Το ατομικο συμφερον και η ελλειψη οραματος

Με θέρμη αγκάλιασε το κοινό της Κομοτηνής την ετήσια επιστημονική ημερίδα που διοργανώθηκε από το Τμήμα Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων και Ανάπτυξης, το βράδυ της Δευτέρας, στη μνήμη του Καθηγητή Δημήτρη Δελιβάνη.

Αντικείμενο και φέτος η παγκοσμιοποίηση και συγκεκριμένα «Οι κοινωνικές και οικονομικές εξελίξεις στην Ε.Ε. στο πλαίσιο της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης». Το θέμα προσέγγισαν επισταμένως ο καθηγητής και πρώην πρύτανης του Πανεπιστημίου Rotterdam κ. Jan Berting και ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Paris II κ. Allan Redslob.

Ανάμεσα στο κοινό βρέθηκαν ο Γενικός Πρόξενος της Τουρκίας στην Κομοτηνή, κ. Χουσεΐν Αβνί Μποτσαλί, ο πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Ροδόπης κι εκπρόσωπος της Νομαρχίας, κ. Γιώργος Πεταλωτής, ο πρώην Πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου κ. Ματσκίδης, ο πρόεδρος του Οικονομικού Επιμελητηρίου στο Παράρτημα Θράκης, κ. Μανζάρας, ο προϊστάμενος της ΔΟΥ Κομοτηνής, κ. Μενεσελίδης, η τέως βουλευτής Ροδόπης κ. Μανωλιά, ο πρώην γραμματέας της Νομαρχιακής του ΠΑΣΟΚ, κ. Κλάδος, ο δημοτικός σύμβουλος κ. Φαρασόπουλος, ο οικονομολόγος κ. Μανούδης, όπως και πλήθος φοιτητών αλλά και πολιτών.

Ιδιαίτερα σημασία για την εκδήλωση είχε η παρουσία της συζύγου του αειμνήστου Καθηγητή Δελιβάνη, κ. Μαρίας Νεγρεπόντη-Δελιβάνη, όπως και της κόρης και του εγγονού του.

Οι εργασίες άρχισαν με μία αναφορά του προέδρου του ΔΟΣΑ κ. Γιώργου Χατζηκωνσταντίνου στις «πλούσιες» σπουδές και το μεγάλο συγγραφικό και διδακτικό έργο του Δημήτρη Δελιβάνη, σε πανεπιστήμια, ακαδημίες και ινστιτούτα ανά τον κόσμο.

Σημείωσε επίσης την ευγενή προσφορά μιας υποτροφίας ανά έτος σε έναν αριστούχο φοιτητή από το ίδρυμα Δημήτρη και Μαρίας Δελιβάνη που εδρεύει στην Αθήνα. «Άξιο μαθητή του Δημήτρη Δελιβάνη» αποκάλεσε τον πρόεδρο του ΔΟΣΑ η κ. Νεγρεπόντη – Δελιβάνη και αναφερόμενη στις στενές σχέσεις του συζύγου της με τη Θράκη θύμισε ότι έχει δωρίσει τη βιβλιοθήκη του στο Δ.Π.Θ. «Δύσκολη η σημερινή ημερίδα. Δεν είναι εν ζωή επιστήμονες που να τον έχουν γνωρίσει. Οι δύο εκλεκτοί ομιλητές θα μιλήσουν για κάποιον που δεν γνώρισαν ποτέ». Πλούσιο το συγγραφικό έργο, όπως και το ακαδημαϊκό, και της ίδιας και στην προσέγγισή της στην παγκοσμιοποίηση, δηλαδή στις συνέπειές της και σε ό,τι επιφυλάσσει στην ανθρωπότητα σχολίασε: «Η παγκοσμιοποίηση κυοφορεί δίδυμα, την τρομοκρατία και τον φασισμό».

Εκτιμώντας ότι ένας τρίτος παγκόσμιος πόλεμος κηρύχθηκε στις 11 Σεπτεμβρίου, σημείωσε ότι «το ισλάμ καταλαμβάνει τη θέση που είχαν οι Εβραίοι στο Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο».

