Τενεδος, αεναη επιστροφη

12 μίλια από το στόμιο του Ελλησπόντου και τρία μίλια από τα τρωικά παράλια βρίσκονται 37 τετραγωνικά χιλιόμετρα εύφορης γης, στη μέση της θάλασσας, πάνω στα οποία από την εποχή του Ομήρου κατοικούν Έλληνες, ακούγεται η λαλιά μας, υπάρχουν ίχνη των αρχαίων ναών, όταν εκεί λατρεύονταν ο Απόλλων, ο Διόνυσος, ο Τέννης και, από το 1819, ο νέος (κτισμένος πάνω στα ερείπια παλιού) ναός της Κοίμησης της Θεοτόκου, όπου, όταν πια οι καιροί και η πίστη άλλαξε μορφή, βαπτίσεις, γάμοι και κηδείες γίνονται στην εκκλησιά της Χριστιανοσύνης. Γνωστή για τα σταφύλια και το κρασί της από την Ιλιάδα, τους μετέπειτα περιηγητές, τους σύγχρονους ταξιδευτές που αφού μαγευτούν από το πράσινο των αμπελώνων που καλύπτουν τα περισσότερα από τα 13.000 στρέμματα καλλιεργήσιμης γης και τις πανέμορφες παραλίες της, προμηθεύονται τα απαραίτητα μπουκάλια κρασί για το ταξίδι της επιστροφής.

Ταξίδι στο μύθο και στην ιστορία

Η ιστορία της χάνεται στο χρόνο και η μυθολογία με την ιστορία μας πληροφορούν τόσο για την προέλευση του ονόματός της, όσο και για τις ταλαιπωρίες και τις χαρές της.

Η Τένεδος πήρε το όνομα της από τον Τέννη, γιο του Κύκνου κι εγγονό του Ποσειδώνα, όταν το κιβώτιο, μέσα στο οποίο έβαλε, μετά από φιλονικία, τον ίδιο και την αδελφή του Ημίθεα ο πατέρας τους, ξεβράστηκε σε παραλία του νησιού. Έγινε τόπος τους: Τέν-εδος – Τένεδος. Μπορεί ο Τέννης να ήταν ο πρώτος που έφτασε και έγινε Βασιλεύς, αλλά το νησί γνώρισε πολλές διοικητικές εναλλαγές και κατοίκους: Αιολείς της Λέσβου, Πέρσες (494 π.Χ.), μέλος της Α΄ Αθηναϊκής συμμαχίας καταστρέφεται από τους Σπαρτιάτες (388 π.Χ.), ξανά στους Πέρσες με την Ανταλκίδειο Ειρήνη, επιστροφή στη Β΄ Αθηναϊκή Συμμαχία (378 π.Χ.), οι Πέρσες την καταλαμβάνουν και πάλι για να ελευθερωθεί από τον Μ. Αλέξανδρο και να περάσει στη μακεδονική κυριαρχία έως ότου κατακτηθεί από τους Ρωμαίους το 129 π.Χ. και να περάσει στους Βυζαντινούς, με τον Ιουστινιανό να χτίζει αποθήκη σιτηρών στο νησί, μετά την κατάληψη της Κωνσταντινούπολης από τους Σταυροφόρους (1204), να δοθεί στους Ενετούς, στους Γενοβέζους και πάλι στους Ενετούς, που το 1383 το ερήμωσαν – μετέφεραν τους κατοίκους στα Κύθηρα και από εκεί στο Χάντακα (Ηράκλειο Κρήτης) σε περιοχή που ονομάστηκε Τενέδια. Το 1456 η Τένεδος περνά στους Τούρκους, οι οποίοι την παραχωρούν μεν κατά διαστήματα στους Βενετσιάνους, αλλά κατά κύριο λόγο τη διαφεντεύουν οι ίδιοι έως το 1912, οπότε απελευθερώνεται από τον Ναύαρχο Κουντουριώτη και παραμένει με ελληνική και συμμαχική διοίκηση έως το 1923, ενώ με τη Συνθήκη της Λοζάννης περνά σε ειδικό καθεστώς διοίκησης για την ασφάλεια του μεγάλου αριθμού του ελληνικού στοιχείου, το οποίο καθεστώς όμως ουδέποτε εφαρμόστηκε. Έτσι βρισκόμαστε σήμερα στο ανεπίτρεπτο σημείο να έχουμε μόνο 20 εναπομείναντες μεσήλικες και γέρους Έλληνες εκεί όπου κάποτε υπήρχαν πάνω από 2000 συμπατριώτες μας με τα σχολεία τους, τις περιουσίες τους, τα ήθη και έθιμά τους.

