Τσερνομπιλ: 20 χρονια μετα

Είκοσι χρόνια έχουν περάσει από το χειρότερο πυρηνικό ατύχημα στην ιστορία της ανθρωπότητας. Χιλιάδες άνθρωποι συνεχίζουν να νοσούν και να πεθαίνουν από τη ραδιενέργεια. Τα σημάδια αυτής της καταστροφής δεν ανήκουν στο παρελθόν, αλλά στο παρόν και στο μέλλον.

Ο λόγος για την μεγαλύτερη τραγωδία του 20ου αιώνα, για την έκρηξη στο σταθμό του Τσερνομπίλ τον Απρίλιο του 1986 που άφησε πίσω του πολλά θύματα.

Κυριακή 26 Απριλίου 1986. Η Σοβιετική Ένωση βάδιζε ενωμένη προς την Περεστρόικα και η φύση στην καταπράσινη Ουκρανία είχε «ξυπνήσει» μετά τον βαρύ χειμώνα. Στο Τσερνομπίλ οι εργάτες της βάρδιας βρίσκονται στη θέση τους και οι 200.000 κάτοικοι της περιοχής ξεκουράζονταν στα σπίτια τους. Μέχρι τις 1:23:58 π.μ.

Τη στιγμή εκείνη ο χρόνος σταμάτησε τόσο για το Τσερνομπίλ όσο και για ένα μεγάλο κομμάτι του πληθυσμού της Γης. Στη διάρκεια δοκιμής στον πυρηνικό αντιδραστήρα Νο 4, μια αλυσιδωτή αντίδραση στον πυρήνα ξεφεύγει από τον έλεγχο. Από την πρώτη έκρηξη σημειώνεται δόνηση μεγέθους 7 Ρίχτερ. Την κύρια έκρηξη διαδέχτηκαν πολλές, οι οποίες, σε συνδυασμό με μια πύρινη βολίδα, εκτοξεύουν το τσιμεντένιο σκέπαστρο του αντιδραστήρα. Οι εκρήξεις και η πυρκαγιά στον γραφίτη του πυρήνα απελευθερώνουν στην ατμόσφαιρα τεράστιες ποσότητες ραδιενέργειας, 200 φορές μεγαλύτερες από τις ατομικές βόμβες στη Χιροσίμα και στο Ναγκασάκι μαζί. 56 άνθρωποι χάνουν αμέσως τη ζωή τους. Το σώμα του εργάτη που δούλευε στο κεντρικό σύστημα αντλιών εξαερώθηκε και δεν βρέθηκε ποτέ!

Τις επόμενες ημέρες, το ραδιενεργό σύννεφο θα σκέπαζε σχεδόν όλη την Ευρώπη. Μια μέρα μετά, αρχίζει η υποχρεωτική απομάκρυνση των 200.000 κατοίκων της περιοχής. Άμεσα έφθασαν κατά χιλιάδες εθελοντές απ’ όλη την Ε.Σ.Σ.Δ. οι οποίοι μαζί με τους εργάτες και τους στρατιώτες, έδωσαν την ψυχή τους για να βοηθήσουν στην κατασκευή της σαρκοφάγου η οποία διήρκεσε 260 μερόνυχτα. Οι πρώτες μετρήσεις εκείνες τις ημέρες ήταν 2.000-3.000 ρεμ./ω. Οι βάρδιες γι’ αυτούς που έμπαιναν για να καθαρίσουν τον αντιδραστήρα ήταν του ενός λεπτού. Το 80% αυτών μακροπρόθεσμα έχασαν τις ζωές τους! Το θανατηφόρο σύννεφο χτυπάει πρώτα τη Λευκορωσία και στη συνέχεια ταξιδεύει πάνω από την Ουκρανία, τη Ρωσία και όλη την Ευρώπη.

Η τραγωδία, που αρχικά οι σοβιετικές αρχές είχαν κρατήσει κρυφή, ήρθε στη δημοσιότητα, όταν στις 28 Απριλίου οι σουηδικοί σταθμοί περιοδικού ελέγχου κατέγραψαν ιδιαίτερα αυξημένες τιμές ραδιενέργειας στην ατμόσφαιρα.

Είκοσι χρόνια μετά, τα θύματα από την καταστροφή του Τσερνομπίλ σε όλο τον κόσμο υπολογίζονται σε πολλές χιλιάδες, χωρίς ωστόσο κανείς να είναι σε θέση να δώσει ακριβή αριθμό, καθώς οι θάνατοι από καρκίνο εμφανίζονται μακροπρόθεσμα, ενώ πολλά παιδιά θύματα του Τσερνομπίλ δεν έχουν ακόμα γεννηθεί.

