Β΄ Συνεδριο Ποντιακων Ερευνων στη Δραμα

Πραγματοποιήθηκε στη Δράμα το τριήμερο 27, 28 και 29 Σεπτεμβρίου το Β’ Συνέδριο Ποντιακών Ερευνών με συμμετοχή εισηγητών καταξιωμένων προσωπικοτήτων της επιστημονικής κοινότητας από όλο τον κόσμο. Δύο καθηγητές από τη Ρωσία, τρεις από την Αγγλία, τέσσερις από την Αμερική, ένας από την Κύπρο και την Τουρκία και δεκαπέντε Έλληνες ανέπτυξαν τις εισηγήσεις τους, εμπλουτίζοντας την ιστορία του πόντου.

Μεταξύ των καθηγητών ήταν ο Sergei Karpov, ακαδημαϊκός, μεσαιωνολόγος, καθηγητής στο κρατικό Πανεπιστήμιο της Μόσχας Lomonosov, ο Rustam Shukurov, βυζαντινολόγος καθηγητής στο κρατικό Πανεπιστήμιο της Μόσχας Lomonosov, ο Heath Lowry, οθωμανολόγος, καθηγητής της έδρας Kemal Ataturk στο Princeton University, ο Αλέξης Σαββίδης, καθηγητής Ιστορίας Μεσαιωνικών και Βυζαντινών Χρόνων στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου, ο Κώστας Φωτιάδης, καθηγητής Νεότερης Ιστορίας του Ελληνισμού στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας, η Ευριδίκη Γεωργαντέλη, λέκτορας Νομισματολογίας στο Πανεπιστήμιο του Birmingham, ο Anthony Eastmond, λέκτορας στην Ιστορία τής Βυζαντινής Τέχνης στο Courtauld Ινστιτούτο της Τέχνης του Λονδίνου.

Στόχος του συνεδρίου

Σύμφωνα με τον Θεοδόση Κυριακίδη, συντονιστή της Οργανωτικής Επιτροπής και Γραμματέα της Επιστημονικής Επιτροπής «στόχος τόσο του πρώτου όσο και του δευτέρου συνεδρίου ήταν η ανακοίνωση των ερευνών όλων των επιστημόνων που ασχολούνται με τις ποντιακές μελέτες στα αρχαία χρόνια, στα βυζαντινά, στα ύστερα- οθωμανικά και στα σύγχρονα. Εκτός από αυτό το συνέδριο στόχο έχει τη συνάντηση και συνεύρεση των επιστημόνων που εργάζονται πάνω σε αυτά τα θέματα, στην Ελλάδα και το εξωτερικό, δίνοντάς τους την ευκαιρία να ανταλλάξουν απόψεις, να γνωρισθούν και στη συνέχεια να συνεργαστούν».

Κατά τη διάρκεια των συνεδρίων γίνονται ανακοινώσεις που αφορούν χρονικές περιόδους. «Δεν υπάρχει μια συγκεκριμένη θεματολογία, αλλά μία χρονική διαβάθμιση των εισηγήσεων».

Πρόκειται για ένα παγκόσμιο συνέδριο, εφόσον συμμετέχουν επιστήμονες από όλο τον κόσμο. Στο συγκεκριμένο συμμετείχαν τέσσερις καθηγητές από την Αμερική, από την Αγγλία, από την Κύπρο, την Ελλάδα και γενικά και σε σχέση με το προηγούμενο συνεχώς έχουμε περισσότερες εισηγήσεις νέων εισηγητών από το εξωτερικό. Μάλιστα, ο διεθνής αυτός χαρακτήρας του συνεδρίου αποδεικνύεται ότι κατετέθη πρόταση από το πανεπιστήμιο του Birmingham στην Αγγλία να διοργανωθεί το τρίτο συνέδριο εκεί σε συνεργασία με το συγκεκριμένο πανεπιστήμιο. Αυτό είναι μια εξαιρετική επιτυχία που σημαίνει ότι οι ποντιακές σπουδές έχουν μέλλον στο εξωτερικό και έχουν και ένα διεθνή αντίκτυπο», δηλώνει ο κ. Κυριακίδης.