Το ενδιαφέρον της κ. Δελιβάνη εδώ και τρία χρόνια στρέφεται στη λειτουργία του Διεθνούς Ερευνητικού Κέντρου CEDIMES στους κόλπους του Δ.Π.Θ., του οποίου την έδρα μετέφερε από την Θεσσαλονίκη στην Κομοτηνή, στο ΔΟΣΑ, με την ιδιότητα της Διευθύντριας του Ινστιτούτου. «Το θέμα δεν προχωρεί και μάλιστα χωρίς κανένα λόγο, εναντίον των συμφερόντων και των ενδιαφερόντων της περιοχής και του πανεπιστημίου.

Θα πρέπει όλοι να αναλάβουμε ενέργειες και να κινητοποιηθούμε. Δεν είμαι σε θέση να πω που σκοντάφτει το θέμα. Αξίζει να αναφέρω ότι η πρυτανεία του Δ.Π.Θ. μας έχει στηρίξει κι έχει παραχωρήσει ένα κτίριο για να στεγαστεί το CEDIMES.

Όλοι έδειξαν εξαιρετικό ενδιαφέρον στην αρχή, αλλά από εκεί και πέρα το θέμα λιμνάζει. Ελπίζω ότι κάποτε θα γίνει αντιληπτή η σημασία του διεθνούς ινστιτούτου CEDIMES, ώστε να αξιοποιηθεί από το ακριτικό μας πανεπιστήμιο». Καταγγέλλοντας στο ακροατήριο ότι δεν έγινε τίποτε για το CEDIMES από τους αρμόδιους επί τρία χρόνια, η κ. Δελιβάνη μετέφερε «η καρδιά της Ελλάδας χτυπάει στη Θράκη».

Η ιδεολογία της παγκοσμιοποίησης και η Ευρωπαϊκή Ένωση

Ως πρώτος ομιλητής ο καθηγητής Jan Berting με εμπειρία σε πολλά ευρωπαϊκά πανεπιστήμια, όπως το Erasmus στην Ολλανδία, έδωσε έμφαση στη «δημοκρατία που αποτελεί μέρος της ευρωπαϊκής ταυτότητας», με άξονα «παγκοσμιοποίηση, η ιδεολογία της παγκοσμιοποίησης και η Ευρωπαϊκή Ένωση».

Ξεκίνησε αναφερόμενος σε άρθρο του “Maniere de voir” της Monde Diplomatique, με τίτλο «Οι New York Times φαντάζονται το μέλλον μας»και στη θέση του Τόμας Φρήντμαν απέναντι στην παγκοσμιοποίηση στο βιβλίο του «Το Lexus και η Ελιά». Ο κ. Berting σημείωσε ότι στο παρόν βιβλίο υποστηρίζεται η ιδεολογία της παγκοσμιοποίησης, ενώ προβληματίστηκε απέναντι στην προοπτική τη σχετική με το αναπόφευκτο μέλλον του κόσμου που θέτει ερωτήματα για το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης. «Η Ευρώπη θα χάσει τις πολιτιστικές της ιδιαιτερότητες. Αν αυτό συμβεί σε τι θα χρησιμεύσει η Ενωμένη Ευρώπη;». Υποστήριξε ότι «η δομή της Ε.Ε. μπορεί να κατανοηθεί ως η κεφαλαιώδης απάντηση στην παγκοσμιοποίηση, γιατί οι εσωτερικές της αγορές μπορούν να αντιταχθούν σε αυτές της Αμερικής, της Ιαπωνίας…».

Το άτομο μέλος του συνόλου

Οι προβληματισμοί του καθηγητή κατευθύνθηκαν στη σχέση του ατόμου με το σύστημα, όπου μεταξύ άλλων ανέφερε: «Η ιδεολογία της παγκοσμιοποίησης είναι μοντέλο ερμηνείας της ανάπτυξης. Η κοινωνική και πολιτιστική ζωή μπορεί να προσαρμοστεί στο ντετερμινιστικό μοντέλο ανάπτυξης. Η κοινωνία είναι κάτι που έρχεται μετά.

