Ταξιδι στην ψυχη και την ιστορια

Τρία βιβλία από την ίδια συγγραφέα παρουσιάζουμε σήμερα πιστοί στο ραντεβού με τις αναγνώσεις για το καλοκαίρι. Είναι τα έργα της Φιλομήλας Λαπατά, «Οι κόρες του νερού», «Lacryma Christi» και «Στο όνομα της μητρός».

Χωρίς να πρόκειται για αμιγώς ιστορικά μυθιστορήματα, τα τρία αυτά βιβλία διατρέχουν το χρόνο παράλληλα με το ταξίδι της ψυχής, εκεί όπου συναντά ο καθένας τους αγγέλους και τους δαίμονές του, στην αρχή και στο τέλος της πορείας του. Για ν’ ανακαλύψουν στο τέλος του ταξιδιού οι ήρωες το πιο πολύτιμο αγαθό, την αυτογνωσία.

Ένα ταξίδι και μια αναζήτηση οδήγησαν πάντα τις ηρωίδες της Φιλομήλας Λαπατά στην άκρη του ανθρώπινου πάθους, στη μοναξιά του μίσους, στην αγωνία του αβέβαιου. Εκεί, ανάμεσα στα πέπλα του χρόνου, σ’ αυτά που κάποτε υπήρξαν και σ’ αυτά που δεν χάθηκαν ποτέ, ο ελληνισμός της διασποράς φανερώνεται στην πιο αυθεντική του παρουσία για να πάρει τη θέση που του αρμόζει στο βασίλειο της μνήμης. «Δεν μπορούμε να αλλάξουμε το παρελθόν, μπορούμε μόνο να αλλάξουμε τον τρόπο που το θυμόμαστε και το τιμούμε» δηλώνει η συγγραφέας και μας καλεί σ’ ένα ταξίδι στην απίστευτη ομοιότητα για όλους μας αυτού που καλούμε ενδοσκόπηση.

Α.Χ.

«Οι κόρες του νερού»

Ελληνισμός της διασποράς, 1791-1913. Βραΐλα, Βιέννη, Κωνσταντινούπολη, Αμβέρσα. Με φόντο την πλούσια τοιχογραφία μιας εποχής χωρίς επιστροφή και με άξονες τις συνέπειες που έφεραν δύο μεγάλες οικολογικές καταστροφές στον ποταμό Δούναβη στη φύση και τη ζωή των ανθρώπων, τέσσερις Ελληνίδες, τέσσερις γενιές της ίδια φαμίλιας, τέσσερις σπουδαίες γυναίκες μοιράζονται μέσα σε έναν ολόκληρο αιώνα το ίδιο κύτταρο και την ίδια απόγνωση. Αικατερίνη Χατζηγιάννη, η αρχόντισσα. Ναταλία Πατρικίου, η μάγισσα. Αντωνία Μανωλάτου, η προσαρμοστική. Φιλομήλα Λαπατά, η περήφανη. Στην Ευρώπη των πολιτισμικών αλλαγών του 19ου αιώνα και με ένα ελληνικό κράτος στα σπάργανα, κάθε ηρωίδα ζει τη δική της ιστορία με περιπέτειες, πάθη, μονομαχίες, έρωτες, δράματα και επίγνωση, με κοινό παρονομαστή πάντα την αναζήτηση του νοήματος της ζωής.

«Το δάκρυ του Χριστού (Lacryma Christi)»

«Με λένε Λάκρυμα Κρίστη Ρούγιου, όμως, παρά το πομπόδες όνομά μου που θα έπρεπε να εμπνέει σεβασμό, κρυφά όλοι με αποκαλούν «maledetta», δηλαδή κακορίζικη. Γεννήθηκα στη Σαρδηνία, ένα νησί που έχει έναν περίεργο άγριο αέρα και κατοικείται από μία ράτσα ανθρώπων κοντών, δραστήριων και θαρραλέων, των οποίων οι μυστηριώδεις ρίζες είναι ανεξήγητες. Όταν κοιτάζω πίσω στη δική μου αρχή, βλέπω πως ήταν κάθε άλλο παρά συνηθισμένη…»