Σημαντικότητα του συνεδρίου

Το συνέδριο είναι πάρα πολύ σημαντικό για πολλούς λόγους κατά τον κ. Κυριακίδη. «Κατ΄ αρχήν γνωρίζονται οι επιστήμονες μεταξύ τους και υπάρχει συνεργασία. Πρακτικά αυτό σημαίνει ότι η πρόσβαση για εμάς σε πηγές που μέχρι τώρα ήταν αδύνατη, γίνεται εφικτή μέσω αυτής της ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ των επιστημόνων. Για παράδειγμα ο καθηγητής Heath Lowry στην εισήγησή του έδειξε φωτογραφίες της Τραπεζούντας του 1875 οι οποίες βρέθηκαν στα οθωμανικά αρχεία και τις οποίες τράβηξε ο φωτογραφικός οίκος Κακουλή της Τραπεζούντας μετά από προσταγή του Αμπτούλ Χαμίτ του Β΄. Αυτά ήταν πολύ δύσκολο να τα βρούμε εμείς ως ερευνητές. Το ίδιο γίνεται και με τα αρχεία της Ρωσίας. Έτσι ο καθένας στη χώρα που ζει και εργάζεται ερευνά τα αρχεία και μετά κοινοποιεί τις ανακαλύψεις των ερευνών του στους υπόλοιπους επιστήμονες και έτσι εμπλουτίζεται ουσιαστικά η ιστορία μας».

Όσον αφορά το στάδιο των ερευνών, ο κ. Κυριακίδης τονίζει ότι βρίσκονται σε ικανοποιητικό στάδιο, αλλά έχει ακόμη πολλή δουλειά.. «Είμαστε σε ικανοποιητικό στάδιο, υπάρχουν περιοχές και περίοδοι που έχουν ερευνηθεί εξαντλητικά, όπως για παράδειγμα η Βυζαντινή αυτοκρατορία έχει ερευνηθεί καλύτερα από όλες τις άλλες περιόδους. Στην Οθωμανική αυτοκρατορία έχουμε λίγες μελέτες και έρευνες και εκεί χρειάζεται να γίνει πολλή δουλειά και φυσικά στα νεότερα και σύγχρονα χρόνια που υπάρχει ανεξάρτητο υλικό και νομίζω πολύ μεγάλο πεδίο έρευνας».

Τιμή στο Σεργκέι Κάρποφ και στον Οδυσσέα Δημητριάδη

Ο Sergei Karpov που άνοιξε τις εργασίες του Συνεδρίου και ο οποίος παρουσίασε νέα ιστορικά ντοκουμέντα που αφορούν το Βασίλειο της Τραπεζούντας, τιμήθηκε για το έργο και την επιστημονική του προσφορά.

Παράλληλα την πρώτη μέρα τιμήθηκε και η μνήμη του μεγάλου Έλληνα της Ρωσίας, συνθέτη, αρχιμουσικού, μαέστρου και διευθυντή των μπαλέτων Bolshoi, Οδυσσέα Δημητριάδη, του οποίου συμπληρώνονται φέτος 100 χρόνια από τη γέννησή του. Στην ειδική αυτή τιμητική εκδήλωση ο μαθητής του, κ. Παύλος Τσακαλίδης, υποψήφιος διδάκτωρ μουσικολογίας και συνθέτης, παρουσίασε κλασικά έργα του Οδυσσέα Δημητριάδη για πνευστά και έγχορδα με σπουδαίους Έλληνες και ξένους επαγγελματίες μουσικούς. Παράλληλα προβλήθηκαν αποσπάσματα του τιμώμενου κατά τη διάρκεια της διεύθυνσης της Κρατικής ορχήστρας της Ρωσίας και των φημισμένων ρωσικών μπαλέτων Bolshoi.

«Δυστυχώς το έργο του Οδυσσέα Δημητριάδη είναι άγνωστο στο ελληνικό κοινό. Δεν γνωρίζω τους λόγους ίσως γιατί έδρασε στη Ρωσία, όμως είναι ένας συνθέτης και αρχιμουσικός διεθνούς φήμης. Έχει βραβευτεί από κάποιους φορείς στην Ελλάδα, αλλά στο ευρύτερο κοινό δεν είναι γνωστό το έργο του. Σήμερα υπάρχουν διάσπαρτοι μαθητές του, όχι μόνο στην Ελλάδα οι οποίοι προσπαθούν να προωθήσουν το έργο του, αλλά μη ξεχνάμε ότι και άλλοι σημαντικοί Έλληνες όπως ο Σκαλκώτας βρέθηκαν τα μουσικά του χειρόγραφα τελευταία και αποκαλύφθηκε ότι ήταν ιδιοφυία της μουσικής μετά από πολλά χρόνια από το θάνατό του. Φαντάζομαι ότι το ίδιο θα γίνει και με τον Δημητριάδη.

