«Το Πατριαρχειο δεν λυγιζει και αγωνιζεται»
Με δικαστική απαγόρευση του όρου «Οικουμενικός» απάντησε η Άγκυρα στις εκκλήσεις του Οικουμενικού Πατριάρχη κ. Βαρθολομαίου για άρση των περιορισμών που επιβάλλονται στον κορυφαίο θεσμό της Ορθοδοξίας. Το Ανώτατο Δικαστήριο της Τουρκίας απεφάνθη ότι δεν υπάρχει νομικό έρεισμα στον «ισχυρισμό του Πατριαρχείου Φαναρίου ότι έχει το καθεστώς του Οικουμενικού», και στο αιτιολογικό της απόφασής του επικαλείται τη Συνθήκη της Λοζάννης, η οποία ρύθμισε τα θέματα των μειονοτήτων.
Για το θέμα ο ΠτΘ συζητά σήμερα με το θεολόγο, εκκλησιαστικό ιστορικό και νομικό Ιωάννη Σιδηρά. Ο κ. Σιδηράς υποστηρίζει ότι η απόφαση του δικαστηρίου είναι ακόμη ένα δείγμα της ασφυκτικής πίεσης που ασκεί η τουρκική κυβέρνηση στον κορυφαίο θεσμό της Ορθοδοξίας με στόχο τον αφανισμό του.
Ο όρος «οικουμενικότητα» και η θέση του τουρκικού κράτους
«Από τον 6ο αιώνα μ.Χ, εποχή που μεσουρανούσε η Βυζαντινή Αυτοκρατορία, η Εκκλησία της Κωνσταντινουπόλεως προσλαμβάνει μια άλλη διάσταση, γιατί ακριβώς ο Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως προσδιορίζεται ως Οικουμενικός και το Πατριαρχείο ως Οικουμενικό. Αυτό την εποχή του Βυζαντίου είχε μια διπλή ερμηνεία. Πρώτον ότι ο εκάστοτε Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως ήταν αυτός ο οποίος τελεσιδίκως έκρινε δικαστικά τις εκκλησιαστικές υποθέσεις κληρικών, και δεύτερον ονομάστηκε οικουμενικός, διότι ήδη από τον 28ο κανόνα της Δ΄ Οικουμενικής Συνόδου, κατά τον 5ο δηλαδή αιώνα, όλες οι περιοχές της Οικουμένης που δεν υπάγονταν στην εκκλησιαστική δικαιοδοσία κάποιου Πατριαρχείου ή κάποιας Αυτοκέφαλης Εκκλησίας περνούσαν κάτω από τη δικαιοδοσία του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως. Όλες αυτές οι περιοχές έδιναν την Οικουμενική διάσταση. Αυτό βεβαίως το περιεχόμενο του όρου οικουμενικός, που ήταν πνευματικό, εκκλησιαστικό, δικαιοδοσιακό από άποψη κανονικού δικαίου και συνέχισε να υπάρχει και κατά την περίοδο της Οθωμανοκρατίας. Τότε μάλιστα ο Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως ονομάζονταν Rum millet basi, ήταν ο εθνάρχης και γενάρχης όλων των Ρωμιών και με τη λέξη Ρωμιός εννοούνταν τότε όλοι οι Χριστιανοί. Ήταν αυτός που εκπροσωπούσε όλο το χριστιανικό πληθυσμό απέναντι στην Υψηλή Πύλη, ήταν υπόλογος απέναντί της και επί πλέον δεν είχε μόνο θρησκευτικές αρμοδιότητες, αλλά και διοικητικές, που σχετίζονταν με την οργάνωση των χριστιανικών κοινοτήτων, με την εκδίκαση υποθέσεων, με αρμοδιότητες