Αναζητώντας τις ρίζες…

Αναζητώντας τις ρίζες μου, λοιπόν, με εφόδιο ένα πιστοποιητικό βάπτισης της μάνας μου, έφτασα στην Τένεδο πριν δύο χρόνια και μαγεύτηκα από τις ομορφιές του νησιού, την καθαριότητα και ανάπτυξή του -τουριστική κατά κύριο λόγο- αλλά λυπήθηκα, πληγώθηκα και ντράπηκα όταν μέτρησα 20 μόνο ανθρώπους στις 2000 χιλιάδες κατοίκους του νησιού, με τους οποίους μιλούσα την ίδια γλώσσα. Πρέπει να ζήσεις την καθημερινότητα της μειονότητας εκεί για να δεις την αλήθεια κατάματα. «Όσα ξέρει ο νοικοκύρης δεν τα ξέρει ο μουσαφίρης» που λέει και ο λαός…

Η ιστορία μας πάει πίσω στο 1923, όταν μετά τις άκαρπες προσπάθειές του ο Ε. Βενιζέλος πληροφορούσε τους Τενέδιους «μετά βαθυτάτης λύπης απόφασις περί Τενέδου αμετάκλητος» και οι κάτοικοι έφευγαν πανικόβλητοι, άλλοι για Λήμνο, Μυτιλήνη, Αθήνα, Χαλκιδική, Θεσσαλονίκη και όπου δει.

Κι όταν η μεγάλη μπόρα πέρασε και πολλοί πείσθηκαν να επιστρέψουν στα σπίτια τους με το ειδικό καθεστώς που θα τους εξασφάλιζε κάποια ασφάλεια, ήρθε η λίστα με τα ονόματα 64 γνωστών και δραστήριων Τενέδιων να τους απαγορεύσει την επιστροφή και να στερήσει από τους κατοίκους το πιο ενεργό δυναμικό του νησιού. Προσπάθησαν, σαν εργατικοί άνθρωποι που είναι, και πρόκοψαν, πλήθαιναν αριθμητικά κάτω από Τουρκική Διοίκηση σε παράβαση της γνωστής συνθήκης της Λωζάννης (η οποία μιλούσε για αυτοδιοίκηση) έως το 1927, όταν τότε έκλεισαν τα σχολεία και απαγορεύτηκε η ελληνική εκπαίδευση με το νόμο «περί νήσων» (Adalar Kanunu) αρ.1151 άρθρο 14 που άλλαξε το 1952 για να εφαρμοστεί ξανά το 1964 και να αναγκάσει τους κατοίκους να στείλουν τα παιδιά τους σε Πόλη, Αθήνα και Θεσσαλονίκη για να μάθουν γράμματα ελληνικά. 1750 περίπου Έλληνες ζούσαν στην Τένεδο έως το 1964, μας πληροφορεί ο Αργύρης Ποντικάκης στο βιβλίο του «Η Τένεδος» και όσοι δεν πήραν το δρόμο της ξενιτιάς τότε, έφυγαν μετά το 1974, αφού η μοίρα του νησιού και η ταλαιπωρία των κατοίκων του εξαρτιόταν πάντα από τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, οι οποίες το ‘74 με τα γεγονότα στην Κύπρο δεν ήταν οι καλύτερες. Ναι, πούλησαν τις περιουσίες τους οι Τενέδιοι «αντί πινακίου φακής» και έφυγαν για μια καινούργια αρχή, αλλά πολλοί δεν ξέχασαν τον τόπο τους και επιστρέφουν για το «παναΐρ»,το πανηγύρι της Αγίας Παρασκευής στις 26 Ιουλίου κάθε χρόνο, για να ανοίξουν τα σπίτια τους -όσοι κατάφεραν να τα σώσουν– φέρνοντας παιδιά και εγγόνια, για να υπάρξει συνέχεια της λαλιάς, αλλά όλο και πιο απογοητευμένοι και σκεπτικοί για το μέλλον του Ελληνισμού πάνω σ’ αυτό το πανέμορφο νησί.

