«Θελουμε να διατηρουμε οσο ειναι δυνατον τα εθιμα μας»

Τον ετήσιο χορό του πραγματοποιεί σήμερα ο Μορφωτικός Σύλλογος Σαρακατσάνων Θράκης στις 8:00 μ.μ. στο ξενοδοχείο Αrcadia. Για μια ακόμη χρονιά οι Σαρακατσάνοι της Ροδόπης θα καταθέσουν την ψυχή τους υπό τους ήχους του κλαρίνου και θα διασκεδάσουν μέχρι πρωίας. Πέρα όμως από το γλέντι ο ετήσιος χορός τους είναι και μια ευκαιρία για να ανταμώσουν.

Ο ΠτΘ συζητά σήμερα με τον πρόεδρο του Μορφωτικού Συλλόγου Σαρακατσάνων Θράκης κ. Γιώργο Σερμπέζη για το χορό ως χαρακτηριστικό στοιχείο της ζωής των Σαρακατσάνων. Ο κ. Σερμπέζης μας μεταφέρει με τα λόγια του στις παλιές καλές μέρες, τότε που ο χορός και το τραγούδι συνόδευε και τις χαρές και τις λύπες, μας αφηγείται νοσταλγικές στιγμές της καθημερινής ζωής των Σαρακατσάνων.

Γιώργος Σερμπέζης όμως…

ΠτΘ: κ. Σερμπέζη, σήμερα το βράδυ πραγματοποιείται ο ετήσιος χορός του Συλλόγου σας. Γενικότερα τα γλέντια ήταν ένα χαρακτηριστικό στοιχείο της ζωής των Σαρακατσάνων;

Σ.Γ.: Πάντα με κάθε ευκαιρία. Η χαρά ακόμα και η λύπη συνοδευόταν με μουσική. Βέβαια τα παλιότερα χρόνια δεν ήταν εύκολο να έχουν στα τσελιγκάτα οργανωμένες κομπανίες οργανοπαικτών. Το πιο συνηθισμένο όργανο, που ήξεραν όλοι, σχεδόν, να παίζουν ήταν η φλογέρα. Συντροφιά του βοσκού και χαρά του λόγκου. Με αυτή έντυναν μουσικά τα τραγούδια. Αν έλειπε και η φλογέρα, τότε λεγόταν «με το στόμα» συνοδεύοντας χορούς, συρτούς, στα τρία ακόμη και τα τσάμικα. Οι ρυθμοί τους είναι αρχαίοι. Να τονίσω ότι δεν είμαι ειδικός για να μιλήσω για το θέμα, είναι εκτός της παιδείας μου η μουσική αυτή, δεν είχα την ευκαιρία να τη μελετήσω, ούτε θα έλεγα ότι έχω τα προσόντα για να μπορώ να παρακολουθήσω και να μπορώ να έχω μια συγκεκριμένη άποψη για το θέμα. Γνωρίζω όμως πληροφοριακά, ιστορικά, ότι στα γλέντια αυτά τα τραγούδια λεγόταν μόνο με το στόμα.

ΠτΘ: Μιλήσατε για τρία είδη τραγουδιών…

Σ.Γ.: Είναι τρεις οι μουσικοί ρυθμοί. Ο «τσάμικος», ο περισσότερο λεβέντικος χορός που χορεύονταν σε γλέντια χαρμόσυνα, σε συναντήσεις όπως γάμους και γιορτές με κάθε ευκαιρία και όλο το χρόνο. Ο «συρτός», είναι ο γνωστός πανελλήνιος «καλαματιανός», είναι κι αυτός γρήγορος χορός, εύθυμος.

«Στα τρία» είναι απλός, αργός χορός με ήχο ανάλογο που συνόδευε μια ποικιλία τραγουδιών και τα τραγούδια της τάβλας, τα κλέφτικα, εκείνα που τραγουδούσαν καθήμενοι γύρω από μια τάβλα μέσα στο καλύβι, ή στο ύπαιθρο.

Η τάβλα είναι χαμηλός σοφράς (τραπέζι), όπου έστρωναν ένα υφαντό «τραπεζομάντιλο» μακρόστενο, με διαστάσεις περίπου 60 πόντους επί 1,5 μέτρο.

Εκεί πάνω τοποθετούσαν τα κεράσματα –φαγητά και ποτά- και καθισμένοι όλοι μαζί γύρω-γύρω τραγουδούσαν, κυρίως κλέφτικα τραγούδια. Τα «τραγούδια της τάβλας».

Το τραγούδι ξεκινούσε από τον πρώτο και επαναλάμβαναν «εν χορώ» οι υπόλοιποι.

