«Το hat ειναι χαρισμα απο το θεο»
Ο δάσκαλος και καλλιγράφος Εμίν Καδήρογλου, καλεσμένος στην εκπομπή του ράδιο «Παρατηρητής» «Βομβιστές Δυτικών Προαστίων», μίλησε για την τέχνη και τα μυστικά της καλλιγραφίας, με αφορμή ένα βιβλίο που εξέδωσε με προσωπική του δουλειά, το οποίο ονομάζεται «Οι εργασίες μου στην καλλιγραφία».
Από τον κ. Καδήρογλου μάθαμε ότι η καλλιγραφία είναι χάρισμα που έρχεται με τη θεία φώτιση κι ο καλλιγράφος με τη βοήθεια του θεού δεν νιώθει κούραση όταν αναλαμβάνει να φέρει εις πέρας κάποιο έργο. Μέλημά του να βρεθούν άνθρωποι που θα θελήσουν να μυηθούν στην τέχνη, να μοιραστούν ένα κομμάτι θρησκευτικής παράδοσης που πηγαίνει στο βάθος των αιώνων. Στο βιβλίο του κ. Καδήρογλου φιλοξενούνται αποσπάσματα από το Κοράνι αλλά και δικές του ρήσεις, απόσταγμα εμπειρίας από μια ζωή αφιερωμένη στην τέχνη αλλά και την εκπαίδευση καθότι ήταν δάσκαλος.
ΠτΘ: Το βιβλίο σας μεταφράζεται ως «Τέχνη καλλιγραφίας»;
Ε.Κ.: Σημαίνει «Οι εργασίες μου στην καλλιγραφία», στο hat. Και είναι γραμμένο (στο εξώφυλλο) και στα παλιά τουρκικά, τα οθωμανικά. Διαβάζεται από τα δεξιά προς τα αριστερά και γράφεται από δεξιά προς τα αριστερά.
ΠτΘ: Πώς ασχοληθήκατε με την καλλιγραφία;
Ε.Κ.: Από μικρό παιδί, όταν πήγαινα στο δημοτικό, είχα το ταλέντο να ζωγραφίζω. Όταν έβρισκα την ευκαιρία, γιατί στον καιρό μας δεν είχαμε πολλά χαρτιά και μολύβια, σ’ ένα κομμάτι χαρτί ή εφημερίδα ζωγράφιζα. Στο σχολείο δεν είχαμε μάθημα ζωγραφικής. Είχα, όμως, μεράκι.
Όταν αργότερα έγινα δάσκαλος, η ζωγραφική με βοήθησε πολύ. Όταν έλεγα το μάθημα, ζωγράφιζα κι έδειχνα τις ζωγραφιές και τα παιδιά καταλάβαιναν καλύτερα, τους άρεσε πολύ.
Έμαθα οθωμανικά από το μακαρίτη τον πατέρα μου, ήταν δάσκαλός μου.
ΠτΘ: Εκείνος από ποιον έμαθε την τέχνη;
Ε.Κ.: Ήταν μορφωμένος, είχε σπουδάσει επί οθωμανικής αυτοκρατορίας εδώ στο γυμνάσιο. Το κτίριο του 1ου δημοτικού σχολείου ήταν το Ινταντιέ. Είχε μάθει τα οθωμανικά κι έγραφε καλά, αλλά όχι καλλιγραφικά.
ΠτΘ: Σε άλλες εποχές, η καλλιγραφία ήταν και δείγμα κοινωνικής τάξης και παιδείας.
Ε.Κ.: Βέβαια, στα παλιά χρόνια, σχεδόν όλοι οι μορφωμένοι ήξεραν λίγο ή πολύ το hat, αλλά το hat είναι χάρισμα από το θεό. Δεν μπορεί να γίνει hatat όποιος θέλει. Ο τεχνίτης που γράφει το hat λέγεται hatat.
