TERRORES AMERiCANi?

Την ίδια στιγμή που στην Ελλάδα κυριαρχεί η επίσκεψη Σημίτη στις ΗΠΑ και η έμφαση που δόθηκε, στη συζήτησή τους, στην τρομοκρατία –το μόνο βέβαιο που είδε το φως της δημοσιότητας- ο ΠτΘ φιλοξενεί ένα εμπεριστατωμένο άρθρο του καθηγητή Εγκληματολογίας στο Τμήμα Επικοινωνίας και ΜΜΕ του Πανεπιστημίου Αθηνών και πρώην πρύτανη του Δ.Π.Θ., κ. Γιάννη Πανούση με αντικείμενο την αμερικάνικη τρομοκρατία, τον επονομαζόμενο δεκαετή πόλεμο κατά της τρομοκρατίας. «Η παγκοσμιοποίηση της προσδοκίας μετουσιώθηκε σε παγκοσμιοποίηση του φόβου και της ανασφάλειας» σημειώνει ο κ. Πανούσης έχοντας εισαγάγει τους όρους «αόρατοι εχθροί / φίλοι», στο πλαίσιο 8 σημαντικών διαπιστώσεων.

Δεν θα μπορούσαμε να παραλείψουμε τον πλούτο των παραπομπών του άρθρου, 66 στον αριθμό, και την άνεση του λόγου να αφομοιώνει, να ενσωματώνει το λόγο των άλλων.

Δεν γνωρίζω εάν θα μάθουμε ποτέ τις γενεσιουργές αιτίες του τρομοκρατικού κτυπήματος της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 (μήπως εξιχνιάστηκε ποτέ η δολοφονία του J.F. Kennedy;) Όπως νάχουν όμως τα πράγματα η ανθρωπότητα ξαναμπήκε σε περίοδο πόλωσης και ταυτόχρονα αφυπνίσθηκε το συλλογικό ασυνείδητο της Δύσης.1

Στο μανιχαϊσμό του παλαιού ψυχρού πολέμου συγκρούονταν δύο διαφορετικές ιδεολογίες / κοσμοθεωρίες. Σήμερα ο πλανήτης διατρέχει τον κίνδυνο να διχασθεί σ’ εχθρούς και φίλους σε σχέση με τις αντιλήψεις των ΗΠΑ για την άμεση επιβίωση/ επικυριαρχία τους.2

Οι ΗΠΑ απάντησαν στο κτύπημα με εθνικά κριτήρια και όχι με βάση την επιχειρησιακή εξάρθρωση των υπονομευτών της παγκοσμιοποιημένης ειρήνης και της καθιέρωσης της διεθνούς αλληλεγγύης.3

Η παγκοσμιοποίηση του FBI και της CIA στο πλαίσιο του συντονισμού και της εποπτείας της διεθνούς αστυνόμευσης (ή του 10ετούς πολέμου κατά της τρομοκρατίας), ανοίγει δρόμο στην ενδοεπικρατειακή τρομοκρατία, τη χαλάρωση των εγγυήσεων, την παρακολούθηση των πολιτών, τις συνοπτικές διαδικασίες.4

Αυτός ο «ασύμμετρος πόλεμος» που εμφανίζεται ως σύγκρουση πιστών/ απίστων (σε τι άραγε;) εμπλέκει μυστικές υπηρεσίες,5 ψευδοπροπαγάνδα,6 αντιτρομοκρατικό μακαρθρισμό7 και μεγάλη δόση τρομο-υστερίας για βιο-χημικό αφανισμό της ανθρωπότητας.8 Επειδή όμως ο τρομο-πανικός δεν είναι καλός σύμβουλος9 αλλά κι επειδή το ερώτημα «πώς τιμωρείς τον τρομοκράτη ενώ την ίδια ώρα αίρεις τις αιτίες της τρομοκρατίας» δεν προσφέρεται σε εύκολες λύσεις (γι’ αυτό και οι περισσότεροι το διαχειρίζονται με υπεκφυγές)10 πρέπει να επιχειρήσουμε να δώσουμε μιαν απάντηση με βάση πολιτικές αρχές και ηθικές αξίες και όχι με γνώμονα τα ποικίλα συμφέροντα.11