Είκοσι χρόνια μετά…

Είκοσι χρόνια μετά, ακόμα και σήμερα οι εργάτες του πυρηνικού σταθμού στο Τσερνομπίλ αγωνίζονται για να μην επαναληφθεί το κακό. Τα πάντα στην πόλη έχουν μείνει έτσι όπως ήταν εκείνη την τραγική νύχτα. Μαγευτικό τοπίο με πλούσια βλάστηση τυλιγμένο σε μια νεκρική σιωπή, ενώ το μοναδικό σημείο ζωής αποτελεί ο σταθμός που απασχολεί σήμερα πάνω από 3.000 εργαζομένους, οι οποίοι έρχονται από κάθε μεριά της Ουκρανίας. Κύρια ευθύνη των περισσοτέρων είναι η αναστήλωση σημείων της σαρκοφάγου και της εσωτερικής δομής του αντιδραστήρα, καθώς και η συγκομιδή του ραδιενεργού υλικού.

Η παραμονή τους στο Τσερνομπίλ μοιράζεται σε 15νθήμερες βάρδιες. Κατόπιν επιστρέφουν στις οικογένειές τους. Στις εργασίες σταθεροποίησης απασχολούνται 100 με 150 άτομα ημερησίως, τα οποία εργάζονται μέσα στη σαρκοφάγο. Οι «ήρωες» που δουλεύουν εκεί εργάζονται σε εξαιρετικά επικίνδυνες συνθήκες καθώς η ραδιενέργεια φτάνει, κατά μέσον όρο, τα 500 μιλιρέμ/ω. Για το λόγο αυτό δουλεύουν από 4 έως 20 λεπτά, χωρισμένοι κατά ομάδες, όπου η μία αντικαθιστά την άλλη μέχρι να λάβουν την επιτρεπόμενη δόση των 10 μιλιρέμ. Το υπόλοιπο προσωπικό του σταθμού εργάζεται στα γραφεία και σε άλλες εγκαταστάσεις, προετοιμάζοντας το οριστικό κλείσιμό του.

Όταν φυσάει, σηκώνεται ραδιενεργή σκόνη

Τα ποσοστά ραδιενέργειας στο Τσερνομπίλ αλλάζουν συνεχώς. Όταν έχει ζεστό καιρό ή φυσάει άνεμος, σηκώνεται ραδιενεργή σκόνη. Η χειρότερη όμως εποχή είναι το καλοκαίρι, καθώς τα ποσοστά ραδιενέργειας είναι υψηλά.

Ο μεγαλύτερος κίνδυνος για τους εργαζομένους είναι ότι η σαρκοφάγος δεν είναι στεγανή αλλά έχει ανοίγματα. Έτσι, εκτός από τη ραδιενέργεια που συνεχίζει να εκλύεται, μπαίνει το νερό της βροχής ή το χιόνι και συσσωρεύονται στα κατώτερα επίπεδα, όπου βρίσκονται πολύ μεγάλες ποσότητες ραδιενεργού καυσίμου. Κύριο μέλημα των υπευθύνων αυτή τη στιγμή είναι ο αγώνας για τη σταθεροποίηση της ασταθούς υποδομής του στεγάστρου, προκειμένου να προληφθεί η κατάρρευσή του. Η κατάρρευση ολόκληρου του στεγάστρου θα σημαίνει όμοια και χειρότερη τραγωδία με αυτήν του 1986.

Οι εργασίες σταθεροποίησης και καθαρισμού της σαρκοφάγου αναμένεται να κρατήσουν ως το 2007. Μετά, θα είναι δυνατή η έναρξη κατασκευής ενός νέου στεγάστρου, που θα αντικαταστήσει το παλαιό. Θα πρόκειται για τη μεγαλύτερη κινητή κατασκευή στον κόσμο, η οποία θα πραγματοποιηθεί κοντά στο σταθμό προκειμένου να «κυλήσει» και να σκεπάσει τη σαρκοφάγο.

20 ευρώ το μεροκάματο εντός του «θανάτου»

Η αμοιβή των εργαζομένων για την εργασία τους εντός του «θανάτου» είναι 20 ευρώ την ημέρα! Τόσος είναι και ο μέσος μηνιαίος μισθός σε αρκετές περιοχές της Ουκρανίας. Οι εργαζόμενες στις εγκαταστάσεις βγαίνουν στη σύνταξη στα 45, ενώ οι άνδρες στα 55.

Αξίζει να σημειωθεί ότι με την έκρηξη τα περισσότερα ζώα της περιοχής πέθαναν ακαριαία. Τα τελευταία όμως χρόνια, τα πράγματα έχουν βελτιωθεί. Ορισμένες ημέρες επισκέπτονται την περιοχή αλεπούδες, ελάφια, άγρια άλογα, τα οποία πλησιάζουν πολύ κοντά στο εργοστάσιο καθώς δεν φοβούνται τους ανθρώπους, μια και το κυνήγι απαγορεύεται. Και το πιο σημαντικό είναι ότι η περιοχή εφ’ όρου ζωής θα έχει υψηλά ποσοστά ραδιενέργειας.

