Τηλεοραση και γυναικα

Του Ζήση Δ. Παπαδημητρίου

Στις κοινωνίες μας η τηλεόραση, όντας υποταγμένη στη λογική του κέρδους, μετατρέπει τον τηλεθεατή σε παθητικό καταναλωτή μηνυμάτων και πληροφοριών. Κύριο χαρακτηριστικό γνώρισμα του τηλεοπτικού μέσου είναι η εικόνα, η αμεσότητα και πειστικότητα της οποίας δεν αφήνει πολλά περιθώρια στον τηλεθεατή να προσεγγίσει κριτικά το περιεχόμενό της, καθώς, όπως συνήθως λέγεται, η εικόνα «μιλάει από μόνη της» και με την έννοια αυτή αποτελεί για τους απλούς ανθρώπους, αδιάψευστο στοιχείο αλήθειας. Διεισδύοντας στην καθημερινότητα των ανθρώπων, καταλύει την αίσθηση του ιδιωτικού χώρου και στη θέση της πνευματικής αυτοσυγκέντρωσης του ατόμου υπεισέρχεται το τηλεοπτικό μήνυμα, το οποίο και παρεμβαίνει με έναν ιδιόμορφο τρόπο στον ψυχικό του κόσμο, καταργώντας έτσι την ατομικότητα στην πρόσληψη, αποτίμηση και αξιολόγηση της κοινωνικής πραγματικότητας.

Στο χώρο των Μέσων Μαζικής Επικοινωνίας (ΜΜΕ) η τηλεόραση αποτελεί τον κατεξοχήν φορέα της λεγόμενης «κατευθυνόμενης δημοσιότητας», στόχος της οποίας είναι η καλλιέργεια της πολιτικής απάθειας μεταξύ των πολιτών, εμποδίζοντάς τους έτσι να συμμετέχουν ενεργά στα πολιτικά τεκταινόμενα. Στην εποχή μας ο τηλεοπτικός εθισμός λειτουργεί ως υποκατάστατο για την έλλειψη πραγματικής επικοινωνίας, καθότι η ουσιαστική επικοινωνία προϋποθέτει σύνολο παραστάσεων, ενώ η τηλεόραση, αντίθετα, παραμένει ένας εξωτερικός μονόλογος, ο οποίος, χάρη στην τεχνική του τελειότητα, διαθέτει το κύρος της δημόσιας δεσμευτικότητας.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο τρόπος με τον οποίο τα διάφορα τηλεοπτικά κανάλια, και κυρίως τα ιδιωτικά, παρουσιάζουν τη γυναίκα. Με λίγες ίσως εξαιρέσεις που επιβεβαιώνουν τον κανόνα, η αντιμετώπιση της γυναίκας, και του γυναικείου σώματος ειδικότερα, κάθε άλλο παρά τιμά τον πολιτισμό μας. Πρόκειται για την πλήρη αποκαθήλωση της προσωπικότητάς της, καθώς το σώμα της μετατρέπεται σε μεταφορικό ιμάντα παντός είδους διαφημιστικών μηνυμάτων. Η εμπορευματοποίηση του γυναικείου σώματος στο χώρο των τηλεοπτικών μέσων αποτελεί έναν ιδιαίτερα απεχθή τρόπο ψυχικής κακοποίησης της γυναίκας. Τραγικές διαστάσεις προσλαμβάνει το θέαμα όταν οι ίδιες οι γυναίκες, αντί να αντισταθούν στα φαινόμενα απαξίωσής τους, αποδέχονται το ρόλο που τους έταξαν τα τηλεοπτικά κανάλια, παρασυρμένες από τις αμφιβόλου ποιότητας φιλοδοξίες τους, καθώς πιστεύουν ότι, συμμετέχοντας στο θέατρο του παραλόγου, θα ανοίξει και γι΄ αυτές ο δρόμος της επιτυχίας στον κόσμο της τέχνης και του θεάματος.