Έχουμε άραγε εμπλακεί σε ασύμμετρο πόλεμο επειδή κινδυνεύει η ειρήνη στον κόσμο, επειδή κινδυνεύει ο πλανήτης, επειδή κινδυνεύει η ψυχική ασφάλεια ορισμένων, επειδή ο πολιτισμός μας είναι ανώτερος από το δικό τους, επειδή τα γεωπολιτικά δεδομένα δεν αφήνουν περιθώρια διεθνούς συνεννόησης; 12

Μπορεί το αίσθημα της (αν)ασφάλειας και η συναφής πολιτική ασφάλειας να είναι στην ουσία η πρακτική της αναβολής του θανάτου μέσω της αντιμετώπισης του εχθρού13 – και με τον τρόπο αυτό να πετυχαίνουμε ταυτόχρονα την απαλλαγή από τον κίνδυνο και την καθιέρωση/ διάσωση των ελευθεριών και των αξιών14 – όμως σε πολιτικό επίπεδο θέτει σε πρώτη προτεραιότητα τον επαναπροσδιορισμό του υπερασπίσιμου χώρου.

Αν η ασφάλεια είναι κοινό αγαθό τότε η επιλογή της επιθετικής ή αμυντικής λογικής προϋποθέτει συναίνεση των κρατών αλλά και των λαών ως προς τους στόχους και τα μέσα.15

Σε κάθε πάντως περίπτωση τα ηθικοπολιτικά διλήμματα δεν πρέπει να τίθενται (και να προσλαμβάνονται) ως καταναγκασμοί ή πολιτικοί εκβιασμοί διότι έτσι χάνουν το βαθύτερο νόημά τους και μεταβάλλονται σε συγκυριακές/ ιδιοτελείς αναζητήσεις συμμάχων.16

ΙΙΙ. Τι έχουμε διαπιστώσει μέχρι στιγμής:

1. Όπως να ονομάσουν οι ΗΠΑ αυτή την κατάσταση (« Πόλεμο, Σταυροφορία, Ανθρωπιστική επέμβαση, Καταναγκαστική διπλωματία»)17 δίνουν την εντύπωση ότι ενεργούν με βάση μια αίσθηση «χαμένης αθωότητας»18 ή «πληγωμένου εγωισμού» και όχι σύμφωνα με μια στρατηγική νόμιμης άμυνας όλης της ανθρωπότητας απέναντι στην τρομοκρατία.20 Οι ΗΠΑ απλώς παγκοσμιοποίησαν το δικό τους φόβο.21

2. Τα όρια ανάμεσα στην αντιτρομοκρατική πάλη και τον πόλεμο ως εκδήλωση διακρατικής βίας χάνονται, ο εσωτερικός και ο εξωτερικός εχθρός, το Κράτος και «ο παραβάτης» συγχωνεύονται22 και οι εναλλασσόμενοι «αόρατοι εχθροί / φίλοι» γίνονται ορατοί μέσω διεθνούς διακυβέρνησης.

3. Η παγκοσμιοποίηση της προσδοκίας μετουσιώθηκε σε παγκοσμιοποίηση του φόβου και της ανασφάλειας με προαναγγελίες παγκόσμιας καταστολής, ολοκληρωτικών ελέγχων και αναστολής του Κράτους δικαίου23 (γι’ αυτό και οι περισσότεροι έλληνες (71,4%) πιστεύουν ότι ο πόλεμος αυτός δεν έχει καμία σχέση με την ασφάλεια του κόσμου και τη δημοκρατία).24

4. Τα έθνη – Κράτη δεν μπόρεσαν να διαχειριστούν τα μεγάλα παγκόσμια προβλήματα, ούτε ο ΟΗΕ να καταστεί αξιόπιστο υποκείμενο διεθνούς διαλόγου,25 καθώς – εν αγνοία τους;- είχε ήδη δημιουργηθεί ένα νέο imperium στο πλαίσιο δράσης του οποίου οι ΗΠΑ προσπαθούν να ελέγξουν όλες τις εξουσίες.26