Αφηγούνται οι αυτόπτες μάρτυρες Πόλη «φάντασμα» το Πριπιάτ

Η πόλη Πριπιάτ απέχει 18 χλμ. από το Τσερνομπίλ. Μια πόλη 47.000 κατοίκων που εδώ και 20 χρόνισα παραμένει άδεια, εγκαταλελειμμένη, νεκρή, έτσι ακριβώς όπως την άφησαν οι κάτοικοί της την επομένη της 26ης Απριλίου, όταν με 780 λεωφορεία και μόνο με την ταυτότητά τους στα χέρια εγκατέλειψαν την πόλη τους.

Για τη ζωή μετά την τραγική εκείνη νύχτα αφηγείται μια αυτόπτης μάρτυρας.

«Μέναμε στην πόλη Πριπιάτ, κοντά στο σταθμό του Τσερνομπίλ. Από την έκρηξη στον σταθμό σχεδόν όλοι οι κάτοικοι έγιναν θύματα της ραδιενέργειας. Θυμάμαι ότι τόσο εμείς όσο και τα παιδιά νιώθαμε πολύ χάλια. Όμως στην αρχή οι αρχές κρατούσαν κρυφό το γεγονός αυτό αλλά και την υποβολή στην ραδιενέργεια. Μετά από τις εξετάσεις που έγιναν στον γιο μου, οποίος είχε υποβληθεί στην ενέργεια ακτινών, στρεπτοδερμία (σύνηθες δερματικό νόσημα που δεν έχει καμία σχέση με τη ραδιενέργεια) ήταν η διάγνωση που του έκαναν οι γιατροί. Τη μικρή μου κόρη- μαζί με τα άλλα παιδιά -την απομάκρυναν από το σημείο της καταστροφής, αντί να τους πάνε στο νοσοκομείο. Τα παιδιά τα τακτοποίησαν σε σπίτια στα περίχωρα όπου δεν είχαν τη δυνατότητα να πλυθούν και να αλλάξουν. Γι’ αυτό κυκλοφορούσαν με τα ρούχα που είχαν ραδιενέργεια πάνω τους. Όταν εξέτασαν την κόρη μου, είχε ραδιενέργεια των 250 μιλιρέμ, φοβερή δόση! Το ροδομάγουλο παχουλό κορίτσι μπροστά στα μάτια μας μετατράπηκε σε γριά. Επέζησε αλλά έμεινε ανάπηρη και στη συνέχεια με τα χρόνια τρελάθηκε. Η μεγάλη μου κόρη έχει όγκο στον εγκέφαλο. Χρειάζεται συνεχή φροντίδα αλλά εκτός από εμένα δεν έχει κανέναν να τη βοηθάει. Όμως κι εγώ είμαι βαριά άρρωστη. Το διάστημα που νοσηλευόμουν στο νοσοκομείο, έχασα τον άντρα μου, με παράτησε για άλλη γυναίκα. Έτσι έχασα και την περιουσία που είχα μαζέψει.

Σήμερα μένω στην πόλη Χίμκι (περιοχή της Μόσχας), και παίρνω 1000 ρούβλια (περίπου 34 δολάρια) ως σύνταξη αναπηρίας. Όμως και το κράτος μου έδωσε αποζημίωση των 360 ρουβλίων (12 δολάρια) για αποκατάσταση υγείας. Αυτό το ποσό δεν φτάνει ούτε για ψωμί, ενώ εμείς έχουμε ανάγκη από καλή θεραπεία και ενισχυμένη διατροφή. Έχω ακούσει πώς μερικοί λικβινταριστές της τραγωδίας παίρνουν 50 χιλ., ενώ κάποιοι άλλοι καταφέρνουν μέσω δικαστηρίων να κερδίσουν περισσότερα χρήματα δεδομένου ότι αυτοί είχαν- σε σύγκριση με εμάς –μέσα προστασίας. Τώρα παραπέμπουν όλες τις μικρές πληγές τους στην τραγωδία του Τσερνομπίλ προκειμένου να πάρουν κρατική αποζημίωση, την ώρα που κάποιοι σαν και μένα και τα παιδιά μου προσπαθούν να επιβιώσουν με τα λίγα χρήματα που παίρνουν…».

Για την εκκαθάριση των συνεπειών της καταστροφής στο Τσερνομπίλ αφηγείται μέλος της εκστρατείας εκκαθάρισης, ο οποίος τότε εργαζόταν σε Επιστημονικό Ινστιτούτο Ερευνών.

