«Τo αρχαιο δραμα διευρυνει τον πνευματικο και ψυχικο οριζοντα, ειναι μια διαρκης αναζητηση»

Ένα έργο που σπάνια ανεβαίνει στο θέατρο παρουσιάζει το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος το Σάββατο στις 9:30 το βράδυ στο Αρχαίο Θέατρο Φιλίππων, στα πλαίσια του 45ου Φεστιβάλ Φιλίππων –Θάσου. Ο λόγος για τον «Ηρακλή» του Ευριπίδη, τον οποίο σκηνοθετεί ο κορυφαίος σκηνοθέτης Αντρέι Σερμπάν, με βοηθούς δίπλα του τον Διονύση Φωτόπουλο στα σκηνικά, στη μουσική την Ελίζαμπεθ Σουάντος, στη χορογραφία τον Κωνσταντίνο Ρήγο και στους κεντρικούς ρόλους τους Στέφανο Κυριακίδη, Λυδία Φωτοπούλου, Δημήτρη Καμπερίδη, Ελένη Ουζουνίδου κ.α.
Ένας καταξιωμένος στο χώρο της αρχαίας τραγωδίας, ηθοποιός ο Στέφανος Κυριακίδης, συμπληρώνει φέτος 32 χρόνια στον χώρο του θεάτρου και προσθέτει ακόμη ένα σημαντικό ρόλο στο ενεργητικό του, αυτόν του «Ηρακλή» του Ευριπίδη, μιλάει σήμερα στον «ΠτΘ» για το ρόλο του, τη θητεία του στο θέατρο που τη θεωρεί αξιόλογη και τη σχέση του με το αρχαίο δράμα, ένα μεγάλο πολιτιστικό προϊόν. Ας τον ακούσουμε…

Π.τ.Θ.: Η επαφή σας κ. Κυριακίδη με τον αρχαίο δράμα μετρά χρόνια, έχετε εξαντλήσει όλο το θηβαϊκό κύκλο…
Σ.Κ.: Ασχολούμαι με το αρχαίο δράμα από την εφηβική ακόμη ηλικία, ως μαθητής Γυμνασίου. Στην πρώτη παράσταση του ΚΘΒΕ, το 1961, πήγα να δω τον αδελφό μου που έπαιζε στο νεοσύστατο κρατικό, έσπασε κάποιος ηθοποιός το πόδι του και με είχε πάρει ως μέλος του Χορού, ο ιδρυτής του Κρατικού, ο Σωκράτης Καραντινός. Έτσι μπήκα σ’ αυτό το χώρο που λέγεται αρχαία τραγωδία και από εκεί και πέρα διαπίστωσα ότι τους πόλους αυτούς τους δουλεύω τριάντα χρόνια. Επαγγελματικά ασχολούμαι από το 1970 και έχω υποδυθεί ρόλους σε όλα σχεδόν τα έργα του αρχαίου δράματος. Βέβαια, όσο ήμουν στην σχολή του Εθνικού, μας έπαιρναν και μας πήγαιναν στην Επίδαυρο κι έτσι είχαμε μια σταδιακή πορεία. Ξεκίνησα παίζοντας τους στρατιώτες σαν μαθητής της σχολής, μετά πέρασα στον Χορό, μετά Κορυφαίος, Αγγελιοφόρος, Ορέστης, Αγαμέμνων, Οιδίπους, Φιλοκτήτης, Αίας και όλους εκείνους ακόμη που έτυχε να παίξω και χάρηκα που έπαιξα.

Π.τ.Θ.: Οι κορυφαίες, λοιπόν, στιγμές της πορείας σας είναι αυτές που συνδέονται με το αρχαίο δράμα;
Σ.Κ.: Όχι ακριβώς, υπάρχουν πολλά έργα που έχουν παιχτεί σε χώρους όπως το Θέατρο Τέχνης, το Εθνικό, το Αμφιθέατρο, το Κρατικό, έξω στο ελεύθερο. Απλούστατα η τραγωδία αναφέρεται πιο πολύ γιατί το είδος αυτό και το αγαπάω και είναι ένα είδος που προβάλλεται περισσότερο. Μου αρέσει γενικά το κλασικό ρεπερτόριο, χωρίς να αποκλείω και το τωρινό παγκόσμιο ρεπερτόριο, το οποίο θίγει επίσης θέματα άμεσου ενδιαφέροντος της εποχής μας.