Ο όμορφος τόπος και οι άνθρωποι

Στα δύο τελευταία χρόνια που επισκέπτομαι το νησί σταθερά κάθε μήνα (χειμώνα –καλοκαίρι), μετά τα πρώτα μου Χριστούγεννα με τους 10 κατοίκους, το Πάσχα με τους 15, όσο πλησιάζει το καλοκαίρι όλο και κάποιος επιστρέφει, τους 20 ντόπιους του Αγίου Πνεύματος και 86 επισκέπτες Τενέδιους δεύτερης και τρίτης γενιάς από την Αθήνα, 45 Αλεξανδρουπολίτες, Ίμβριους, Ελλαδίτες διάφορους, φτάσαμε στο φετινό «παναΐρ», 26 Ιουλίου 2007, όπου κάναμε αισθητή την παρουσία μας με το χορευτικό, τους μουσικούς από την Αλεξανδρούπολη, πλήθος κόσμου χριστιανών και μουσουλμάνων, μαζί με τους ντόπιους και επισκέπτες Τενέδιους.

Οι Εβρίτες μαθαίνουν σιγά-σιγά την Τένεδο και τα πρακτορεία την κατατάσσουν στους συνήθεις προορισμούς τους, ΑΛΛΑ λείπουν οι Τενέδιοι!!! Μόνο 20 στους 2000!!!

Φέτος τα Χριστούγεννα οι πιθανότητες είναι 8 και μία εγώ, 9 στις 2000….

Η πρόταση είναι απλή. Από τις 365 μέρες του χρόνου ξεχωρίστε κάποιες για την Τένεδο. Είναι υπέροχα τον Σεπτέμβρη με τον τρύγο, τον Οκτώβρη με τα διάφορα χρώματα στους αμπελώνες, τον Νοέμβρη γι’ αυτούς που θέλουν ησυχία και λίγο κόσμο, και μετά την άνοιξη με την πανδαισία χρωμάτων για ένα Πάσχα αλλιώτικο και συμβολικό σε έναν τόπο που περιμένει τους επισκέπτες για να χαρεί όπως παλιά. Είναι οι επισκέπτες που θα τονώσουν το ηθικό των ντόπιων και θα κάνουν τους απογόνους τους να σκεφτούν μια επιστροφή παρόμοια με αυτή που κάνουν οι Ελλαδίτες στα νησιά και στα χωριά τους κάθε καλοκαίρι. Μα πάνω απ’ όλα προγραμματίστε να είστε εκεί στο «παναΐρ» τον Ιούλιο, τη μοναδική γιορτή που γίνεται χρόνια τώρα στο εξωκλήσι της Αγίας Παρασκευής με θέα το… απέραντο γαλάζιο!

Κάλυνδρα- Λευκοφρύς- Τένεδος-Bozcaada- Tenedos.

Ελάτε, η παρουσία σας είναι η μεγαλύτερη βοήθεια στο τόπο τούτο, στην Τένεδο.

Μαρία Μουτάφη

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.