«Όλη η περιοχή κινδύνου είχε χωριστεί σε ζώνες. Η ζώνη Α΄ ήταν μια έκταση απλωμένη σε ακτίνα των 100 χλμ. Εδώ ζούσαν οι βασικές μάζες των εργατών, οι οποίοι είχαν εγκατασταθεί σε παιδικές κατασκηνώσεις, οίκους αναψυχής, κάμπινγκ και σε βαγόνια αμαξοστοιχιών. Οι φαντάροι έμεναν σε σκηνές. Στη ζώνη αυτή η ζωή κυλούσε με κανονικούς ρυθμούς, δεν είχε αλλάξει τίποτα για τους κατοίκους της. Τα παιδιά κανονικά ξεκίνησαν τη νέα σχολική χρονιά από την 1η Σεπτεμβρίου. Το εστιατόριο της κατασκήνωσης πρόσφερε δωρεάν σίτιση, τρεις φορές την ημέρα. Την τραγωδία στο Τσερνομπίλ θύμιζε μόνο ο φύλακας με τον μετρητή της δόσης της ραδιενέργειας που καθόταν στην είσοδο του εστιατορίου, καθώς και άπειρα ζευγάρια στρατιωτικές μπότες δίπλα στους σκουπιδοτενεκέδες. Υπήρχε κανόνας. Σύμφωνα με τον οποίο αν οι μπότες- μετά από πολλά πλυσίματα –εξακολουθούσαν να «κουδουνίζουν», τις πετούσαν και έδιναν καινούριες μπότες, με απόφαση του φύλακα με τον μετρητή της δόσης.

Η ζώνη Β΄ είχε απλωθεί σε έκταση με διάμετρο 60 χλμ. Στους δρόμους έριχναν τακτικά νερό με ειδικό συμπλήρωμα, ούτως ώστε να μην σηκώνεται σκόνη.

Η ζωή σ’ αυτή τη ζώνη δεν είχε αλλάξει σημαντικά. Είχε σταματήσει η ανέγερση οικοδομών, είχε απαγορευτεί το μάζεμα μανιταριών στο δάσος, καθώς και η επικοινωνία με το Τσερνομπίλ και με τα χωριά της επόμενης, ζώνης Γ΄.

Κάθε μέρα, όταν περνούσαμε απ’ αυτή την περιοχή, παρατηρούσαμε αυθόρμητα την ομορφιά της φύσης.

Η ζώνη Γ΄ περιελάμβανε την περιοχή (30 χλμ.) γύρω από το σταθμό του Τσερνομπίλ, μια απαγορευμένη ζώνη, όπου έμπαινε κανείς με άδεια. Όλος ο πληθυσμός, συμπεριλαμβανομένου και των κατοίκων του Τσερνομπίλ, είχε εκκενωθεί. Ώριμα ζουμερά μήλα, αχλάδια κι άλλα φρούτα ομόρφυναν τους κήπους. Όμως, κανένας δεν τα μάζευε λόγω της ραδιενέργειας που είχαν!

Οι κάτοικοι του Τσερνομπίλ χρησιμοποιούσαν μόνο φερμένο νερό και τις περισσότερες φορές, μεταλλικό νερό. Είχε ανοίξει και ένα εμπορικό κατάστημα, ενώ λειτουργούσαν λουτρά, κομμωτήριο, μερικά περίπτερα «Τύπου του Σοβιέτ», καθώς και ταχυδρομεία.

…Όταν επιστρέφαμε μετά τη δουλειά στο σπίτι ήταν πολύ ευχάριστο να συνειδητοποιούμε ότι κάναμε καλά τη δουλειά μας και βοηθήσαμε μ’ αυτό τον τρόπο τους ανθρώπους. Ωστόσο, μέχρι σήμερα με βασανίζει κάτι: Γιατί αυτοί οι άνθρωποι αναγκάστηκαν να θυσιάσουν την υγεία τους για τσαπατσουλιές των άλλων; Ήταν τόσο δύσκολο στ’ αλήθεια να αποτραπεί αυτή η τραγωδία”;

Η ζωή μετά…

Πριν από είκοσι χρόνια η ζωή αυτών των ανθρώπων χωρίστηκε σε «πριν» και «μετά». Κάποιοι βρέθηκαν στο επίκεντρο της τραγωδίας, μερικούς το σύννεφο της ραδιενέργειας τους σκέπασε πολλά χιλιόμετρα μακριά από τον μοιραίο σταθμό, ενώ κάποιοι άλλοι έπεσαν θύματα της ραδιενέργειας όταν συμμετείχαν στην εκστρατεία της εκκαθάρισης των συνεπειών της τραγωδίας. Όλους αυτούς τους ανθρώπους τους ενώνει η υγεία που άφησαν πίσω τους, η ζωή που δεν έχει πλέον νόημα και ο αγώνας με το κράτος για επιχορήγηση αποζημίωσης που δικαιούνται».

Μετάφραση

Μαρία Παπαδοπούλου

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.