Το νεοφιλελεύθερο μοντέλο αντίληψης είναι ντετερμινιστικό. Το άτομο υπάρχει μόνο ως μοντέλο του συστήματος εξ ου και «Το τέλος της ιστορίας και της ιδεολογίας», όπως μελετήθηκε από τον Φουκουγιάμα».

Ο κ. Berting επεσήμανε ότι η ποιότητα της δημοκρατίας μειώνεται: «Τα άτομα επιλέγουν βάσει του ατομικού συμφέροντος, άρα υπάρχει έλλειψη οράματος. Το μοντέλο της αγοράς εφαρμοσμένο στην κοινωνία οδηγεί στη διείσδυση της αγοράς παντού, αυτό όμως δεν είναι βιώσιμο στην κοινωνία».

Στις επισημάνεις του ο κ. Berting σχολίασε ένα προωθούμενο μοντέλο κοινωνίας με έμφαση στη δημιουργία ασφάλειας και προστασίας «το οποίο πρέπει να αποφευχθεί, γιατί δεν ταιριάζει στο μέλλον».

Προχωρώντας στα συμπεράσματα, επιχείρησε να κάνει αισθητή τη διαφορά μεταξύ παγκοσμιοποίησης και ιδεολογίας της παγκοσμιοποίησης «που έχει σαν στόχο να ωθήσει στην απάλειψη όλων των εμποδίων που οδηγούν στη διαδικασία της παγκοσμιοποίησης και να αντικρίσουμε ένα λαμπρό μέλλον ως μία συνέπεια της ανάπτυξης. Καταλήγουμε, όμως, στο τέλος της ιδεολογίας και της ιστορίας».

Ο κ. Jan Berting έθεσε το ερώτημα «πώς αντιμετωπίζει η Ευρώπη τις δυνάμεις της παγκοσμιοποίησης» και διέκρινε: «Η υποστήριξη στη διεύρυνσή της μειώνεται όλο και περισσότερο. Παρατηρούνται εξτρεμιστικές τάσεις, έξαρση του εθνικισμού και προσκόλληση στους όρους της αγοράς».

Προλαμβάνοντας κάποιο πιθανό σχόλιο από το ακροατήριο για πεσιμιστική στάση, ο καθηγητής τόνισε: «Πιστεύω ότι το μέλλον μπορεί να αλλάξει. Είναι καιρός να απομυθοποιηθεί η ιδεολογία της παγκοσμιοποίησης. Να ανοίξουμε συζήτηση, οι ευρωπαίοι διανοούμενοι.

Χρειαζόμαστε μια ευρωπαϊκή δημοκρατική ομοσπονδία με τη συμμετοχή του πολίτη».

Κάνοντας λόγο για «ευρωπαϊκή διαδικασία μάθησης των ορίων του ευρωπαϊκού ορθολογισμού» επεσήμανε: «Η απόσταση μεταξύ Ευρώπης και πολιτών είναι μεγάλη. Πρέπει να δημιουργηθούν ενδιάμεσα σημεία προσέγγισης, όπως αυτά ξεκίνησαν μέσα από διασυνοριακές συνεργασίες».

Εξάγοντας την κεντρική ιδέα της αναλυτικής τοποθέτησης του Jan Berting που είναι η διαφοροποίηση μεταξύ παγκοσμιοποίησης και ιδεολογίας της παγκοσμιοποίησης, ο κ. Χατζηκωνσταντίνου έδωσε έμφαση στη διαφορά μεταξύ Ευρωπαίου και Αμερικανού.

Πένονται άνθρωποι και αριθμοί

Με ευχαριστίες στο πανεπιστήμιο και τους οικοδεσπότες πήρε το λόγο ο καθηγητής Allan Redslob, δεσμεύτηκε ότι θα είναι σύντομος και βούτηξε στα βαθιά νερά, με «τα συστήματα πρόνοιας που έγιναν ατροφικά». Ξεκίνησε με το κοινωνικό μέρος για να περάσει στη συνέχεια στο πολιτικό. Για το κοινωνικό παρουσίασε έξι παρατηρήσεις. «Οι στατιστικές υπάρχουν. Στην πλανητική σκάλα η κοινωνική αποδόμηση προχωρά. 1,5 – 2 δις άνθρωποι ζουν στο χείλος της αθλιότητας. 1 δις άνθρωποι δεν έχουν κατοικία και τρεχούμενο νερό. 100-200 εκατομμύρια παιδιά εργάζονται παράνομα.

