Το ταξιδι Αλεξανδρουπολη – Αθηνα – Αλεξανδρουπολη

Στις 16 Σεπτεμβρίου, ημέρα Δευτέρα η Αθήνα τιμά τον Αλεξανδρουπολίτη «καλλιτέχνη» Δημήτρη Λαλέτα. Ο Δημήτρης Λαλέτας έγινε γνωστός μέσω της μεγάλης του αγάπης, της ζωγραφικής. Αφοσιωμένος στην προσωπογραφία, αναδείκνυε πάντα τον άνθρωπο, αφήνοντας τα τοπία σε δεύτερη μοίρα, στο φόντο, να επιτελούν τον ρόλο τους στους πίνακες του…

Έκανε την πρώτη του ατομική έκθεση το 1992 στην Ελληνοαμερικανική Ένωση, ενώ σπουδαίο ήταν το έργο του και στον χώρο των εκδόσεων και τον εκδοτικό οίκο «Οδός Πανός».

Ο Δημήτρης Λαλέτας «έφυγε» μόλις στα 47 του χρόνια, κάθε άλλο παρά «πλήρης ημερών» χτυπημένος από την νόσο του καρκίνου, αφήνοντας πίσω του ένα σπουδαίο έργο και πολλά ακόμα να δώσει.

Εικοσιένα χρόνια μετά, περισσότεροι από 50 πίνακές του συγκεντρώθηκαν και παρουσιάζονται στις 16 Σεπτεμβρίου στην Γκαλερί Κέννεντυ και Θέατρο Ελληνοαμερικάνικης Ένωσης στην Αθήνα.

Την ημέρα των εγκαινίων, στο Θέατρο της Ελληνοαμερικάνικης Ένωσης «Άγγελος Κατακουζηνός», η Φιλαρέτη Κομνηνού θα διαβάσει κείμενα για τον Δημήτρη Λαλέτα, και η Μαριλένα Λασκαρίδου θα μιλήσει για τη βιβλιοθήκη του ζωγράφου που δωρήθηκε στο «Ίδρυμα Αικατερίνης Λασκαρίδη» στον Πειραιά. Εκεί θα βρίσκεται ο Ηλίας Λιούγκος συνοδευόμενος από την Δέσποινα Στεφανίδου.

Τον Δημήτρη Λαλέτα, δεν είχα την τιμή να τον γνωρίζω. Τον γνώρισα με αφορμή την έκθεση αυτή, μέσα από τις διηγήσεις των φίλων και συνεργατών του, μέσα από τις διηγήσεις του Γιάννη Βουλτσίδη και του Γιώργου Χρονά – τις οποίες αμφότερες φιλοξενούμε στην συνέχεια του αφιερώματος αυτού- και άλλων πολλών που έγραψαν και αναβίωσαν την μνήμη και το έργο του.

Ένας από τους «μεγάλους» ανθρώπους της Θράκης, η μνήμη και το έργο του οποίου θα μείνει αναλλοίωτη στον χρόνο…

Στην αυλή της κυρά Δέσποινας

Του Γιάννη Βουλτσίδη

Η κυρά Δέσποινα, πραγματική Δέσποινα, να σε περιποιηθεί, να σε φιλοξενήσει, να σε αγκαλιάσει όπως αυτό τον καλό ανυπόκριτο τρόπο μόνο οι άνθρωποι των λαϊκών τάξεων – κι όχι όλοι – ξέρουν ακόμα να συντηρούν…

Ναι, γιατί η αγάπη χρειάζεται συντήρηση, όπως κι όλα τα ωραία πράγματα, κι ας ακούγεται αυτό συντηρητικό στα αυτιά εκσυγχρονιστών με μπόλικο «συντηρητικό» στα άθυμα αισθήματά τους. Διότι, η αγάπη δεν είναι ούτε κουλ, ούτε στυλ, θέλει πάθος, πραγματικό δόσιμο…

Και το πάθος της κυρά Δέσποινας φαίνεται και στα μικρά και τα μεγάλα, και στο γλυκό του κουταλιού και στην μοδιστρική και στο ξόδεμα ψυχής που προείπαμε.