Π.τ.Θ.: Η ενασχόλησή σας με αυτά τα κείμενα τι σας έδωσε, τι σας δίνει;
Σ.Κ. : Αυτά τα κείμενα σου δείχνουν ένα δρόμο ζωής, δηλαδή απολαμβάνεις πράγματα που ενδεχομένως αν είχες κάποια άλλη ενασχόληση με άλλα κείμενα, αυτά δεν θα σου τα δίνανε. Βέβαια, από τη μια μεριά σου ανοίγονται δρόμοι , από την άλλη διαπιστώνεις και κάποια πράγματα , τα οποία σε πονάνε. Αυτά που σε πονάνε δεν ξέρω πώς μπορούν να γιατρευτούν, όχι σε προσωπικό επίπεδο αλλά σε γενικό. Αυτά τα έργα σου διευρύνουν τον πνευματικό και ψυχικό σου ορίζοντα. Είναι μια διαρκής αναζήτηση, μια διαρκής πορεία και σε τελική ανάλυση είναι η πορεία του ανθρώπου στο σύμπαν. Είμαι ευχαριστημένος που ασχολούμαι μ’ αυτά τα κείμενα, γιατί αισθάνομαι περισσότερο άνθρωπος. Η όλη πορεία που σου ανοίγουν αυτά τα κείμενα είναι μια πορεία ζωής, πορεία να ανακαλύψεις τον εαυτό σου.

Π.τ.Θ.: Ο «Ηρακλής» του Ευριπίδη που ανεβάζει φέτος το καλοκαίρι το ΚΘΒΕ, παρασταίνεται σπανιότατα. Γιατί ;
Σ.Κ.: Το συγκεκριμένο έργο είναι από τα ωραιότερα που έχω ασχοληθεί και έχει παιχτεί μόνο δυο φορές στην Ελλάδα. Φοβάμαι ότι δεν έχει παιχτεί γιατί δεν κατόρθωσε να κερδίσει τη συμπάθεια κάποιων ανθρώπων, που επηρεάζουν κατά κάποιο τρόπο τους χώρους, είτε ως ερμηνευτές είτε ως πνευματικοί άνθρωποι. Βέβαια, στους ερμηνευτές ρίχνω μεγαλύτερη ευθύνη γιατί εγκλωβιστήκαμε στη λογική των γυναικών που τους αρέσει να παίζουν πολύ περισσότερο τις Μήδειες, τις Αντιγόνες, τις Ηλέκτρες, τις Ιφιγένειες… Αυτό το έργο είναι τόσο σύγχρονο όσο είναι και ένα οποιοδήποτε άλλο έργο που ασχολείται με την περίπτωση της μοναξιάς του ανθρώπου. Ο «Ηρακλής» είναι για μένα το πιο μοναχικό πλάσμα, μοναδικό από τη μια και μοναχικό από την άλλη. Η διαχρονικότητά του φαίνεται από το γεγονός, ότι αυτός ο άνθρωπος, ο ημίθεος περνώντας από τόσα τέρατα, ενσωματώθηκε μ’ αυτά, έγινε ένα, και κάποια στιγμή έφτασε στο αποκορύφωμα της αλαζονείας του, ξέφυγε από τα όρια. Πράγμα που συντελεί να ξεπεράσει το μέτρο σε όλα τα επίπεδα, γνώρισμα βέβαια αυτό όλων των τραγικών ηρώων. Είναι ήρωες πέρα από το μέτρο και μαζί τους προχωρά ο άνθρωπος. Ο Ηρακλής δεν έχει καταλάβει ότι έχει μπει σε αυτή την κατάσταση,την πέρα από το μέτρο, και έρχεται κάτι για να φέρει τα πράγματα στην τάξη τους. Και η τάξη αυτή είτε λέγεται Ήρα, είτε αυτοκαταστροφή , ή ό,τι άλλο, ουσιαστικά είναι η τύφλωσή του και η δολοφονία των παιδιών του από τον ίδιο. Συνήλθε κάποια στιγμή απ’ αυτόν τον άθλο και συνειδητοποίησε ότι είναι άνθρωπος. Τότε βγάζει μια κραυγή «απόγνωσης», ζητάει βοήθεια. Η κραυγή του είναι η κραυγή του σύγχρονου ανθρώπου, κραυγή απελπισίας. Δεν είναι από τα έργα, τα οποία κανείς θα έπρεπε να αγνοήσει.

