματος. Το επόμενο στάδιο είναι το μαρκάρισμα, ο εμπλουτισμός των κυττάρων με μια ουσία που θα μας βοηθήσει να τα βρούμε αργότερα όταν θυσιάσουμε το πειραματόζωο και να δούμε πώς λειτούργησαν, τι ακριβώς έκαναν, ποια ήταν η εισφορά τους στη λειτουργία της καρδιάς. Αυτή η ουσία είναι διαφόρων ειδών. Μπορεί να είναι λουσιφεράση, η ουσία που χρησιμοποιούν οι πυγολαμπίδες για να φέγγουν ή το GFP, η πράσινη φωσφορίζουσα πρωτεΐνη. Τα κύτταρα αυτά στην συνέχεια εμφυτεύονται στην περιοχή του εμφράγματος με μια μικρή επέμβαση στο πειραματόζωο και κλείνεται το στήθος, το πειραματόζωο αφήνεται να επιζήσει για ορισμένο χρονικό διάστημα και μετά διεξάγουμε εξετάσεις λειτουργίας της καρδιάς και σε τελική φάση συλλέγουμε το αίμα για διάφορες εξετάσεις της ισχύος της αντίδρασης προς τα κύτταρα αυτά, του ανοσοποιητικού συστήματος και συλλέγουμε και την καρδιά την οποία τεμαχίζουμε και εξετάζουμε κάτω από το μικροσκόπιο.

Το πρόβλημα με την άλλη μέθοδο της χρήσης της τεχνητής καρδιάς ή άλλων τύπων επιπρόσθετων πάνω στην καρδιά είναι ότι διαταράσσουν την γεωμετρία της καρδιάς, προσθέτοντας επιπλέον βάρος στην άρρωστη περιοχή. Το υγρό βιομυοκάρδιο που χρησιμοποιώ γίνεται ένεση στην περιοχή του εμφράγματος, στερεοποιείται στους 37ο της θερμοκρασίας του σώματος, σέβεται τον περίγυρο του, τα γύρω κύτταρα, εμφυτεύεται με μεγάλη επιτυχία, δημιουργεί διακυτταρικούς δεσμούς με τα γύρω κύτταρα και αναπτύσσει μια πολύ πιο ομοιογενή και αρμονική λειτουργία, βοηθώντας την γύρω περιοχή η οποία έχει πάθει έμφραγμα να επιζήσει και όχι μόνο να επιζήσει αλλά να αυξήσει και την ισχύ της λειτουργικότητάς του.

Η είσοδος των κυττάρων στην περιοχή του εμφράγματος προκαλεί αντίδραση από το περιβάλλον, προκαλεί αγγειογέννηση, την δημιουργία, δηλαδή, αγγείων που το εμπλουτίζουν με αίμα και προσαρμόζεται στην γύρω περιοχή μέσα σε ελάχιστο χρονικό διάστημα.

ΠτΘ: Η εξέλιξη της καρδιοχειρουργικής δημιουργεί τις προϋποθέσεις για αύξηση του προσδόκιμου ζωής των ασθενών και της ποιότητάς της στο ορατό μέλλον;

Θ.Κ.: Νομίζω πως το μέλλον του ιατρού της καρδιάς, επέτρεψέ μου να το ονομάσω έτσι, είναι μια χίμαιρα, θα είναι δηλαδή ένας επεμβατικός καρδιολόγος ή καρδιοχειρουργός ο οποίος θα διεξάγει επεμβάσεις μικρότερων διαστάσεων από ό,τι οι σημερινές, προκαλώντας λιγότερο πόνο στον ασθενή και εξάγοντάς τον από το νοσοκομείο σε λιγότερες μέρες. Η επιστήμη εξελίσσεται προς μια συνεργασία μεταξύ της καρδιολογίας και καρδιοχειρουργίας στα πλαίσια της οποίας πρέπει να επιπλεύσουμε όλοι όσοι ασχολούνται με την καρδιά για να επιβιώσουμε.

ΠτΘ: Πως βλέπετε το δικό σας μέλλον; Θα μείνετε στις ΗΠΑ ή επιστρέψετε στην Ευρώπη και γιατί όχι και στην Ελλάδα;

Θ.Κ.: Έχω κάποια πρόταση από το Πανεπιστήμιο Stanford και ορισμένους επιστημονικούς παράγοντες που το περιβάλλον θα εξαρτηθεί από τις συνθήκες, προϋποθέσεις αν θέλετε για να επιστρέψω στην πατρίδα μου, είμαι έλληνας κατά την αρχική ετυμολογία της λέξης και μάλιστα φανατικός συν- έλληνας από το εξωτερικό. Επιθυμώ να εργαστώ στην Ελλάδα αλλά όπως είπα προηγουμένως θα εξαρτηθεί αυτό από πολλούς παράγοντες, ο χρόνος δεν είναι ώριμος αυτή τη στιγμή και όταν οι συνθήκες το επιτρέψουν το θεωρώ απόλυτα δυνατό.

ΠτΘ: Εκτιμάτε ότι στο μέλλον με την ραγδαία εξέλιξη της επιστήμης αυτή θα μπορεί να συμβαδίζει με την βιοηθική;

Θ.Κ.: Νομίζω ότι σε περιορισμένο μήκος και πλάτος ότι θα συμβούν κάποια πράγματα που θα μας απογοητεύσουν, δεν θα μας σταματήσουν όμως το μέλλον. Πιστεύω ότι ιδιαίτερα αν μη τι άλλο στο χώρο της Ελλάδας είναι δυνατό το συμβαδίζειν της επιστήμης με την ηθική και την θρησκεία, απαιτείται όμως βαθμός ειλικρίνειας υψηλός, απαιτείται κάποια συνεργασία και κυρίως πληροφόρηση στη βάση τόσο στα σχολεία όσο και σε κοινωνικό ευρύτερο επίπεδο, ήδη κάνετε το πρώτο βήμα με τη σημερινή σας εκπομπή και σας συγχαίρω για την ευαισθησία στα επιστημονικά θέματα, νομίζω πως είναι δυνατό αυτό να γίνει στο μέλλον κάτω από ορισμένους περιορισμούς. Αν μου επιτρέπετε να απευθυνθώ σε ορισμένους μιλιταριστικούς κύκλους που απειλούν ακόμη και τη ζωή μας και τη σωματική μου προσωπικά ακεραιότητα, θέλω να τους πω να μην βακχίζουν, να προσεύχονται για ένα καλύτερο μέλλον.

ΠτΘ: Σας ευχαριστώ πολύ

Κ.Φ.: Και εγώ σας ευχαριστώ

Δ.Δ.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.