διοικητικές και δικαστικές σε θέματα οικογενειακού δικαίου, φρόντιζε για τη μέριμνα και την πρόοδο των εκπαιδευτηρίων και πολλά άλλα. Στη νέα φάση του κεμαλικού κράτους και με τη συνθήκη της Λοζάννης το Πατριαρχείο κινδύνεψε να απομακρυνθεί από την προαιώνια έδρα του. Οι κεμαλικοί ήθελαν να το διώξουν, αντέδρασαν οι μεγάλες δυνάμεις, παρέμεινε το Πατριαρχείο στην έδρα του, στο Φανάρι, αλλά με την αποστολή να είναι καθαρά και αποκλειστικά πνευματικό και θρησκευτικό καθίδρυμα, χωρίς διοικητικές αρμοδιότητες, ούτε σε θέματα παιδείας ούτε σε θέματα οικογενειακού δικαίου, που επικρατούσαν ως βασικές προνομιακές του θέσεις την περίοδο του θεοκρατικού σουλτανάτου και χαλιφάτου των Οσμανιδών. Το πρόβλημα δημιουργείται λόγω παρερμηνείας της Συνθήκης της Λοζάννης από τους Τούρκους εσκεμμένα και εκ του πονηρού και περιορίζουν την αρμοδιότητα του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως μόνο στους Ρωμιούς της Κωνσταντινουπόλεως. Δεν του αναγνωρίζουν, και αυτό είναι το τρελό και παράδοξο, ότι είναι η πνευματική κεφαλή των εκτός Τουρκίας Ορθοδόξων Χριστιανών, τη στιγμή μάλιστα που το Πατριαρχείο έχει ποίμνιο στην Ευρώπη, στην Αμερική, στην Αυστραλία, στην Ασία, στην Άπω Ανατολή. Περιορίζουν, εκ του πονηρού ερμηνεύοντας τη συνθήκη της Λοζάννης, την εκκλησιαστική του δικαιοδοσία μόνο στις χριστιανικές κοινότητες που υπάρχουν στην Τουρκία και, αφού ταυτίζουν το Πατριαρχείο με τη φθίνουσα ρωμαίικη ομογένεια, θέλουν έτσι να πετύχουν παράλληλα με τον αφανισμό της Ομογένειας με τον αφανισμό του Πατριαρχείου».
Η συνθήκη της Λοζάννης
«Η συνθήκη της Λοζάννης είναι αλήθεια ότι στο Ρωμαίικο Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης δεν έχει τον προσδιορισμό Οικουμενικό. Αλλά αυτή η ιδιότητα του Πατριαρχείου είναι αναγνωρισμένη μέσα από τους κανόνες, μέσα από την ιστορία και την εκκλησιαστική αιώνων, συγκεκριμένα 14 αιώνων, είναι βασικό του γνώρισμα αυτή η διάσταση. Και επειδή στην Εκκλησία υπερέχουν πάντα οι ιεροί κανόνες, και μάλιστα κανόνες οικουμενικών συνόδων, και όχι οι νόμοι της πολιτείας που έρχονται και παρέρχονται δεν είναι δυνατόν κάποιες δικαστικές αποφάσεις ή πολιτειακοί νόμοι να αναιρούν τη φύση και την υπόσταση της οικουμενικότητας του Πατριαρχείου. Είναι οικουμενικό, γιατί σε τελικό βαθμό κρίνει τις εκκλησιαστικές υποθέσεις των κληρικών, είναι οικουμενικό γιατί έχει ποίμνιο σε όλες τις ηπείρους, και συνεχίζει να διαδραματίζει τον οικουμενικό, συντονιστικό, πανορθόδοξο, διορθόδοξο ρόλο και αποστολή».