ΠτΘ: Η αυτογνωσία που είναι το βασικότερο στοιχείο της τραγωδίας, είναι και ο κεντρικός πυρήνας του έργου;
Σ.Κ.: Υπάρχει και το θέμα της αυτογνωσίας σ΄ αυτό το μεγάλο έργο. Το θέμα της αυτογνωσίας δεν εξαντλείται και ούτε πρόκειται να εξαντληθεί. Τα αρχαία κείμενα αυτό προσπαθούνε να βρούνε. Και βεβαίως θέτουν ερωτήματα, αλλά δεν δίνουν απαντήσεις. Αυτές τις επιλέγει ο καθένας μας. Και νομίζω πως στην εποχή μας η τραγωδία της ανθρωπότητας είναι ότι νομίζει πως έχει δώσει απαντήσεις στα πάντα. Ο άνθρωπος εδώ και αιώνες ψάχνει να βρει τον εαυτό του και αλίμονο αν δοθούν απαντήσεις, θα πάψει και το ενδιαφέρον, θα πλήξει η ανθρωπότητα. Υπάρχουν πολλών ειδών απαντήσεις, χωρίς να υπάρχει συγκεκριμένη απάντηση, εκεί έγκειται το όλο θέμα της αναζήτησης κάποιων εσωτερικών δρόμων

ΠτΘ: Τα μηνύματα λοιπόν αυτών των έργων είναι διαχρονικά….
Σ.Κ.: Η διαχρονικότητα του «Ηρακλή» φαίνεται με την κραυγή του, την μοναξιά του και την απελπισία του. Επίσης, στο θέμα της εξουσίας, που υπάρχει στο κείμενο, γιατί ο άνθρωπος νομίζει ότι έχει φτάσει στο αποκορύφωμα, συνήθως νομίζει ότι έχει αγγίξει τα πάντα, έχει ξεπεράσει το όριο. Βέβαια, με το να ξεπερνά τα όρια προχωρά και λίγο η ανθρωπότητα, άσχετα αν καταστρέφονται οι άνθρωποι, που τολμούν. Αλλά μ΄αυτούς, προχωρά η ανθρωπότητα. Είτε λέγονται Οιδίποδες, Αίαντες, Ηρακλείδες, άνθρωποι που προσφέρονται σε θυσία για να προχωρήσει ο κόσμος.

ΠτΘ: Εσείς, προκειμένου να αντεπεξέλθετε στις απαιτήσεις της δύσκολης παράστασης του ΚΘΒΕ, αντιμετωπίζετε πρόβλημα φυσικών δυνάμεων;
Σ.Κ.: Δε νομίζω, χρειάζεται απλά να έχεις γερά μυαλά, να τα διατηρείς, να τα φροντίζεις με λίγα λόγια. Να έχεις ενέργεια, γιατί αυτά τα κείμενα είναι κείμενα, που αν θέλαμε να τα παραλληλίσουμε μ΄ ένα αγώνισμα, είναι μαραθώνιος, όπου υπάρχουν και οι τακτικές. Πρέπει να έχεις τις δυνάμεις, την καθαρότητα και το πρόγραμμά σου. Δεν είναι δύσκολο, αρκεί να τα αγαπάς και αρκεί να ξέρεις να επιμερίζεις την ενέργεια σου. Όσο ξοδεύεις γι΄ αυτά τα κείμενα ενέργεια, τόσο περισσότερο ενδυναμώνεις, ανανεώνεις την ενέργειά σου. Δε νομίζω ότι υπάρχει φυσική κόπωση, εφόσον καταλαβαίνεις και αγαπάς αυτό που κάνεις.

ΠτΘ: Αποπνέετε ένα προσωπικό ήθος ως καλλιτέχνης και ως άνθρωπος. Είναι στοιχείο που ενισχύει και το ταλέντο του ηθοποιού;
Σ.Κ.: Δεν ξέρω τι εκπέμπω σαν άνθρωπος και δεν με έχει απασχολήσει κιόλας. Εγώ προσπαθώ να καλυτερεύσω τον εαυτό μου, αν αυτό έχει κάποια επίδραση και στο γύρω χώρο μου τόσο το καλύτερο. Χαίρομαι πολύ, όταν κάποιοι άνθρωποι, κόσμος που παρακολουθεί παραστάσεις, μαθητές μου, ο κοντινός μου κύκλος, χαίρονται γι’ αυτά που κάνω. Για μένα αυτή είναι η στιγμή της δημιουργίας, η χαρά που μπορεί να προσφέρει κάποιος άνθρωπος.