ΠτΘ: Όπως κάποιοι αγιογράφοι λένε ότι νιώθουν τη θεία χάρη όταν κάνουν αγιογραφία, έτσι κι εσείς νιώθετε ότι σας οδηγεί ένα χέρι θεού όταν κάνετε hat;
Ε.Κ.: Πολύ σωστά, αυτό το έζησα. Ο πατέρας μου ήταν δάσκαλος, διευθυντής στο Ιεροσπουδαστήριο Hayriye επί 17 χρόνια. Μετά το θάνατό του σκέφτηκα ότι μια και γνώριζα τα οθωμανικά γράμματα και είχα τη χάρη του ζωγράφου θα μπορούσα ν’ ασχοληθώ και να γίνω hatat. Είμαι αυτοδίδακτος. Το αποφάσισα πριν από 45 χρόνια.
Ασχολήθηκα επίσης με σκάλισμα στις πέτρες που βάζουν στα νεκροταφεία μας.
Έχω σκαλίσει μέχρι τώρα 3.500 πέτρες σε διάφορα σχήματα, τα πιο πολλά με αραβικά, οθωμανικά και νέα τουρκικά γράμματα. Για τους νέους ζωγράφιζα κυπαρίσσια, τριαντάφυλλα.
ΠτΘ: Όπως έχετε ζωγραφίσει κι ένα τριαντάφυλλο στο εξώφυλλο του βιβλίου σας. Τι σημαίνει αυτό το σύμβολο;
Ε.Κ.: Είναι η λέξη Αλλάχ.
ΠτΘ: Είναι ζωγραφισμένο με πενάκι;
Ε.Κ.: Ναι.
ΠτΘ: Και είναι σε πράσινο χρώμα, που είναι το ιερό χρώμα των μουσουλμάνων;
Ε.Κ.: Ναι. Και γράφει επίσης Μωάμεθ Μουσταφά, προφήτης. Το σύμβολο του Μωάμεθ είναι το τριαντάφυλλο και το ρολόι είναι το σύμβολο της Κομοτηνής.
ΠτΘ: Ξεφυλλίζοντας το βιβλίο σας συναντάμε κι ένα δείγμα καρκινικής επιγραφής, η οποία διαβάζεται και από αριστερά και από δεξιά.
Ε.Κ.: Διαβάζεται επίσης από πάνω προς τα κάτω.
ΠτΘ: Είναι σαν καθρέφτης. Τι γράφετε εδώ, μια και ως ποιητής έχετε κάποια δικά σας κείμενα.
Ε.Κ.: Εδώ λέει «Ωρίμασε σ’ αυτό τον κόσμο που ζεις, για να πας ώριμος στον άλλο κόσμο». Το άγριο ανώριμο φρούτο μένει στην άγνοια. Έτσι κι όταν ο άνθρωπος είναι ανώριμος πώς θα πάει εκεί;
ΠτΘ: Μέσα από τη γραφή υποθέτω ότι έχετε μια πορεία θρησκευτικής αναζήτησης, γιατί όταν κάποιος γράφει και ζωγραφίζει ο χρόνος τού επιτρέπει ν’ ανοίγει την ψυχή του.
Ε.Κ.: Όταν ξεκίνησα να μάθω το hat προσκύνησα το θεό πολλές φορές. Όταν δούλευα στην αρχή δεν είχα πολύ χρόνο για να δουλέψω, γιατί είχα και οικογενειακές υποχρεώσεις. Πήγαινα και στο σχολείο σαν δάσκαλος, είχαμε μαθήματα απογεύματα και Σάββατο. Όσο μπορούσα, όμως, έκλεβα από το χρόνο και δούλευα.
Τα τελευταία χρόνια που πλησίαζε ο καιρός να βγω στη σύνταξη είχα περισσότερο ελεύθερο χρόνο και ασχολήθηκα περισσότερο. Εν τω μεταξύ, είχα προχωρήσει αρκετά, έμαθα να γράφω σε τέσσερις διαφορετικούς τρόπους.
Υπάρχουν πάνω από 12 διαφορετικοί τρόποι. Συνήθως, οι καλλιγράφοι ασχολούνται με τα τέσσερα είδη: sulus, talik, sulus istif και rikkat.