Η κυρά Δέσποινα, Καραμανλού στην καταγωγή – Καππαδόκισσα το σωστότερο να λέγεται κατά τον φίλο μου τον Βασίλη Φαρασόπουλο – με μυαλό οργανωτικό και ακαταμάχητη διάθεση για δουλειά, σήμερα στα εβδομήντα φεύγα, με τον άνδρα της, είχαν ανοίξει ένα ταβερνάκι που μάζευε τους μερακλήδες της πόλης, φέρανε δύο παιδιά στον κόσμο, τον Δημήτρη και τον Θωμά Λαλέτα. Ο Δημήτρης, άνθρωπος του πάθους κι αυτός, από μικρός ήξερε τη θα γίνει. Εφτά χρονών είπε στην μάνα του «Μαμά θα γίνω ζωγράφος», «Μα οι ζωγράφοι πεινάνε» του απάντησε αυτή. «Ναι αλλά», της είπε ο Δημήτρης «πεθαίνουν χαρούμενοι γιατί σε όλη τους τη ζωή ακολούθησαν αυτό που τράβαγε η καρδιά τους».

Και ο Δημήτρης από τα εφτά ζωγράφιζε. Το αντιλήφθηκαν οι δασκάλες – όσες δεν ήταν αόμματες – το αντιλήφθηκε η γειτονιά, το σπίτι αλλά και ο πατέρας του τα κατάφερνε, με το μολύβι πάνω στο χασαπόχαρτο της ταβέρνας και τι δεν σχεδίαζε.

«Α, να τα κράταγα», λέει η κυρά Δέσποινα τώρα στην αυλή της, ενώ μας έχει σερβίρει γλυκό του κουταλιού με δαμάσκηνα που της πήγα ή μάλλον, τα μάζεψε η ίδια λίγο πριν το αφιέρωμα που κάναμε στον Μικρό Διάκοσμο στη ζωγραφική του Δημήτρη.

Τον Δημήτρη, που παλικάρι γνωρίστηκε με τον ποιητή Γιώργο Χρονά, κι από τότε και για πάνω από είκοσι χρόνια, δούλεψαν μαζί τις εκδόσεις «Πανός». Ο Δημήτρης φιλοτέχνησε εξώφυλλα βιβλίων, εσώφυλλα του περιοδικού, διοργάνωσε εκθέσεις, δούλεψε για την «Βιβλιοθήκη της Ελευθεροτυπίας» την τριετία που διευθύνονταν από τον Γιώργο Χρονά, μετέφρασε εκλεκτούς και αμερικάνους ρόκερ. Αλλά, το σημαντικότερο, βρήκε φιλόξενο πατάρι, τελάρο στην περίπτωσή μας – να κεντήσει τα ζωγραφικά του άνθη, πορτρέτα φίλων, λαϊκών ανθρώπων, παιδιών, αλόγων… εμμένοντας στο σχέδιο, κι όχι στην ευκολία του «πασαλείμματος».

Ο ίδιος, έφυγε σαν ένας νέος στην ποίηση του Καβάφη, γρήγορα που τον κλάψαν οι φίλοι του, και τον κλαίνε…

Τον κλαίει και η κυρά Δέσποινα σαν άλλη Παναγιά – κι ο Παζολίνι στο «Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο» επέλεξε την μάνα του να παίξει αυτό το πρόσωπο–γιατί για να πω ρόλο δεν αρμόζει.

Τον κλάψαμε τον Δημήτρη, αλλά χαιρόμαστε το έργο του. Τα φλογερά του πινέλα άφησαν ακατάληπτα ίχνη πίσω του. Και το Ελληνοαμερικάνικο Κολλέγιο μαζί με το περιοδικό και τις εκδόσεις Οδός Πανός, από την Δευτέρα 16 Σεπτεμβρίου μέχρι τις 12 Οκτωβρίου 2013 διοργανώνουν έκθεση ζωγραφικής με τα έργα του Δημήτρη Λαλέτα (1964 – 2011), στην Γκαλερί Κέννεντυ και Θέατρο Ελληνοαμερικάνικης Ένωσης (Μασσαλίας 22, Κολωνάκι).