5. Η τρομοκρατία δεν συνιστά ένα παράλογο προϊόν μιας λογικής κοινωνίας αλλά αποδεικνύει τον λογικό εκφυλισμό της πολιτικής διαδικασίας σε βία χωρίς κανόνες.27 Πρέπει κατά συνέπεια να υπάρχει και πολιτική απάντηση στην τρομοκρατία28 αλλά κυρίως να ξαναπάρει η πολιτική στα χέρια της την μοίρα της Ανθρωπότητας με γνώμονα την ευημερία των λαών και όχι τα οικονομικά συμφέροντα. 29

6. Το πέρασμα από τους αντάρτες των πόλεων στους καμικάζι των πύργων30 σηματοδοτεί μεν μια σημαντική αλλαγή του προφίλ των δράστη – τρομοκράτη31 αλλάζει όμως και τα δεδομένα για το πιθανό θύμα τρομοκρατικών ή αντιτρομοκρατικών ενεργειών. (Ας μην ξεχνάμε ότι στις αρχές του 20ου αιώνα μόνο το 20% των απωλειών ήσαν άμαχοι ενώ στο τέλος του το ποσοστό αυτό έφθασε το 80%).32

7. Οι «τρομοκράτες» ισχυρίζονται ότι το Κράτος συχνά εγκαθιστά και χρησιμοποιεί κατασταλτικούς μηχανισμούς και συνδέεται με μυστικές υπηρεσίες, έχοντας ως στόχο την άσκηση μιας «κρατικής τρομοκρατίας» που εκδηλώνεται με αυθαίρετες διώξεις, καταπάτηση ελευθεριών, προσβολές ατομικών δικαιωμάτων κ.λ.π. Πιστεύουν δε ότι οι δικές τους ενέργειες-οι οποίες υποχρεωτικά θα είναι βίαιες για να δείχνουν αποφασιστικότητα – δικαιολογούνται ως ένα είδος οιονεί – νόμιμης άμυνας. Έτσι η κρατική τρομοκρατία συνεπάγεται μια αντι-τρομοκρατία (εξίσου τρομοκρατική), που με τη σειρά της προκαλεί την αντίδραση της εξουσίας, ώστε να οδηγούμαστε σ’ ένα φαύλο κύκλο βίας και καταστροφής.33 Ενώ όμως αρχικά η επιδίωξη των οργανωτών και εκτελεστών τέτοιων ενεργειών ήταν η διεθνοποίηση των διεκδικήσεων τους και η ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης σχετικά με τα δίκαια αιτήματα των αγώνων τους, σήμερα αφενός η άμετρη και αδιάκριτη μαζική αιματοχυσία και αφετέρου η ψυχολογική πίεση και ανασφάλεια που έχει δημιουργηθεί στους τρίτους, έχουν μετατρέψει την ουσία της τρομοκρατικής ενέργειας από ακραία πολιτική πρακτική σε εγκληματική δράση.

8. Είναι βέβαιο ότι τα τραγικά γεγονότα της 11ης Σεπτεμβρίου θ’ αλλάξουν πολλά δεδομένα στον τρόπο προσέγγισης και ερμηνείας της τρομοκρατίας. Τι γνωρίζουμε μέχρι σήμερα:

Α. Έχουμε τρομοκράτες που θυσίασαν και θυσιάστηκαν χωρίς κανείς να διεκδικεί επισήμως το «χτύπημα».

Β. Υποθέτουμε το κίνητρο και τον επιδιωκόμενο σκοπό με βάση την εθνικότητα ή τη θρησκεία των δραστών και όχι με βάση μια συγκεκριμένη προκήρυξη.

Γ. Δεν χτυπήθηκαν στόχοι στρατιωτικοί ή πολιτικοί αλλά χώροι όπου δούλευαν και εκινούντο αθώοι πολίτες.

Δ. Το χτύπημα ήταν πολυεθνικό και πολυπολιτισμικό τοσό σε επίπεδο δραστών όσο και σε σχέση με τα θύματα.

Ε. Η οργάνωση και η εκτέλεση είχαν περισσότερο χαρακτηριστικά στρατιωτικής/ πολεμικής επιχείρησης παρά απονενοημένης πράξης μιας κλειστής ομάδας απελπισμένων ανθρώπων.