ΠτΘ: Υπάρχει βαθμός δυσκολίας; κάποια είδη είναι πιο δύσκολα από τα άλλα;
Ε.Κ.: Το πιο δύσκολο είναι το sulus. Θέλουν προσοχή τα γράμματα, να μην είναι ούτε αραιά, ούτε πυκνά.
ΠτΘ: Πώς καταφέρνετε και έχετε τόση ισορροπία και συμμετρία στη ζωγραφική σας;
Ε.Κ.: Αυτή είναι η δυσκολία της τέχνης. Αν δεν μπορείς να καταφέρεις να τα ζωγραφίζεις πότε αραιά πότε πυκνά δε μπορείς να γίνεις καλλιγράφος.
ΠτΘ: Θα μας διαβάσετε κάποια αποσπάσματα…
Ε.Κ.: «Θυμάσαι όταν γεννήθηκες; όταν έκλαιγες οι γύρω σου γελούσαν. Όταν πεθάνεις για σένα να ‘ναι το γέλιο και για τους άλλους το κλάμα». Αν κάνεις, δηλαδή, σε όλη τη ζωή σου καλά πράγματα θα φύγεις με καλές εντυπώσεις και θα πουν «κρίμα έφυγε». Όταν πεθάνει ένας ηλίθιος θα πουν «καλά έκανε κι έφυγε». Αλλά αν φύγει ένας τίμιος άνθρωπος θα είναι απώλεια για την ανθρωπότητα.
ΠτΘ: Πόσος χρόνος χρειάζεται για να ζωγραφιστεί μια σελίδα;
Ε.Κ.: Θέλει δυο μέρες, αλλά όχι με 24ωρη δουλειά.
ΠτΘ: Θα διαβάσετε και κάτι από τα δικά σας;
Ε.Κ.: Αυτό είναι σε γραφή talik και λέει «τα μάτια που δεν δακρύζουν, που είναι άπιστα, οι πέτρες και 100 χρόνια να δουν άνοιξη δεν πρασινίζουν».
Ένα άλλο λέει «για όποιον αισθάνεται, το πιο παραδειγματικό μάθημα είναι η κηδεία. Όποιος φεύγει από το δρόμο του θεού στο τέλος είναι χαμένος».
Αυτά είναι τα λόγια του μακαρίτη του πατέρα μου «Όταν έρθει η ώρα και σταματήσει ο χτύπος του ρολογιού δε θ’ ακούγεται πια τικ – τακ κι όταν έρθει η ώρα του θανάτου η ψυχή λέει «βγες, βγες»».
ΠτΘ: Επομένως, παραπέμπει το τικ –τακ του ρολογιού στους χτύπους της καρδιάς που δείχνει ότι είμαστε ζωντανοί κι όταν σταματήσει η ψυχή βγαίνει από το σώμα.
Ε.Κ.: Έτσι είναι.
ΠτΘ: Χρησιμοποιείτε σινική μελάνη;
Ε.Κ.: Ναι.
ΠτΘ: Και τι πένες χρησιμοποιείτε;
Ε.Κ.: Τέτοιες πένες δεν υπάρχουν στην αγορά. Τις είχα πάρει πριν 40 χρόνια κι επάνω έχουν ένα σήμα Χ κι όταν πατάς τη μελάνη ανοίγει. Υπάρχουν και κάποιες πιο λεπτές. Έχω πέντε – έξι διαφορετικές.
ΠτΘ: Ανάλογα με το είδος της γραφής είναι και η πένα που χρησιμοποιείτε;
Ε.Κ.: Οι άκρες, για παράδειγμα, πρέπει να είναι πολύ λεπτές.
ΠτΘ: Η καλλιγραφία είναι ένα κομμάτι της θρησκευτικής αραβικής παράδοσης, της ισλαμικής θρησκευτικής τέχνης.
Ε.Κ.: Όταν αποφάσισα να γίνω hatat είχα παρακαλέσει το θεό να μού δώσει το χάρισμα να κάνω μια εργασία και στο τέλος ο θεός μου το έδωσε. Ξέρετε, ο κάθε καλλιγράφος του hat είναι και ζωγράφος, αλλά ο κάθε ζωγράφος δεν είναι hatat.