Μεσ’ από τις περιπέτειες μιας ασυνήθιστης γυναίκας, Ελληνίδας από τη Magna Grecia (Μεγάλη Ελλάδα) του 1850, θίγονται σπουδαία θέματα όπως οι πρωταρχικές θεμελιώδεις σχέσεις μας με τους γονείς και το Θεό, η υποκρισία της κοινωνίας και της Εκκλησίας, ο θυμός, το μίσος και η εκδίκηση, η αγάπη και ο έρωτας, οι πολύ προσωπικές μας σχέσεις και η συγχώνευση ως στάση ζωής και ανάγκη για ειρήνη. Η ηρωίδα του μυθιστορήματος, ένας ορκισμένος εχθρός του εαυτού της, παντρεμένη με τον επιχειρηματία – οινοπαραγωγό Αγγέλου Ρούγιου, έχει περάσει μιαν εφηβεία τραυματισμένη, μια νιότη σπαταλημένη και μιαν ωριμότητα πονεμένη. Τώρα, ανίκανη να ονειρευτεί, να νιώσει χαρά και να βρει ικανοποίηση, έρχεται, επιτέλους, αντιμέτωπη με τους δαίμονες που πενήντα χρόνια μεγαλώνει μέσα της και ξεκινάει ένα οδυνηρό οδοιπορικό προς την αυτογνωσία.

Μια κριτική για το «Lacryma Christi»…

Μετά την ιχνηλασία του Ελληνισμού της Διασποράς σε σπουδαία ευρωπαϊκά κέντρα του 19ου αιώνα στην οποία αποδύθηκε με το πρώτο της μυθιστόρημα Οι κόρες του νερού (εκδόσεις Καστανιώτη, 2002), η συγγραφέας Φιλομήλα Λαπατά έρχεται με το δεύτερο, από τις ίδιες εκδόσεις, το Lacryma Christi, το δάκρυ του Χριστού, να αναζητήσει το ελληνικό κύτταρο, αυτή τη φορά στη Σαρδηνία και στη Σικελία του ίδιου αιώνα. Με αφηγηματικό όχημα την αγωνιώδη προσπάθεια της Λάκρυμα Κρίστι, μιας ασυνήθιστης γυναίκας του 1850, να βάλει σε τάξη το εσωτερικό της χάος, η συγγραφέας στο μυθιστόρημα αυτό θίγει θέματα, όπως οι σχέσεις με τους γονείς και τον Θεό, ο φαρισαϊσμός της Καθολικής Εκκλησίας, η υπερβατικότητα του έρωτα, η αναπόδραστη ανάγκη για αγάπη, η μεγαλοσύνη της συγχώρεσης, εικονογραφώντας τα παράλληλα με χρώματα και αρώματα της Σαρδηνίας, της Σικελίας, της Μεγάλης Ελλάδας.

H ηρωίδα του μυθιστορήματος με το περίεργο όνομα Λάκρυμα Κρίστι, που στα λατινικά σημαίνει «το δάκρυ του Χριστού», γεννημένη στη Σαρδηνία, από προγόνους Ελληνες, με τόπο διαμονής το Κάλιαρι, συνειδητοποιεί στα πενήντα της χρόνια τη σπατάλη του βίου της στην άρνηση, στον θυμό, στο μίσος, στην απόρριψη, στην εκδίκηση και σε μια προσπάθεια αποκατάστασης της συναισθηματικής της αναπηρίας ρίχνει τον αναδρομικό φανό της στο παρελθόν για να ανακουφίσει τους δαίμονές της και να πορευθεί «εν ειρήνη». H Λάκρυμα, μια αιρετικά ατίθαση, αιχμηρά σκεπτόμενη και δυναμικά διεκδικητική γυναίκα, βίωσε από πολύ μικρή μέσα στην οικογένεια την αμφισβήτηση, την απόρριψη και την ενοχή. H ενοχή για το ότι δεν γεννήθηκε φυσιογνωμικά ακόλουθη με τις ελληνικές ρίζες της και ψυχοδιανοητικά συμβατή με την τάξη της και το πρωτόκολλο θα την καταδιώκει για όλη σχεδόν τη ζωή της. Θα κατοικεί στο γεμάτο επίκριση και αποδοκιμασία βλέμμα του πατέρα της, στην άδεια αγκαλιά και στο τσιγκούνικο χάδι της μητέρας της, στον εκκωφαντικό ψίθυρο των παρατρεχάμενων του σπιτιού «maledetta», δηλαδή κακορίζικη.