Π.τ.Θ.: Ως δραματικός δάσκαλος και ηθοποιός, ποια ήταν η συμβουλή που θα δίνατε σε έναν νέο που σκέφτεται να ακολουθήσει το λειτούργημα του ηθοποιού;
Σ.Κ.: Αν το αγαπάει να το ακολουθήσει, να δουλέψει και να μην περιμένει την επιβράβευση αλλά να κοιτάζει να ευχαριστιέται με αυτά που κάνει. Επίσης, να διαβάζει, να παρατηρεί, να διευρύνει τον πνευματικό του ορίζοντα. Τέλος, να προσεγγίζει όσο πιο ξεκάθαρα μπορεί τα κείμενα, με αγάπη και σεβασμό, όχι με φόβο.

Π.τ.Θ.: Η θεατρική παιδεία στην χώρα μας έχει κενά;
Σ.Κ.: Συναναστρεφόμενος με τα νέα παιδιά, βλέπω ότι έχουν πολλά ενδιαφέροντα. Οι μεγάλοι πιστεύω ότι έχουμε κάπως ξεστρατίσει και εμποδίζουμε αρκετά τους νέους ανθρώπους. Όσον αφορά στο θέμα της παιδείας θα ήθελα να υπάρχει μια μόνιμη έρευνα επάνω στο αρχαίο δράμα σε χώρους όπως είναι το Εθνικό, το Κρατικό. Έχουμε μεγάλη υποχρέωση σ’ αυτούς τους χώρους ,να μπορέσουμε να πλουτίσουμε την προίκα μας, την περιουσία μας σ’ αυτό το πολιτιστικό προϊόν, που λέγεται αρχαίο δράμα.

Π.τ.Θ.: Πώς βλέπετε το θέατρό μας σήμερα;
Σ.Κ.: Όπως ήτανε παλιά, με πολύ καλές δουλειές, αλλά και με πρόχειρες . Εγώ είμαι εναντίον της προχειρότητας, δεν με ενδιαφέρει το αποτέλεσμα εφόσον υπάρχει αγάπη, δουλειά πάνω στο αντικείμενο, που ψάχνει κανείς, είτε σε πειραματικό, είτε σε οποιοδήποτε άλλο επίπεδο. Μ’ εκνευρίζει και με θλίβει συγχρόνως η προχειρότητα και ειδικότερα πάνω στο αρχαίο δράμα. Αυτή η ευκολία που παρατηρείται τα τελευταία χρόνια, στο να παίζουμε εξήντα παραστάσεις μέσα σε δυο μήνες από τόπο σε τόπο. Δε νομίζω ότι μπορεί ένας ηθοποιός να παίζει τόσες παραστάσεις και να προσφέρει το καλύτερο δυνατό σε κάθε τόπο, που παίζει. Εδώ υπάρχει μια ευθύνη κυρίως δικιά μας, των ηθοποιών. Πρέπει κάποτε να βάλουμε ένα μέτρο στην επιθυμία να βγάζουμε λεφτά.

Π.τ.Θ.: Οι καλλιτέχνες είναι άτομα που πρέπει να ανταποκρίνονται στις ανάγκες της κοινωνίας;
Σ.Κ.: Αν είναι σοβαροί με τον εαυτό τους πιστεύω ότι θα ανταποκριθούν και στις απαιτήσεις της κοινωνίας. Η κοινωνία τι θέλει; Θέλει να μην τους κοροϊδεύεις, να είσαι ειλικρινής μαζί τους. Έντιμο παιχνίδι: δουλεύω, εργάζομαι, αμείβομαι. Δε μπορούμε να διαμορφώσουμε τόσο εύκολα την κοινωνία, είναι άλλοι οι παράγοντες. Εμείς θα πρέπει να είμαστε συνεπείς με τους εαυτούς μας, για να μπορέσουμε να ανταποκριθούμε σε κάτι,αν το ζητάει η κοινωνία είτε και άτομα ακόμα.