Ο καθηγητής Σεργκέι Κάρποφ τιμήθηκε, γιατί εκτός του ότι είναι μια εξέχουσα προσωπικότητα της επιστήμης στη Ρωσία, έχει πολύ μεγάλη σημασία για εμάς τους Πόντιους, γιατί αυτός σε όλη του τη ζωή ανάλωσε την επιστημονική του πένα σε έρευνες και μελέτες για την αυτοκρατορία της Τραπεζούντας και πιο συγκεκριμένα τη σχέση της αυτοκρατορίας με τα κρατίδια της Γένουας και της Βενετίας. Έχει κάνει έρευνες για πολλά χρόνια στη Μαρκιανή βιβλιοθήκη, όπου ως γνωστόν βρίσκεται η βιβλιοθήκη του Βησσαρίωνα και φώτισε αυτή την περίοδο και ειδικότερα αυτές τις σχέσεις», τονίζει ο κ. Κυριακίδης.

Σημαντικές ανακοινώσεις

Κατά τη διάρκεια του συνεδρίου αναπτύχθηκαν σημαντικότατες ανακοινώσεις. Όπως τονίζει ο κ. Κυριακίδης, «η κάθε μία από τις ανακοινώσεις στον τομέα της είχε τη σημασία της. Από τις σημαντικότερες ανακοινώσεις, για παράδειγμα, ήταν αυτή της τελευταίας ημέρας για την εθνική ταυτότητα των ανθρώπων που ζουν στις ανατολικές περιοχές του Ευξείνου Πόντου από τον κοινωνικό ανθρωπολόγο, Michael Meeker, από το Σαν Ντιέγκο της Καλιφόρνιας ο οποίος δουλεύει εδώ και τριάντα χρόνια. Επίσης, ο ίδιος ο Κάρποφ, παρόλο που είπαμε ότι έχει εξαντληθεί η έρευνα για την περίοδο της αυτοκρατορίας της Τραπεζούντας, βρήκε καινούργια στοιχεία για τη σχέση αυτής με τα κρατίδια της Γένουας και της Βενετίας. Δηλαδή όσο και να λέμε ότι έχει εξαντληθεί η έρευνα πάντα υπάρχει πεδίο. Επίσης, σημαντική ήταν η εισήγηση του Heath Lowry με τις ανέκδοτες φωτογραφίες της Τραπεζούντας, όπου εμπλουτίζεται και η γνώση μας για την πόλη βλέποντας καινούργιες φωτογραφίες στα οποία απεικονίζονται κτίρια δημόσια της οθωμανικής διοίκησης».

Συγκεκριμένα την Κυριακή 28 Σεπτεμβρίου ξεκίνησαν οι αμιγώς επιστημονικές εργασίες του Συνεδρίου. Η πρώτη συνεδρία αφορούσε στην αρχαία ιστορία του Πόντου και στα βυζαντινά χρόνια. Για την αρχαία ιστορία ο λέκτορας του Δημοκρίτειου Πανεπιστήμιου Θράκης κ. Ηλίας Πετρόπουλος πραγματοποίησε εισήγηση με θέμα: Ζητήματα του αρχαίου ελληνικού αποικισμού του Ευξείνου Πόντου. Στη συνέχεια η αρχαιολόγος κ. Ελένη Μεντεσίδου εισηγήθηκε το θέμα: “Αμάσεια. Η πρώτη πρωτεύουσα του Πόντου”. Στη συνεδρία με τη βυζαντινή θεματική πραγματοποιήθηκαν δυο εισηγήσεις: από την κα Ευριδίκη Γεωργαντέλη λέκτορα νομισματολογίας στο πανεπιστήμιο του Birmingham αναπτύχθηκε το θέμα “Numismatic considerations of Trebizond’s presence in Anatolia and the Black Sea, 12th – 15th centuries” και από τον επίκουρο καθηγητή τουρκολογίας στο πανεπιστήμιου Κύπρου κ. Tom Sinclair το θέμα “The city of Bayburt during the Il-Khanid period”.

Τη συνεδρία για τα αρχαία και βυζαντινά χρόνια ακολούθησαν δυο συνεδρίες: μια για την ύστερη οθωμανική και μια για τη νεότερη και σύγχρονη ιστορία του Πόντου. Η συνεδρία άνοιξε με την εισήγηση του οθωμανολόγου καθηγητή στο Princeton University κ. Heath Lowry την οποία διάβασε ο κ. Νίκος Μιχαηλίδης, λόγω της απουσίας του καθηγητή Lowry. Η ανακοίνωση του είχε θέμα: “Τhe city of Trabzon”, ca 1895 και αφορούσε την παρουσίαση εξήντα περίπου ανέκδοτων φωτογραφιών της πόλης της Τραπεζούντας που τραβήχτηκαν με εντολή του σουλτάνου Αβδούλ Χαμίτ Β΄ από τον φωτογραφικό οίκο των Αδελφών Κακουλή. Στη συνέχεια ο υποψήφιος διδάκτορας νεότερης ιστορίας στο πανεπιστήμιο Δ. Μακεδονίας κ. Αλέξανδρος Καστρινάκης εισηγήθηκε το θέμα: “Catholic and Protestant Missions in late 19th century Pontus, as reported in the Vatican archives and in Italian and American diplomatic sources.” Η συνεδρία αυτή έκλεισε με την εισήγηση του κ. Θεοδόση Κυριακίδη, υποψήφιου διδάκτορα νεότερης ιστορίας στο πανεπιστήμιο Δ. Μακεδονίας, η οποία είχε θέμα: Υπερόριοι στις σταυροπηγιακές μονές του Πόντου.