Διεθνές Δίκαιο και Οικουμενικό Πατριαρχείο
«Το Διεθνές Δίκαιο αναγνωρίζει την παρουσία του Οικουμενικού Πατριαρχείου ως ενός ανωτάτου πνευματικού θεσμού που ξεπερνά σαφώς τα όρια της Τουρκίας, διότι αναγνωρίζει ως νομικά πρόσωπα όλες τις μητροπόλεις που υπάρχουν στο εξωτερικό. Ο Φιντέλ Κάστρο αναγνωρίζει νομική προσωπικότητα στη μητρόπολη που έχει έδρα την Κούβα και υποδέχτηκε τον Πατριάρχη, όχι σαν έναν απλό επίσκοπο της τοπικής εκκλησίας της Κωνσταντινουπόλεως, αλλά ως έναν Επίσκοπο και Πατριάρχη του οποίου η δικαιοδοσία με τις κατά τόπους μητροπόλεις του Πατριαρχείου είναι αναγνωρισμένη σε όλα τα κράτη που έχουν την έδρα τους. Στο Βέλγιο όπως και σε όλα τα κράτη τον υποδέχονται με τιμές «αρχηγού κράτους». Βέβαια, δεν είναι αρχηγός πολιτικού κράτους, το Πατριαρχείο δεν είναι Βατικανό ούτε και θέλει να γίνει. Το Διεθνές Δίκαιο τον θεωρεί Επίσκοπο με οικουμενική διάσταση, δεν τον εγκλωβίζει ούτε τον στραγγαλίζει η σημερινή διεθνής νομική πραγματικότητα μέσα στα στενά όρια του τουρκικού κράτους».
Νομιμότητα της απόφασης του ακυρωτικού δικαστηρίου της Τουρκίας
«Η απόφαση που πήρε το ακυρωτικό δικαστήριο, κατά την άποψή μας, δεν είναι νόμιμη, γιατί βρίσκεται εκτός πραγματικότητας και εξυπηρετεί ως κατευθυνόμενη και υποβολιμαία τις απόψεις του βαθέως κράτους της Τουρκίας, της στρατιωτικής ηγεσίας, του διπλωματικού σώματος του υπουργείου Εξωτερικών, που ακόμη νομίζουν ότι βρίσκονται στην περίοδο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Για Οικουμενικό Πατριαρχείο κάνουν λόγο η ΕΕ, οι διεθνείς οργανισμοί, όλα τα πολιτισμένα και δημοκρατικά κράτη, το Κογκρέσο των ΗΠΑ, η ίδια η κυβέρνηση των ΗΠΑ και δίνουν όλοι αυτοί οι θεσμοί και αρχηγοί κρατών πνευματικό περιεχόμενο σαφώς και όχι πολιτικό στον όρο Οικουμενικό Πατριαρχείο. Δεν είναι δυνατόν λοιπόν η μόνη χώρα που εθελοτυφλεί να είναι η Τουρκία και να επιμένει ότι είναι τουρκικό ίδρυμα που υπάγεται στο Νομάρχη της Κωνσταντινούπολης! Γι’ αυτό το Πατριαρχείο δεν μπορεί να απεμπολήσει και να απαρνηθεί και τα δικαιώματα και τον ίδιο τον εαυτό του και την ταυτότητά του, που είναι sine qua non όρος για να συνεχίσει την οικουμενική του αποστολή».
Πατριαρχείο Μόσχας και Οικουμενικό Πατριαρχείο
Το Πατριαρχείο Μόσχας εδώ και χρόνια προσπαθεί να υποβαθμίσει το ρόλο του Οικουμενικού Πατριαρχείου και να αναβαθμιστεί. Μήπως τελικά πίσω από την όλη υπόθεση κρύβεται κάτι; «Το ερώτημα είναι καίριο και είναι υπαρκτό και δεν είναι σημερινό, είναι παμπάλαιο. Το πρόβλημα υφίσταται από το 19ο αιώνα οπότε και έχουμε την ίδρυση οργανωμένου Ρωσικού Πατριαρχείου. Επειδή ήταν το Οικουμενικό Πατριαρχείο εν αιχμαλωσία λόγω της Οθωμανοκρατίας οι Ρώσοι καλλιέργησαν τη θεωρία της Τρίτης Ρώμης, ότι αφού δηλαδή η Πρώτη Ρώμη έπεσε στην αίρεση, η Νέα Ρώμη στην αιχμαλωσία, δικαιούται