ΠτΘ: Σ’ αυτά τα τραγούδια συμμετείχαν και γυναίκες;

Σ.Γ.: Στα κλέφτικα όχι. Είναι καθαρά ανδρικοί σκοποί. Οι γυναίκες συμμετείχαν σε άλλες στιγμές όπως «οι χαρές» (στους γάμους) και γιορτές. Κι αυτές έλεγαν τα τραγούδια «με το στόμα», χωρίς δηλαδή συνοδεία οργάνου.

Στα γλέντια, υπήρχε ένα αυστηρό τυπικό κατά το οποίο πρώτοι ξεκινούν οι άνδρες κατά σειρά ηλικίας, ίσως και κοινωνικού στάτους, οι γεροντότεροι, οι «κεχαγιάδες», συνήθως από 40-45 ετών και πάνω, που δεν πήγαιναν στα κοπάδια, και στη συνέχεια οι νεότεροι. Έπρεπε ο τελευταίος άνδρας της σειράς των ανδρών και η πρώτη από τις γυναίκες να έχουν συγγένεια μεταξύ τους, και πιανόταν από τις άκρες ενός μαντηλιού. Βέβαια αυτό δεν είναι μόνο ίδιο των Σαρακατσάνων. Η ηθική ήταν ανεπτυγμένο αίσθημα σε όλους.

ΠτΘ: Μόνο στους γάμους γινόταν γλέντια;

Σ.Γ.: Όχι και στις γιορτές, όπως για παράδειγμα τα κουρμπάνια, όταν κάποιος ήθελε να κεράσει την υπόλοιπη κοινότητα, ή είχε κάνει τάμα στη γιορτή του έσφαζε κατσίκι ή αρνί και έκανε γλέντι. Και ήταν το τιμώμενο πρόσωπο.

ΠτΘ: Σήμερα συνεχίζουν τα γλέντια των Σαρακατσαναίων να παρουσιάζουν το ίδιο ενδιαφέρον για τα μέλη αυτής τη συγκεκριμένης ομάδας.

Σ.Γ.: Αυτή είναι μια δύσκολη ερώτηση. Πιστεύω ότι για κάποιους υφίσταται ακόμη αυτό. Κάποιοι το επιδιώκουν, το θέλουν. Δεν μπορούμε να πούμε ότι εμείς οι νεότεροι ακολουθούμε αυτή την τακτική. Κάποιοι παλαιότεροι, ίσως ακόμη κάνουν ευκαιριακά γλέντια, ανταμώματα, οικογενειακά κυρίως και φιλικά τραπέζια, αλλά δεν μπορούμε να πούμε ότι γίνεται αυτό γενικότερα.

Ευτύχισα στη δεκαετία του ’80 τέτοια ανταμώματα, οικογενειακά, αλλά κάτω από άλλες συνθήκες τότε. Οι γονείς μου ζούσαν στη Γερμανία, άλλοι θείοι ήταν στη Θεσσαλονίκη, άλλοι στο χωριό και ευκαιριακά τα καλοκαίρια, συγκυριακά, γινόταν τέτοια γλέντια, ψηλά πάνω στα βουνά ου χωριού.

Αυτό δεν το έκανε μόνο η δικιά μας οικογένεια, αλλά κι άλλες. Συγκεντρώνονταν κάπου στο βουνό με το κατσικάκι, με το γλέντι, με κέφι και έχω δει μεγάλους σε ηλικία, γονείς, θείους να δακρύζουν τραγουδώντας τραγούδια της ξενιτιάς. Συγκινητικά όλα αυτά. Τότε όμως είχαν κάποιο νόημα, τώρα τα δεδομένα άλλαξαν.

Η ξενιτιά σήμερα δεν υπάρχει με την έννοια που υπήρχε τότε. Μπορεί κάποιος να είναι στο εξωτερικό και να έρχεται και τρεις και τέσσερις φορές το χρόνο στην Ελλάδα και με το τηλέφωνο μπορείς αν το θέλεις να επικοινωνείς τακτικά.

ΠτΘ: Είπατε ότι τα παλιότερα χρόνια δεν χρησιμοποιούσαν όργανα στα γλέντια; Από πότε μπαίνει το όργανο στο τραγούδι;

Σ.Γ.: Ο βοσκός πάντα έπαιζε φλογέρα. Όταν ήμουν πιτσιρικάς και πηγαίναμε το φθινόπωρο στο βουνό να μαζέψουμε αμύγδαλα, άκουγες το κλαρίνο ή τη φλογέρα, που κάποιος μερακλής τσομπάνης κουβαλούσε μαζί του. Σώπασαν αυτές οι φωνές σήμερα. Χάθηκαν. Έχει βγει η μελωδία από τη ζωή μας. Έχουμε μάθει να ακούμε τη μουσική και όχι να την παράγουμε.