ΣΤ. Το θέαμα των χτυπημάτων απορρόφησε τον όποιο συμβολισμό της ενέργειας.34

IV. Μετά τις διαπιστώσεις και τον πρώτο αιφνιδιασμό έρχονται οι αναλύσεις. Όσοι πιστεύουν ότι η τρομοκρατία δεν αντιμετωπίζεται με βόμβες35 και ότι κάθε βόμβα συμβάλλει στην δημιουργία μελλοντικών Μπιν Λάντεν,36 ότι μετά τον πόλεμο θα έχουμε περισσότερη τρομοκρατία,37 όσοι είναι πεπεισμένοι ότι δεν ωφελεί σε τίποτα ένας ιστορικός ρεβιζιονισμός38 (και ρεβανισμός;) όπου τη θέση του αντικομμουνισμού θα πάρει ένας (πραγματικός ή λανθάνων) αντιισλαμισμός,39 όσοι θεωρούν ότι η εκδίκηση δεν είναι μέρος του πολιτισμού μας (κατά τη ρήση του πρώην Προέδρου της Γερμανίας Βαΐτσέκερ) γι’ αυτό πρέπει να στραφούμε σε μηχανισμούς δημοκρατικού ελέγχου (σ’ εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο)40 για να διαχειριστούμε τα όποια νέα ζητήματα (αν)ασφάλειας (π.χ. για τη χώρα μας είναι αναγκαία όσο ποτέ η ίδρυση ενός Εθνικού Συμβουλίου Αστυνομίας και Αστυνόμευσης41), όσοι δεν προκρίνουν το «διάλογο του τρόμου» και την ένοχη σιωπή για το χθες42 αλλά προτιμούν τη συνδιαλλαγή για όλα τα μεγάλα ζητήματα που αφορούν όλη την ανθρωπότητα με ταυτόχρονη αναγνώριση της μέχρι σήμερα λαθεμένης πολιτικής των ισχυρών,43 τέλος όσοι δεν επιθυμούν μέσω του πολέμου κατά της τρομοκρατίας να προκύψει μια μονομερής αναδιάρθρωση του διεθνούς συστήματος (όπως ισχυρίζεται ο Henry Kissinger),44 όλοι αυτοί, δηλαδή εμείς, πρέπει να συμφωνήσουμε σε κάποια αυτονόητα, στα δέκα ΟΧΙ:

1. ΟΧΙ στο αστυνομικό Κράτος εκτάκτου ανάγκης45

2. ΟΧΙ στη δικαιοσύνη εκτάκτου ανάγκης (με στρατοδικεία κ.λ.π.) 46

3. ΟΧΙ στην επιστροφή των βασανιστών47 και των βασανιστηρίων (ιερά εξέταση κατά των τρομοκρατών και βαρβαρότητα ανάκρισης κατά πάντων)48

4. ΟΧΙ σε ευρω-τρομονόμους ή νόμους από μπετόν,49 που τρομοκρατούν τους πολίτες και τα κινήματα.50

5. ΟΧΙ στους περιορισμούς των ελευθεριών51 και των δικαιωμάτων52

6. ΟΧΙ στην ενίσχυση ρατσιστικών τάσεων εν είδει παράπλευρων ζημιών53

7. ΟΧΙ στην Securitomania (με θωρακισμένα σπίτια και πόλεις – φρούρια)54

8. ΟΧΙ στην κουλτούρα του φόβου55 και στη διεθνή ψύχωση (αν)ασφάλειας.56

9. ΟΧΙ στην κατάλυση κάθε μορφής ασύλου προστασίας.57

10. ΟΧΙ στην κατασκευασμένη διεθνή / παγκόσμια τάξη58 η οποία εν ονόματι μιας Νέας Αυτοκρατορίας χαρακτηρίζει κράτη –ταραξίες (ή κράτη τρομοκράτες),59 ορίζει τους εσωτερικούς εχθρούς ή ακόμα και τους βαρβάρους.60

V. Πρέπει να συμφωνήσουμε. Ο υποθετικός φόβος διαβρώνει κάθε κοινωνική και ανθρώπινη – ψύχραιμη και νηφάλια – σκέψη και στάση. Άτομα και ομάδες χαρακτηρίζονται ως επικίνδυνα, προβάλλονται ως σύμβολα του Κακού61 και πληρώνουν –ως εξιλαστήρια θύματα- τις φαντασιώσεις τρομοκρατημένων πολιτών που νομίζουν (ή τους έκαναν να νομίζουν) ότι η αυτοδικία, η προληπτική νόμιμη άμυνα, ο νόμος του Λυντς ή οποιαδήποτε βίαιη αντίδραση αφενός θα σταματήσει το φαινόμενο της τρομοκρατίας κι αφετέρου θα διώξει το φόβο.