Σε διεθνές επίπεδο υπάρχουν πολλές ανισότητες ανάμεσα στα έθνη, αλλά και στο εσωτερικό των χωρών. Στις ΗΠΑ, το όριο της φτώχειας ανέβηκε από το 12-16%. Στη Γαλλία, 7 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν άσχημα. Η πρόοδος δεν είναι άνιση από μόνη της;». Με ερώτημα καίριο έκλεισε την πρώτη επισήμανση ο κ. Redslob για να συνεχίσει με τις αλλαγές που παρατηρήθηκαν στην οικονομία μετά το 1973, όπως η άνοδος των πρώτων υλών, η αναχαίτιση άρα της οικονομικής δραστηριότητας και η αύξηση της ανεργίας. Ο κ. Redslob σχολίασε ακολούθως ότι «η παγκοσμιοποίηση είναι μακράν της αθωότητας» και πέρασε σε συγκεκριμένα παραδείγματα: Στην Ευρώπη, με εξαίρεση την Αγγλία, ελήφθησαν αποφάσεις προς όφελος των αμοιβών και της μείωσης της διάρκειας ανεργίας. Στη Μ. Βρετανία βελτιώθηκαν οι συνθήκες εργασίας, μεγάλωσε όμως η ψαλίδα της ανισότητας. Ο Βορράς και ο Νότος προσβλήθηκαν από ανισότητες, για διαφορετικούς λόγους. Ο Βορράς φοβάται έντονα την παγκοσμιοποίηση, λόγω της αποβιομηχανοποίησής του από την υπερβιομηχανοποίηση του Νότου.

Οι συνέπειες στην κοινωνία είναι ένα μακρύς κατάλογος. «Τα κοινωνικά δικαιώματα απειλούνται. Οι ρήξεις συνοδεύονται από πολλαπλές πλάνες που οδηγούν στο φόβο του αύριο, του Άλλου, του εαυτού μας. Παρατηρούνται φαινόμενα ρατσισμού, αύξηση της βίας, των αυτοκτονιών στους νέους, των ναρκωτικών, αιρέσεις.

Μερικοί κοινωνικοί τριγμοί έχουν εθνική προέλευση».

Περνώντας σε οκτώ πολιτικές σκέψεις, ο καθηγητής κ. Redslob, αναζήτησε ρόλους για τις περιφερειακές εξουσίες, όπου ο τραπεζίτης, ο επιχειρηματίας, ο πολίτης θα έχουν σημαντικό ρόλο. «Θα υπάρχει ζήτηση από τους ψηφοφόρους στην πολιτική αγορά και από τους εκλεγμένους που ζητούν από τη διοίκηση να τηρήσει τις υποσχέσεις της. Ο πολίτης έχει διπλή γλώσσα: ως ψηφοφόρος απαιτεί υπηρεσίες και ως φορολογούμενος καταγγέλλει κάθε φορολογική παρέκκλιση. Η άμυνα, η ασφάλεια και η δικαιοσύνη έχουν απόκλιση ανάμεσα στην τιμή που πληρώνεις και σ’ αυτό που απολαμβάνεις.

Ο πολιτικός λόγος ακούγεται κούφιος, γιατί στηρίζεται στη διαιώνιση της εκλογής τους.

Όταν η πολιτική γίνεται επάγγελμα η καριέρα καταβροχθίζει το ιδανικό».

Κριτικός απέναντι στην παγκοσμιοποίηση ο κ. Redslob, σχολίασε ότι αυτή «διαλύει τις κοινωνικές μορφές, θεωρεί την αγορά ως ανώτατο σημείο αναφοράς της».

Μετά την παρουσίαση της περιεκτικής εισήγησης του Γάλλου Καθηγητή ακολούθησε διάλογος με το ακροατήριο, εικόνα οικεία για τις ημερίδες που διοργανώνει το ΔΟΣΑ.

Μαρία Αμπατζή

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.