η Μόσχα να είναι η Τρίτη Ρώμη και να διεκδικήσουν την πρωτοκαθεδρία στον ορθόδοξο κόσμο. Αυτό όμως είναι αδύνατο, γιατί δεν στηρίζεται σε κανόνες ούτε σε αποφάσεις Οικουμενικής Συνόδου. Επιπλέον πρέπει να πούμε ότι η οικουμενικότητα του Πατριαρχείου δεν είναι αποτέλεσμα του αριθμού των πιστών που έχει εντός Τουρκίας, έχει εκατομμύρια πιστούς εκτός Τουρκίας, αλλά είναι αποτέλεσμα της ιστορικής αλήθειας, της εκκλησιαστικής παραδόσεως και των αποφάσεων των Οικουμενικών Συνόδων. Πασχίζει ο Μόσχας με κάθε τρόπο να υπονομεύσει το ρόλο του Πατριαρχείου, να το αποδυναμώσει, αποτυγχάνει όμως σε αυτές τις προσπάθειες, γιατί το Πατριαρχείο έχει το δίκιο και την αλήθεια με το μέρος του και αυτό γίνεται αποδεκτό από όλες τις κατά τόπους ορθόδοξες εκκλησίες και Πατριαρχεία. Μη ξεχνάμε ότι μετά το 1990 και την πτώση του υπαρκτού σοσιαλισμού, η πολιτική την οποία εφαρμόζει το Πατριαρχείο της Μόσχας είναι εκκοσμικευμένη εκκλησιαστική πολιτική. Θέλει κατά κάποιο τρόπο να γίνει το Ορθόδοξο Βατικανό στον Ορθόδοξο Χριστιανικό Κόσμο, πράγμα το οποίο δεν το αποδέχεται το Οικουμενικό Πατριαρχείο της Κωνσταντινουπόλεως και μαζί με αυτό συμπορεύονται σε αυτή τη γραμμή και όλες οι ορθόδοξες κατά τόπους εκκλησίες και τα ορθόδοξα Πατριαρχεία.
Αντίδραση του Πατριαρχείου
«Δια στόματος του Πατριάρχου η απάντηση είναι ότι το Πατριαρχείο δεν πρόκειται να απεμπολήσει τη φύση, την ταυτότητα και τα προνόμια που έχει. Η απόφαση αυτή δεν είναι κάτι το σημαντικό, όσον αφορά στην αναγνώριση ή μη από την πλευρά της Τουρκίας. Όπως είπα, είναι η μόνη χώρα που δεν το αναγνωρίζει. Όλος ο χριστιανικός κόσμος, αλλά και οι μουσουλμανικές χώρες αντιμετωπίζουν τον Οικουμενικό Πατριάρχη ως τον μόνο επίσημο εκφραστή της Ορθοδόξου γενικά Εκκλησίας. Βέβαια, η απόφαση αυτή στο εσωτερικό της Τουρκίας μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα στο Πατριαρχείο και αυτό έχει σχέση και με το γεγονός ότι δεν επαναλειτουργούν τη Θεολογική Σχολή της Χάλκης, δημεύουν την περιουσία του, δεν αναγνωρίζουν νομική προσωπικότητα στο Πατριαρχείο, για να μην μπορεί να έχει ακίνητη περιουσία. Η ακίνητη περιουσία των κοινοτήτων, των μονών, των εκκλησιών, των μοναστηριών, των εκπαιδευτικών, των ευαγών φιλανθρωπικών ιδρυμάτων κατακλέπτεται και πηγαίνει στο τουρκικό κράτος μέσα από την λεγόμενη Γενική Διεύθυνση Βακουφίων. Όλα αυτά τα προβλήματα αντί να προσπαθήσει η τουρκική κυβέρνηση να τα οδηγήσει στην επίλυσή τους δημιουργεί νέα προβλήματα και νέα προσκόμματα μέχρι να λυγίσει το Πατριαρχείο. Το Πατριαρχείο δεν λυγίζει και αγωνίζεται. Οι Τούρκοι εκτίθενται κάθε μέρα και περισσότερο απέναντι στη διεθνή κοινότητα. Το εύλογο ερώτημα είναι πώς με αυτό το πρόσωπο θέλουν να ενταχθούν στην ΕΕ; Έλεος πια…
Α.Π.
Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