Κάνουν λάθος. Οι τρομοκράτες θα έχουν κερδίσει το σκοπό τους εάν κατορθώσουν να προκαλέσουν τέτοιο και τόσο συναίσθημα ανασφάλειας στον πληγέντα πληθυσμό ώστε ο ίδιος να προκαλέσει μεγαλύτερη – μακροπόθεσμα- πολιτική και κοινωνική βλάβη στον εαυτό του και σε τρίτους από αυτήν που προκάλεσε το συγκεκριμένο χτύπημα.62

Ο συλλογικός πανικός παραλύει τους θεσμούς, τραυματίζει τη δημοκρατία και υπονομεύει τις δι-ανθρώπινες και κοινωνικές σχέσεις.

Η ελευθερία, η ασφάλεια και η δικαιοσύνη ως αξίες, ως δημόσια και κοινωνικά αγαθά, αλλά και ως αναγκαίοι όροι εύρυθμης λειτουργίας του δημοκρατικού πολιτεύματος, προϋποθέτουν εναρμόνιση ή έστω κοινή φορά και πορεία. Δεν είναι δηλαδή επιτρεπτό ή ανεκτό να θυσιάζεται η μία αξία στο όνομα της προάσπισης της άλλης. Κατά συνέπεια θα τις αντιμετωπίσουμε ως ενιαίο κι αδιάσπαστο τρίπτυχο και δεν θ’ αφήσουμε να εκφυλιστούν σε ανελεύθερα συστήματα παρακολούθησης των πολιτών (big brother anti-terrorist), σε μηντιακού τύπου ανασφάλειες και καχυποψίες (βιολογικός πόλεμος και μάσκες) ή σε αστυνομοκρατία (ότι, δεν επιτρέπεται, απαγορεύεται).63

VI. Δεν γνωρίζω εάν η εισαγόμενη τρομοκρατία και η δολιοφθορά θά’ ναι η απάντηση των αποκλεισμένων (φανατικών ή μη) κατά των εχόντων και κατεχόντων (Π.Κονδύλης)64, δεν γνωρίζω εάν τα φαινόμενα τρομοκρατίας είναι συνάρτηση της σχέσης ελευθερίας / ανελευθερίας, ανάπτυξης/ εξαθλίωσης, εξουσίας/ υποτέλειας (Σοφ. Βιδάλη65), δεν γνωρίζω εάν θα συσταθεί ειδικό διεθνές ανεξάρτητο (;) δικαστήριο για να δικάσει τους ενόχους66 ή εάν ο στρατός θα αναλάβει ν’ αποκαταστήσει τη διασαλευθείσα ασφάλεια και νέα τάξη. Αυτό για το οποίο είμαι βέβαιος είναι ότι η ανθρωπότητα έχει ξανα-διχασθεί (παρά την «αυθόρμητη» ένταξη όλων των κρατών στον 10ετή πόλεμο κατά της τρομοκρατίας). Και δεν μπορώ ακόμα να εξηγήσω ποιος και γιατί θα ήθελε και θα επεδίωκε κάτι τέτοιο….

Γιάννης Πανούσης

Καθηγητής Εγκληματολογίας

Τμ. Επικοινωνίας και ΜΜΕ

Πανεπιστημίου Αθηνών

Παραπομπές

——————————–

1 Βλ. «Η νέα πραγματικότητα και το ασύμμετρο μέλλον», PRESS, Νοε., 2001, σ. 121

2 Βλ. Θ. Βερέμη, Οι επιπτώσεις της 11ης Σεπτεμβρίου, ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ 11/11/2001 – Βλ. και Earno Mayer, Ο νέος ψυχρός πόλεμος, ΤΟ ΒΗΜΑ 7/10/2001

3 Βλ. Λ. Δημόπουλου, Η διεθνής εμπλοκή στο Αφγανιστάν, Η ΠΑΤΡΙΔΑ, Κομοτηνή 24/10/2001