Π.τ.Θ.: Όσον αφορά στη συγκεκριμένη παραγωγή που αναμένεται να ξεχωρίσει, τόσο για τους καταξιωμένους στο χώρο της αρχαίας τραγωδίας συντελεστές της, όσο και για την πρωτοποριακή σύλληψη της δραματουργίας της,μιλήστε μας για τη συνεργασία σας με τον διεθνούς φήμης σκηνοθέτη Αντρέι Σερμπάν και τους υπολοίπους συναδέλφους σας;
Σ.Κ.: Ενθουσιάστηκα από τη «θετική ενέργεια» του σκηνοθέτη μας, από τα ερωτήματά του, από την «καθαρά πολιτική του πρόταση» στον Ηρακλή, από τα ζεύγη εξουσίας που δοκίμαζε στις πρόβες, από την παράσταση-μελέτη στην έννοια της εξουσίας που επιχείρησε ο Σερμπάν, ακόμα και από τη μορφή ορατόριου που της έδωσε με την αδιάκοπη υπόκρουση ήχων στην εξέλιξή της. Έδεσε μια ομάδα σημαντικών ηθοποιών και μάλιστα πολλών νέων. Παρά την αποχώρηση του σκηνοθέτη μας για λόγους υγείας στο εξωτερικό, ο οποίος όμως είχε τελειώσει το έργο του, τη μεγάλη στενοχώρια που περάσαμε, μπορέσαμε και κάναμε τη δουλειά μας όσο καλύτερα γινόταν. Γίναμε μια ομάδα που έσφιξε με αυτή την πίκρα που πήραμε από τη στενοχώρια για την κατάσταση της υγείας του Αντρέι Σερμπάν. Με τη βοήθεια όμως του καλλιτεχνικού διευθυντή του ΚΘΒΕ Βίκτορα Αρδίτη, καταφέραμε και ολοκληρώσαμε, όπως ακριβώς θα σκεφτόταν και ο Σερμπάν την παράστασή του.

Π.τ.Θ.: Ήταν μια καλή συνεργασία λοιπόν για εσάς. Ωστόσο είστε γνώριμος και στο θεατρόφιλο κοινό της πόλης μας, από την περίοδο 1991-92, από τις παραστάσεις του ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ Κομοτηνής: «Αίας» του Σοφοκλή και «Ρήσος» του Ευριπίδη…
Σ.Κ.: Ήταν δυο από τις καλύτερες εμπειρίες μου. Τότε ήταν καλλιτεχνικός διευθυντής και σκηνοθέτης των παραστάσεων ο Σταύρος Τσακίρης. Κάθε φορά που ανατρέχει το μυαλό μου σε κάποιες στιγμές που έχω περάσει στο θέατρο, μεταξύ αυτών είναι και η περίοδος της Κομοτηνής, τα δυο εκείνα καλοκαίρια. Πιστεύω ότι η Κομοτηνή, η ίδια έχει πολύ θετική ενέργεια. Κάθισα δυο μήνες και δουλέψαμε πολύ καλά με την ομάδα που είχε δημιουργηθεί τότε στο θέατρο. Εμένα μου έδωσε μια ώθηση αυτή η απομόνωση που είχα εδώ. Μια ώθηση για κάποια ξανακοιτάγματα στην αρχαία τραγωδία. Κάθε τόσο στις δουλειές μας κάνουμε ένα νέο ξεκίνημα. Ένα ξεκίνημα, άσχετα αν έχουν περάσει είκοσι χρόνια από την πρώτη μου επαφή με την ιδιότητα του ηθοποιού, ήταν και ο Έκτορας και ο Αίαντας . Ηταν μια αλλαγή σκυτάλης, και αυτή η αλλαγή έγινε στην Κομοτηνή. Πιστεύω ότι η επαρχία πρέπει να ξανακοιταχθεί σοβαρά γιατί σ’αυτήν, μπορεί να γίνει καλή δουλειά. Οι υπεύθυνοι όμως δεν ακούνε, μπορεί να μην τους ενδιαφέρει κιόλας. Φαίνεται, λοιπόν, ότι ο πολιτισμός το ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ θα πρέπει να ενισχυθεί περισσότερο και πολλά απ’ αυτά να κοιτάξουν το όραμά τους, μερικά απ’αυτά πάσχουν από όραμα. Εγώ από τα 15, έχω πάει στα 7 ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ της χώρας. Θέλει περισσότερη και μεγαλύτερη φροντίδα το θέατρο εκτός κέντρου.

Π.τ.Θ.: Ας ελπίσουμε λοιπόν ότι θα βελτιωθούν κάπως τα πράγματα στο θέατρο, τα επόμενα χρόνια…
Σ.Κ.: Ας το ελπίσουμε, γιατί πρέπει να βελτιώνονται. Μη ξεχνάτε και το θλιβερό φαινόμενο να έχουμε και το μικρότερο ποσοστό χρηματοδοτήσεων στον «πολιτισμό» από το κυβερνητικό προϋπολογισμό. Η πολιτεία, αν θέλει μπορεί να κάνει πολλά…

Π.τ.Θ.: Κ. Κυριακίδη σας ευχαριστώ πάρα πολύ .
Σ.Κ.: Κι εγώ σας ευχαριστώ.

Καλπάνης Μπάμπης

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.