Το δεύτερο μέρος αυτής της συνεδρίας συνεχίστηκε με τις ακόλουθες τρεις εισηγήσεις: Ο καθηγητής του πανεπιστημίου της Καλιφόρνια στο Λος Άντζελες (UCLA) κ. Richard Hovannisian παρουσίασε το θέμα του με τίτλο: “The Armenian Communities of the Pontus prior to 1915”. Στη συνέχεια ο διδάκτωρ Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας του Α.Π.Θ. κ. Κυριάκος Χατζηκυριακίδης ανέπτυξε το θέμα: “Το αμερικανικό ενδιαφέρον για το μεταλλείο «Άργανα» Μ. Ασίας (1908-1923).” Η συνεδρία έκλεισε με την εισήγηση του διδάκτορος Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας του Α.Π.Θ. κ. Ευριπίδη Γεωργανόπουλου με θέμα: “Οι αμερικανικές θέσεις για τον ελληνισμό του Πόντου το καλοκαίρι του 1919: τρεις αδημοσίευτες εκθέσεις”.

Τη Δευτέρα 29 Σεπτεμβρίου τρίτη και τελευταία μέρα του Διεθνούς Συνεδρίου πραγματοποιήθηκαν δυο συνεδρίες και ακούστηκαν ανακοινώσεις για τη σύγχρονη ιστορία, τις εθνικές ταυτότητες, τους μετανάστες και τους πρόσφυγες. Η πρώτη συνεδρία ξεκίνησε με την εισήγηση του ομότιμου καθηγητή κοινωνικής ανθρωπολογίας στο πανεπιστήμιο του San Diego της Καλιφόρνια κ. Michael Meeker με θέμα:”The Question of ethnicity in the Eastern Pontos”. Στη συνέχεια ο καθηγητής κοινωνικών επιστημών του πανεπιστημίου Δ. Μακεδονίας κ. Στάθης Πελαγίδης εισηγήθηκε το θέμα με τίτλο: “Το έπος των προσφύγων του 1922. Η περίπτωση της μηχανικής καλλιέργειας και του αγροτικού Κτηματολογίου”. Η συνεδρία αυτή έκλεισε με την εισήγηση του υποψήφιου διδάκτορα Κοινωνικής Ανθρωπολογίας στο πανεπιστήμιο του Princeton κ. Νίκου Μιχαηλίδη με θέμα: ““Who are we”. Undisciplined Memories. Disputed Identities in the Eastern Black Sea Villages of Trabzon, Turkey”.

Η δεύτερη συνεδρία άνοιξε με την εισήγηση της αναπληρώτριας καθηγήτριας του τμήματος Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών του πανεπιστημίου Μακεδονίας κ. Ευτυχίας Βουτυρά με θέμα, « Μετανάστες στην πατρίδα: παλιννοστούντες από την πρώην ΕΣΣΔ ως «εθνικές μειονότητες» στην Ελλάδα». Η συνεδρία έκλεισε με την εισήγηση της λέκτορος Οικιστικής και Πολιτιστικής Κληρονομιάς του Τμήματος Βαλκανικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Δ. Μακεδονίας κ. Ελένης Γαβρά με θέμα, «Από τη διερεύνηση της παράδοσης στην ανάδειξη του χαρακτήρα του τόπου».

Το συνέδριο έκλεισε η πρόεδρος της επιστημονικής επιτροπής κ. Άρτεμις Ξανθοπούλου-Κυριακού η οποία συνόψισε τις εισηγήσεις και κατέληξε με τα πορίσματα που προέκυψαν από αυτό το Διεθνές Συνέδριο.

Να σημειωθεί ότι το συνέδριο τελούσε υπό την αιγίδα του Υπουργείου Μακεδονίας – Θράκης και υποστηρίχθηκε από την Ιερά Μητρόπολη Δράμας και τη Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Δράμας, ενώ διοργανώθηκε από την Εύξεινο Λέσχη Θεσσαλονίκης, το Σωματείο «Άγιος Γεώργιος» Περιστερεώτα και τη Μέριμνα Ποντίων Κυριών Δράμας.

Α.Π.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.