4 Βλ. Βασ. Καφίρη, Πας μη μεθ’ ημών καθ’ ημών, ΕΠΕΝΔΥΤΗΣ 27-28/10/2001

5 Βλ. Έρευνα OPINION, ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ 10/11/2001 – Για θεωρίες συνωμοσίας Βλ. ΙΟΣ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ «Ειδήσεις στην ομίχλη», ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ 28/10/2001

6 Βλ. αντί άλλων James Poniewozik, The battle for hearts and minds, TIME, October 22, 2001, σ. 64 – Ριχ. Σωμερίτη, Πούλμαν παραπληροφόρησης, ΤΟ ΒΗΜΑ 21/10/2001, Γ. Διακογιάννη, Η μεγάλη μάχη για την… πληροφόρηση, ΤΑ ΝΕΑ 10-11/11/2001

7 Βλ. ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑΣ: «Που οδηγεί ο τρομο-πόλεμος», τ. 135, 6/11/2001 – Για τη φίμωση των αντιφρονούντων που χαρακτηρίζονται «αρνησιπάτριδες» βλ. «Β-52 στα Πανεπιστήμια των ΗΠΑ» ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ 10/11/2001.

8 Βλ. ΑΦΙΕΡΩΜΑ, οπ.π. – Θ. Παπαβασιλείου, Η πρόκληση της νέας τρομοκρατίας, ΤΟ ΒΗΜΑ 4/11/2001 – Therese Delpech, Τι αλλάζει με τη βιολογική απειλή, ΤΟ ΒΗΜΑ 4/11/2001 – Γ. Στάμκου, Βιοτρομοκρατία, NEMECIS τ. 22, Οκτωβρ. 2001, σ. 54.

9 Βλ. Γ. Καρελιά, Από το διπολισμό στην αβεβαιότητα και την τρομο-υστερία, ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ 2/11/2001

10 Βλ. Γ. Γιαννουλόπουλου, Οι αντιφάσεις του Βιντάλ Νακέ, ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ 14/11/2001 – Χρ. Λυριντζή, Τρομο-διλήμματα, ΕΠΕΝΔΥΤΗΣ 3-4-/11/2001

11 Βλ. Μιχ. Μορώνη, Η τρομοκρατία και η θέση μας στον κόσμο, ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ 12/11/2001 – Δ. Μπελαντή, Πόλεμος κατά της τρομοκρατίας, ΟΥΤΟΠΙΑ, τ. 46, Σεπτ.-Οκτ. 2001, σ. 14

12 Βλ. Σούζαν Σόνταγκ, Πέρα από τη θλίψη και την οργή, ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ – ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ 26/10/2001 – Χρ. Λυριντζή, οπ.π.

13 Βλ. Μ. Μπόση, Ζητήματα Ασφάλειας στη Νέα Τάξη Πραγμάτων, 1999, σ. 31

14 οπ.π., σ.31

15 Βλ. Θ. Παπαθεοδώρου, Πώς θα προστατευθούν οι πολίτες, ΤΟ ΒΗΜΑ 30/9/2001

16 Βλ. Γ. Μανιάτη, «Ή μ’ εμάς ή με την τρομοκρατία» ΕΠΕΝΔΥΤΗΣ 20-21/10/

– βλ. επίσης Michael Ratner, Οι ελευθερίες, θυσία στο βωμό του πολέμου, Le Monde diplomatique – Κ.Ε., 18/11/2001

17 Βλ. Νοάμ Τσόμσκι, Το τίμημα της κυριαρχίας, ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ – ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ 26/10/2001

18 Βλ. Ρόμπερτ Νταλ, Η Αμερική έχασε την αθωότητά της, ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ – ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ 26/10/2001

19 Βλ. Κλίφορντ Γκιρτς, Ήττα του εγωισμού, ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ – ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ 26/10/2001

20 Στην Ελλάδα άλλωστε μόνο το 36,5% (16,9 ΝΑΙ + 19,6 ΜΑΛΛΟΝ) πιστεύουν ότι πρόκειται για άμυνα των ΗΠΑ Π. Καφετζή, Το 80% λέει ΟΧΙ στον πόλεμο, ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ 10/11/2001 – βλ. επίσης Κ. Αντωνόπουλου, Το δικαίωμα της άμυνας, ΤΟ ΒΗΜΑ 30/9/2001