Όταν το έγραφα αυτό, ακόμη και 24 ώρες να έγραφα, δεν κουραζόμουνα.
ΠτΘ: Δεν κουραζόταν το χέρι;
Ε.Κ.: Ούτε το χέρι, ούτε το μυαλό. Ένιωθα σαν να ήμουν σε άλλο μέρος. Όταν ερχόταν η ώρα του φαγητού το άφηνα, αλλά δεν αισθανόμουν κούραση.
ΠτΘ: Το νιώθετε ακόμη;
Ε.Κ.: Ναι.
ΠτΘ: Δεν υπάρχουν νέα παιδιά που θέλουν να μάθουν από εσάς την καλλιγραφία;
Ε.Κ.: Έκανα μια πρόσκληση. Δεν ζητώ καμία αμοιβή, μόνο θέλω να ζήσει αυτή η τέχνη. Οι σημερινοί άνθρωποι, όμως, ενδιαφέρονται πρώτα για τα λεφτά και λένε «θα μάθω αλλά τι θα κερδίσω από χρήματα;»
ΠτΘ: Βέβαια, κάποιος μπορεί να το κάνει επαγγελματικά κι όταν έρχεται κάποιος «υψηλός» επισκέπτης από την Τουρκία να του προσφέρουν ένα χαρακτικό σε καλλιγραφία, που θα το έχει καλλιτεχνήσει ένας hatat.
Ε.Κ.: Οι γυναίκες πριν από το ραμαζάνι είχαν κάνει μια συγκέντρωση σ’ ένα ξενοδοχείο και είχαν έρθει από την Τουρκία χοτζάδες, δηλαδή καθηγητές θεολογίας. Μού είχαν ζητήσει να κάνω εκεί μια μικρή έκθεση. Όταν είδαν το βιβλίο οι καθηγητές πανεπιστημίου είπαν ότι έχουν στην Τουρκία μεμονωμένες κάρτες, αλλά δεν έχουν τόσα πολλά συγκεντρωμένα σ’ ένα βιβλίο. Μού ζήτησαν να τους δώσω από ένα βιβλίο για να τα διδάξουν στο πανεπιστήμιο της Σμύρνης και στο πανεπιστήμιο της Άγκυρας. Τους υπέγραψα τα βιβλία κι όταν επέστρεψαν στα σπίτια τους μου τηλεφώνησαν και μ’ ευχαρίστησαν, γιατί δεν έχουν εκδοθεί παρόμοια βιβλία.
ΠτΘ: Υπήρξε μια περίοδος που η καλλιγραφία στην Τουρκία λειτουργούσε μυστικά σαν τέχνη;
Ε.Κ.: Ναι. Όταν πήραν τα λατινικά γράμματα, το 1928 είχε απαγορευτεί στα σχολεία, αλλά μεμονωμένα και κρυφά δούλευαν γιατί στο σπίτι δε μπορεί κανείς να σου κάνει το παραμικρό. Το 1982- 3, τον καιρό του Οζάλ με νομοθετικό διάταγμα άφησε ελεύθερη την καλλιγραφία και μπήκε και στα πανεπιστήμια. Τώρα διδάσκεται στις Θεολογικές Σχολές και στις Σχολές Καλών Τεχνών.
Κάνω επιγραφές και σε τζαμιά και σε σχολεία, όπως και έχω ασχοληθεί με τοιχογραφίες στα τζαμιά. Στο Κιρ Μαχαλά, είχε χτιστεί το 1986 το νέο και στους τοίχους έγραψα με μεγάλα γράμματα 2,5 μ. με 4 μ. Είναι τοιχογραφία. Ήρθαν καλλιτέχνες από το Ικόνιο που σπούδαζαν στη Σχολή Καλών Τεχνών και θαύμασαν το έργο.
ΠτΘ: κ. Καδήρογλου, σας ευχαριστώ πολύ.
Ε.Κ.: Κι εγώ σας ευχαριστώ.
Μαρία Αμπατζή
Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