Εκείνο που δεν πρέπει να ξεχνάμε, όλοι εμείς, που είμαστε Θρακιώτες και κατοικούμε και στην Θράκη είναι ότι ο Δημήτρης είναι δικός μας ζωγράφος και τα χρώματα της Θράκης, ιδίως της Αλεξανδρούπολης, των αυλών, των λαϊκών ανθρώπων τα μετέφερε.

Η πόλη που τον γέννησε, τον ανέθρεψε – ο Λαλέτας ζωγράφος έφυγε από εδώ και πάντα ξαναρχόταν – πρέπει να βρει τρόπους όχι να τον φιλοξενήσει αλλά να τον «ξανακατοικήσει».

Ο Γιώργος Χρονάς για τον Δημήτρη Λαλέτα

Το ταξίδι του Δημήτρη Λαλέτα

Πρωτοσυνάντησα τον Δημήτρη Λαλέτα στη Θεσσαλονίκη. Ιούνιος του 1990. Έπιασε βροχή και καταφύγαμε σε ένα καφενείο. Από όλους τους τίτλους τιμής που θαμπορούσες να τον στολίσεις – κι είχε πολλούς, του άξιζε ο τίτλος: παιδί σαν τον Χριστό.

Μου μίλησε για τη ζωή του στην Αλεξανδρούπολη – εκεί γεννήθηκε και ανδρώθηκε, και μου έδειξε το θησαυροφυλάκιό του – έργα της ζωγραφικής του. Παράξενα, αιγυπτιακά, σαν Φαγιούμ πρόσωπα, λαϊκοί άνδρες, γεμάτοι ζωή και θάνατο, παλαιστές με χαμένες τις πρωινές τους νίκες, ποδοσφαιριστές χωρίς γραμματικές γνώσεις, έτοιμοι να χορέψουν, να κλάψουν, να πεινάσουν, να πεθάνουν. Γυναίκες που δεν γνώρισαν τα στέφανα του γάμου, μπροστά σε καθρέφτες ή πόρτες ανοιγμένες στο πουθενά. Νεαρά κορίτσια με τα καλά τους ρούχα για την βόλτα στην παραλία. Στον Φάρο της Αλεξανδρούπολης, ίσως. Μου άρεσαν τα έργα που μου έδειξε και τα αγόρασα για να γίνω ο πρώτος πελάτης του.

Μου μίλησε για την βιοτεχνία που πήγε το πρωί να ζητήσει δουλειά, στη Θεσσαλονίκη και του είπαν αργότερα, και την ανάγκη του να δουλέψει…Μόλις είχα αγοράσει το βιβλιοπωλείο στην Διδότου 39, και του ζήτησα να κάνουμε την πρώτη του έκθεση ζωγραφικής εδώ. Στα εγκαίνια του βιβλιοπωλείου. Και εγένετο.

Όμως αυτός ο αριστερόχειρ, ζωγράφος, έκανε θαύματα και άρχισε να μεταφράζει, να βρίσκει τα εξώφυλλα των βιβλίων στις εκδόσεις μας, να κάνει σχέδια για το περιοδικό «Οδός Πανός»…Τον παρακολουθούσα να αλλάζει, να μεγαλώνει, να περνάει σ’ άλλα θέματα της ζωγραφικής του τέχνης και να φτάνει στα άλογα του μες στη νύχτα με τους αναβάτες του να τα κρατούν από τα χαλινάρια. Δίπλα σε λίμνες, σε ποτάμια, σε ακρωτήρια, σε πυκνά δάση, έκρυβε την γυμνότητα των λουομένων που συνέχιζαν τον πανθεϊσμό τους μες στη φύση. Μυστικές συνομιλίες. Σιωπές στο πουθενά. Γλυκά φιλιά που χάθηκαν στο χρόνο και τώρα μένουν να τιθασεύσουν ήρεμα άλογα στη νύχτα. Κι αυτά υπακούουν στην αγάπη του αφέντη τους. Τον κοιτούν στα μάτια και διαβάζουν τα μυστικά του. Οι μοναχικές του γυναίκες μεγάλωσαν, περπάτησαν στους δρόμους του Λονδίνου, της Ρώμης, της Μαδρίτης – δίπλα σε λεωφόρους, στα καφέ άπλωσαν την νωχέλεια τους νασυνομιλεί με τον ερωτισμό. Στα μάτια τους ένα νέο φως. Μία αστραπή.