Η βία στον ερωτισμό και ο ερωτισμός στη βία, που χαρακτηρίζει συνήθως τις αμερικάνικες προέλευσης ταινίες, που προβάλλουν τα ιδιωτικά κανάλια, υποδηλώνει αδιαφορία για τις πραγματικές ανάγκες της γυναίκας και πάνω απ΄ όλα έλλειψη σεβασμού στο γυναικείο σώμα. Η γυναίκα εμφανίζεται τρωτή, ευάλωτη και άβουλη να αντισταθεί. Δέχεται λίγο ή πολύ τη μοίρα της, αφού κυρίαρχη ιδεολογία είναι η ιδεολογία του άνδρα με βάση τη γνωστή αρχή της «επιβίωσης του ισχυρότερου». Δεν είναι, βέβαια, μόνον η τηλεόραση που υποβαθμίζει το ρόλο της γυναίκας στην κοινωνία. Αρκεί μια φευγαλέα ματιά στις προσόψεις των περιπτέρων για να κατανοήσει κανείς το μέγεθος της εμπορευματοποίησης του γυναικείου σώματος. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι οι λέξεις που χρησιμοποιούνται συχνά για να περιγράψουν τη σεξουαλική ένταση προέρχονται από το λεξιλόγιο του πολέμου, όπως επίσης δεν είναι τυχαίο ότι τα πορνοπεριοδικά και οι παντός είδους φυλλάδες, που εξυμνούν τη βία και απευθύνονται στο ανδρικό αναγνωστικό κοινό, βρίσκονται το ένα δίπλα στο άλλο. Το γυναικείο σώμα παρουσιάζεται σαν εχθρικό έδαφος που πρέπει να κατακτηθεί. Άλλωστε, η έξαρση που σημειώνουν τελευταία τα σεξουαλικά αδικήματα με άσκηση βίας οφείλεται ως ένα βαθμό και στην επίδραση που ασκεί ο πορνογραφικός τρόπος παρουσίασης του γυναικείου σώματος, ιδιαίτερα στα γνωστά βιντεοκλίπ-πορνό, που κατακλύζουν κυριολεκτικά τα ιδιωτικά κανάλια τις μεταμεσονύκτιες ώρες.

Τελευταία προστέθηκαν στον κατάλογο των τηλεοπτικών προγραμμάτων και τα γνωστά «ριάλιτι σόου», τα αποκαλούμενα και «εξομολογητικά», όπου οι συμμετέχοντες μετατρέπουν την ιδιωτική τους ζωή σε θέαμα, καθώς και η νέα μορφή οφθαλμολαγνείας του «Μεγάλου Αδελφού». Στο όνομα της δημοσιότητας, της επωνυμίας και του χρήματος δεν είναι λίγοι εκείνοι που σπάζουν καθημερινά το φράγμα του αυτοσεβασμού, για να μετατραπούν σε κλόουν, ικανοποιώντας έτσι τις ηδονοβλεπτικές επιθυμίες του κοινού.

Η αποδοχή τέτοιου είδους εκπομπών απειλεί, μακροπρόθεσμα, να δυναμιτίσει την κοινωνική συνοχή, καθώς μετατρέπει τους πολίτες σε άβουλα όργανα της εκάστοτε εξουσίας. Τόσο τα «ριάλιτι σόου» γενικά, όσο και ο «Μεγάλος Αδελφός», εκμεταλλεύονται βασικά τη διάχυτη ανασφάλεια και τους φόβους που χαρακτηρίζουν την εποχή μας. Αντί να αντισταθούν στην απειλή της οικονομικής εξαθλίωσης και της κοινωνικής υποβάθμισης, οι άνθρωποι διασκεδάζουν τους φόβους τους παρακολουθώντας ως παθητικοί θεατές τον αυτοεξεφτελισμό των συνανθρώπων τους.

Τέτοιου είδους εκπομπές επηρεάζουν αρνητικά περισσότερο τους νέους και ειδικότερα τα παιδιά, καθώς προβάλλουν άκρως αρνητικά πρότυπα κοινωνικής συμπεριφοράς. Αν και η ιδιωτική ζωή των ανθρώπων δεν παραβιάζεται, από νομική τουλάχιστον άποψη, από τέτοιου είδους εκπομπές, καθότι ο καθένας μας είναι ελεύθερος να τις παρακολουθήσει ή όχι, το πρόβλημα ωστόσο παραμένει, στο βαθμό που υπονομεύεται συστηματικά και αθόρυβα κάθε έννοια ιδιωτικότητας με την ευρύτερη σημασία του όρου.

Οι αρνητικές επιπτώσεις της τηλεόρασης στη διαδικασία πληροφόρησης και διασκέδασης, δεν οφείλονται, βέβαια, στο ίδιο το μέσο, αλλά στον τρόπο με τον οποίο το τεχνολογικό αυτό επίτευγμα ενσωματώνεται στις υφιστάμενες οικονομικές, πολιτικές και κοινωνικές δομές εξουσίας. Είναι αλήθεια ότι η τηλεόραση θα μπορούσε κάλλιστα να συμβάλλει τα μέγιστα, τόσο στη σωστή διαπαιδαγώγηση των παιδιών, όσο και στον εμπλουτισμό των γνώσεών μας, αρκεί να υπάρξει ο απαραίτητος κοινωνικός έλεγχος στη χρήση της γενικά και στη διαμόρφωση των τηλεοπτικών προγραμμάτων ειδικότερα.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.