ΠτΘ: Σήμερα υπάρχουν άτομα που παίζουν φλογέρα;

Σ.Γ.: Σπάνια, κάποιος οργανοπαίκτης που παίζει κλαρίνο, θα δοκιμάσει να παίξει και φλογέρα που είναι πιο απλό όργανο από το κλαρίνο. Καλές φλογέρες δεν έχουμε. Όταν θέλησα να βρω ένα CD με σκοπούς φλογέρας και σε μεγαλύτερα ανταμώματα, στο Περτούλι π.χ., που έχω πάει, δεν βρήκα μια συλλογή με σκοπούς καθαρά σαρακατσάνικους. Έχω ένα CD με φλογέρα που εκτός από το «σκάρο», το δικό μας τον ποιμενικό σκοπό, έχει και το ζωναράδικο (θρακιώτικο), έχει και ποντιακό κι άλλους σκοπούς, από διάφορες περιοχές της Ελλάδας, όχι όμως καθαρά σαρακατσάνικους σκοπούς.

ΠτΘ: Ο «σκάρος» είναι ο ποιμενικός σκοπός;

Σ.Γ.: Ποιμένες ήμασταν όλοι. Βοσκοί. Αυτή είναι η καταγωγή μας. Ο «σκάρος» είναι η στιγμή κατά την οποία ξεσήκωναν τα πρόβατα από το μεσημεριανό τους ύπνο. Τα πρόβατα ησυχάζουν, «σταλίζουν» το μεσημέρι για την αποφυγή του καύσωνα σε κάποιες συστάδες πλατανιών και άλλων δένδρων που θα βρεθούν εκεί, και προς το απόγευμα μ’ αυτό το σκοπό σήκωναν τα πρόβατα σιγά-σιγά. «Σκάρος» είναι αυτή η διαδικασία και στάλος είναι όταν «σταλίζουν» τα πρόβατα κάτω από τα πλατάνια.

ΠτΘ: Στο χορό του Σαββάτου θα ακουστούν τραγούδια και των τριών ειδών που αναφέραμε;

Σ.Γ.: Πάντα. Θα υπάρχει αντιπροσωπευτική μουσική από όλα αυτά τα είδη. Το θέμα είναι να γλεντήσει ο κόσμος, να διασκεδάσει. Μπορεί να ζούμε όλοι σε έναν νομό, σε γειτονικά χωριά, αλλά δεν έχουμε πια πολλές ευκαιρίες να γλεντούμε όλοι μαζί.

ΠτΘ: Αυτός είναι και ο στόχος αυτού του ετήσιου χορού;

Σ.Γ.: Ναι. Η ευκαιρία να ανταμώσουμε, να ιδωθούμε, να πούμε τα της ζωής μας.

ΠτΘ: Ποια ονόματα φιλοξενείτε;

Σ.Γ.: Στο χορό μας, το Σάββατο, θα ακούσουμε τον Άγγελο Ψαρά, από τη Λαμία, έναν γνωστό καλλιτέχνη και από την τηλεόραση, την πολύ αγαπητή στον κύκλο μας Κατερίνα Λιάκου-Μπόνια και το Δημήτρη Αχνούλα, σαρακατσάνο από τα Γιάννενα.

Όλοι αυτοί, μαζί με την τοπική, γνήσια σαρακατσάνικη, ορχήστρα του Σάκη Μπανιώτη με όλα τα μέλη της.

ΠτΘ: κ. Σερμπέζη φλάμπουρο θα έχετε;

Σ.Γ.: Ο φλάμπουρας γινόταν στους γάμους, μια άλλη φορά, που θα μας δοθεί η ευκαιρία σε κάποιο γάμο ίσως, θα πούμε περισσότερα και θα αναλύσουμε αν θέλετε τους συμβολισμούς που εμπεριέχει. Είναι ένα καθαρά σαρακατσάνικο σύμβολο και ως εκ τούτου δεν μπορεί να λείπει από το χορό μας. Μην ξεχνάτε πως εμείς θέλουμε να διατηρούμε όσο είναι δυνατόν τα έθιμά μας και ο φλάμπουρας είναι αναπόσπαστο κομμάτι της παράδοσής μας.

ΠτΘ: κ. Σερμπέζη σας ευχαριστούμε πολύ.

Σ.Γ.: Κι εγώ σας ευχαριστώ.

Α.Π.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.