21 Βλ. Γ. Πανούση, Ούτε θύτης, ούτε θύμα, ΤΑ ΝΕΑ 16/10/2001

22 Βλ. Δ. Μπελαντή, οπ.π., σ.13 – βλ. και Β. Κρεμμυδά, Ίσως εξυπηρετεί την Αμερική, ΤΑ ΝΕΑ 17/11/2001

23 Βλ. Κ. Βεργόπουλου, Αυτοκρατορία φόβου και απουσία μέλλοντος, ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ 15/11/2001

24 Βλ. Π. Καφετζή, οπ.π.

25 Βλ. Β. Καφίρη, οπ.π., – Έρσης Βάτου, Ο καλός ΟΗΕ στην ανάγκη μας φαίνεται! ΑΦΙΕΡΩΜΑ οπ.π., 6/11/2001

26 Βλ. Τόνι Νέγκρι, Το χτύπημα άλλαξε τις παγκόσμιες ισορροπίες σε βάρος της Ευρώπης, ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ 12/11/2001

27 Βλ. Σοφ. Βιδάλη, Η παράλογη λογική του τρόμου, ΤΟ ΒΗΜΑ 30/9/2001

28 Βλ. Στ. Παπαθεμελή, Να χτυπηθεί η ρίζα της τρομοκρατίας, ΤΑ ΝΕΑ 19/10/2001 – βλ. και Jean Baudrillard, Το πνεύμα της τρομοκρατίας, ΤΟ ΒΗΜΑ 18/11/2001

29 Βλ. Γ. Πανούση, Το περιθώριο σήμερα, 1999, σ. 58 επ.

30 Βλ. Ειδική Έκδοση ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ 14/10/2001

31 Βλ. Ι. Μάνδρου, Το προφίλ του νέου τρομοκράτη, ΤΟ ΒΗΜΑ 4/11/2001 όπου καταγράφεται και η άποψη του Καθηγητή Ν. Κουράκη ότι στην τρομοκρατία σήμερα «το μήνυμα είναι η (ίδια η) πράξη» – βλ. και Ν. Κουράκη, Το νέο πρόσωπο της τρομοκρατίας, ΕΠΕΝΔΥΤΗΣ 29-30/9/2001

32 Βλ. στοιχεία του Guardian σε Βαγγ. Δεληπέτρου, Η παγκοσμιοποίηση του φόβου, ΕΚΦΡΑΣΗ, τ. 43, Οκτ. 2001, σ.34

33 Βλ. Γ. Πανούση, Το προφίλ του νέου τρομοκράτη και τα 10 σημεία χωρίς τρόμο, NEMECIS, τ. 22, Οκτ. 2001 σελ. 58 – βλ. επίσης Ευτ. Μπιτσάκη, Υπήρχε άλλη διέξοδος, ΤΑ ΝΕΑ 26/10/2001

34 Βλ. Γ. Πανούση, Το προφίλ…, οπ.π., σ.38

35 Βλ. Π. Καφετζή, οπ.π.

36 Βλ. δήλωση Βιντάλ – Νακέ, ΤΑ ΝΕΑ 2/11/2001

37 Βλ. ομότιτλη συνέντευξη Ιμράν Χαν, ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ 28/10/2001

38 Βλ. Νοάμ Τσόμσκι, Γεμάτη λάθη η δυτική στρατηγική, ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ 28/10/2001

39 Βλ. Ιγνάσιο Ραμονέ, Οι αμερικανοί βρήκαν επιτέλους τον εχθρό που τους έλειπε, ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ 28/10/2001

40 Βλ. Γ. Παπακωνσταντή, Τα νέα προβλήματα ασφάλειας, ΕΠΕΝΔΥΤΗΣ 10-11/11/2001

41 Βλ. Γ. Πανούση, ομότιτλο άρθρο, ΑΣΤΥΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ, Μάιος 2000, σ. 276 επ.

42 Βλ. Θ. Βερέμη, οπ.π.