Ο Δημήτρης Λαλέτας έφυγε προς τον κόσμο των ιδεών του Πλάτωνος – που ήταν και δικός του – γεμάτος θαυμαστά ζωγραφικά οράματα.

Γιώργος Χρονάς

Υ.Σ.: Το 1990, έγραφα: Ο Δημήτρης Λαλέτας ζωγραφίζει όπως αναπνέει. Ανθρωποκεντρικός, αφήνει τα κτίσματα στο φόντο και κρατάει τα πρόσωπα να δείχνουν στον κόσμο την ψυχή τους. Σοβαρότης και λύπη τα χαρακτηρίζουν. Άγνωστη η προέλευσή τους. Παλιά έλεγαν – ανικανοποίητα αιώνων. Σήμερα θα λέγαμε – αυτή πια είναι η ζωή για όσους διαφέρουν από τα πλήθη. 26 χρονών, ζωγραφίζει , γιατί αυτό θεωρεί το πρώτο πράγμα στη μέρα του. Φιγουρίνια μιας χαμένης εποχής. Τα έπιπλα στους χώρους της ζωγραφικής του δεν πουλιούνται στα καταστήματα νεωτερισμών. Το ενδιαφέρον με τον Λαλέτα είναι ότι πάει έξω από την εποχή του και την ηλικία του. Και αντίθετα στη μόδα και τον συρμό. Και κάνει στυλ. Τρόπο. Γραμμή. Σιωπή.

Δημήτρης Λαλέτας (1964-2011)

Ο Δημήτρης Λαλέτας, γεννήθηκε στην Αλεξανδρούπολη στις 14 Οκτωβρίου του 1964. Ήρθε στην Αθήνα 26 χρονών, το 1990, και ήταν ο ζωγράφος του περιοδικού και των εκδόσεων Οδός Πανός σχεδιάζοντας το σήμα τους με τον Πάνα. Εργάστηκε 20 χρόνια στις ομώνυμες εκδόσεις και μετέφρασε στις ίδιες εκδόσεις, εγγλέζικα συγκροτήματα χωρίς να πάρει ποτέ αρνητική κριτική. Ήταν η καλλιτεχνική ψυχή, το ήθος, η τέχνη, η ευγένεια των εκδόσεων.

Στα έργα του απεικόνιζε πρόσωπα αντρών, γυναικών, παιδιών. Η φύση δεν λείπει ποτέ από αυτά γιατί μεγάλωσε στην Αλεξανδρούπολη όπου ο Φάρος της και τα γύρω χωράφια, τα δέντρα, τα ποτάμια, με το Δέλτα του Έβρου, το λιμάνι της δεν απείχαν πολύ.

Την τελευταία του σειρά έργων, που παρουσίασε, την ονόμασε «Νυχτερινά» όπου στο σκότος απεικονίζονται άλογα με τους αναβάτες να τα κρατούν από το χαλινάρι.

Έκανε ατομικές εκθέσεις στο Μπιλιέτο Παιανίας, στην Ελληνοαμερικάνικη Ένωση, στην Βαβέλ, και σε ομαδικές στην Γκαλερί Κ-Art, Βαβέλ κ.α. Ζωγραφική του και σχέδια δημοσιεύθηκαν στην Lifo, Symbol κ.α. Ήταν μόνιμος συνεργάτης στη «Βιβλιοθήκη – Καταφύγιο Θηραμάτων», στην Σαββατιάτικη Ελευθεροτυπία, από τον Μάρτιο του 2009. Έφυγε από τη ζωή στις 31 Μαρτίου 2011.

Επιμέλεια: Νατάσσα Βαφειάδου
[email protected]

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.