43 Βλ. Γ. Κατηφόρη, Τρομοκρατία και συνδιαλλαγή, ΤΑ ΝΕΑ 10-11/11/2001

44 Βλ. «Ο ορισμός της νίκης» ΤΑ ΝΕΑ – Washington Post 7/11/2001

45 Βλ. «Αστυνομικό Κράτος εκτάκτου ανάγκης» (επιμ. Γ. Αγγελόπουλου), ΤΑ ΝΕΑ 12/11/2001

46 Βλ. ομότιτλο άρθρο, (επιμ. Γ. Αγγελόπουλου), ΤΑ ΝΕΑ 15/11/2001 – βλ. και Χ. Παπαχαραλάμπους, Τέσσερα κρίσιμα ερωτήματα, ΤΟ ΒΗΜΑ 30/9/2001, – Σπ. Φράγκου, Οι δικαστές των τρομοκρατών, ΤΟ ΒΗΜΑ 18/11/2001 – «Στρατοδικεία για τρομοκράτες στις ΗΠΑ», ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ 18/11/2001

47 Βλ. Γεωργίας Δάμα, Η επιστροφή των βασανιστών, ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ 8/11/2001

48 Βλ. ομότιτλο άρθρο, ΤΑ ΝΕΑ, New York Times, 7/11/2001

49 Βλ. ομότιτλο αρθρο, ΤΑ ΝΕΑ 5/10/2001

50 Βλ. Χρ. Ζέρβα, Έξη «αλλά» στον ευρωτρομονόμο, ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ 4/11/2001 – Του ίδιου, Τι προβλέπει όλος ο Ευρωτρομονόμος, ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ 18/10/2001, Ειρ. Καρανασοπούλου, Θα εκδίδονται και έλληνες για «τρομοκρατική δράση» στο εξωτερικό, ΤΑ ΝΕΑ 15/11/2001 – Ι. Μάνδρου, Τρεις νέοι νόμοι για την τρομοκρατία, ΤΟ ΒΗΜΑ 18/11/2001

51 Βλ. Γ. Δελαστίκ, Κίνδυνοι από τις αντιδράσεις των ΗΠΑ, ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ 11/11/2001

52 Πρβλ. Γ. Μαρίνου, Ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα και τρομοκρατία, ΤΟ ΒΗΜΑ 21/10/2001

53 Βλ. Πετρ. Παπακωνσταντίνου, Αντιτρομοκρατική εκστρατεία και δικαιώματα, ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ 7/10/2001

54 Βλ. Μαριλίζ Φασουλοπούλου, Οι Αμερικανοί στον τροπικό της Securitomania, ΕΠΕΝΔΥΤΗΣ 10-11/11/2001

55 Βλ. ομότιτλο άρθρο Κ. Κοσκινά, NEMECIS, τ. 22, Οκτ. 2001, σ.42-43

56 Βλ. Δ. Μπελαντή, οπ.π., σ.14 – Λ. Παπαδημητρίου, Η Δύση στον ψυχίατρο, ΒΗΜΑGASINO 7/10/2001

57 Βλ. Δ. Μπελαντή, οπ.π., σ.16

58 Βλ. Γ. Πανούση, Κατασκευασμένη τάξη, ΤΑ ΝΕΑ 18/9/2001 – Τ. Φωτόπουλου, Οι πραγματικοί στόχοι του «πολέμου κατά της τρομοκρατίας», ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ 6/10/2001

59 Βλ. Μ. Μπόση, οπ.π., σ.80

60 Βλ. Δ. Μπελαντή, οπ.π., σ.16

61 Βλ. Σοφ. Βιδάλη, οπ.π. – Β. Καρύδη, Τα στερεότυπα του αίματος 30/9/2001

62 Βλ. Γ. Πανούση, Ούτε θύτης, ούτε θύμα, οπ.π.

63 Βλ. συνέντευξη Γ. Πανούση, σε PRESS, οπ.π., σ.181

64 Βλ. προφητικό κείμενο «Οι χειρουργικοί πόλεμοι», η τρομοκρατία και η δολιοφθορά, ΠΟΝΤΙΚΙ, 4/10/2001

65 Η παράλογη λογική…, οπ.π.

66 Βλ. Chantal Delsol, Η αδυναμία του δικαίου, ΤΟ ΒΗΜΑ 11/11/2001, Π. Σούρλα, Η ανάγκη της νομιμότητας, ΤΟ ΒΗΜΑ 11/11/2001

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.