H παιδική της αθωότητα θα στραγγαλιστεί από την αμαρτωλή «εξομολόγηση» του απεσταλμένου του Θεού και τη φαρισαϊκή ηθική της οικογένειας και της τάξης της, που εξόριζε την αλήθεια των αισθημάτων και δόξαζε τη συμβατικότητα της συμπεριφοράς. H ανεξάρτητη, δυναμική και ατίθαση Λάκρυμα αγωνίζεται να διασώσει τη διαφορετικότητά της από τη «συνωμοσία του καθήκοντος» που επιβάλλουν οι κοινωνικοί ρόλοι, με τη συμπαράσταση της φιλελεύθερης και προοδευτικής Ελληνίδας γιαγιάς της, της πληθωρικής και ηδονίστριας παραμάνας της και της αλαφροΐσκιωτης και ονειροπαρμένης θείας της που ανακουφίζουν κάπως την άχρωμη, άγευστη και δανεική ζωή της.

Ο έρωτας με τις ιαματικές του ιδιότητες στην περίπτωσή της έχει παραπάνω δόση και από φάρμακο γίνεται φαρμάκι. Ενσαρκώνεται στο πρόσωπο του Άγγελου Ρούγιου, μεγαλοοινοπαραγωγού της Σαρδηνίας, τον οποίο ερωτεύεται και παντρεύεται στα δεκαοκτώ της, αλλά η έγγαμη ζωή της βαρύνεται από τη σκιά του αξεπέραστου πατρικού προτύπου, της οικογενειακής επιβολής του γάμου και του φαντάσματος μιας ανεπίδοτης αγάπης, προικιό από την εμπειρία της ως θύματος βεντέτας στη Σικελία, πατρώα γη της γιαγιάς της. H ηρωίδα, έχοντας περάσει μιαν εφηβεία τραυματισμένη, μια νιότη σπαταλημένη και μιαν ωριμότητα πονεμένη, καταφέρνει μέσα από μια επώδυνη ενδοσκόπηση να αποπληρώσει τα χρέη του παρελθόντος, να συμβιβαστεί με το ότι δεν υπήρξε ιδανική κόρη και σύζυγος και δεν γέννησε γιους αλλά επτά κόρες – μαύρες κατσαρίδες -, να συναισθανθεί με αγάπη τον πατέρα και τη μητέρα της, να επαναβαπτιστεί με επίγνωση στην πίστη της, να αθωώσει και να ξαναερωτευτεί τον άνδρα της. Να συγχωρήσει!

H συγγραφέας κατορθώνει με αφηγηματικό άξονα τη ζωή της Λάκρυμα Κρίστι να φιλοτεχνήσει ένα πολύπτυχο μιας εποχής και ενός τόπου, αποδίδοντας την ψυχολογική περιπέτεια της ηρωίδας και των δορυφορικών προσώπων, με βαθιά συνείδηση των ιστορουμένων κοινωνικών συνθηκών την κοινωνία της Σαρδηνίας με το ελληνικό ίχνος της, στο λυκόφως του 19ου αιώνα. H συγγραφέας εναλλάσσει την τριτοπρόσωπη με την πρωτοπρόσωπη αφήγηση για να εξασφαλίσει με τη δεύτερη εξομολογητικό τόνο και αμεσότητα και να υπογραμμίσει τη δραματική διάσταση, αποφεύγοντας ταυτόχρονα τη συναισθηματική υπερχείλιση και τη διολίσθηση στον μελοδραματισμό. H ολοκλήρωση της ανάγνωσης του δεύτερου μυθιστορήματος της κυρίας Λαπατά, Lacryma Christi, το δάκρυ του Χριστού, αυτής της ψυχαναλυτικών αποχρώσεων τοιχογραφίας εποχής, δημιουργεί στον αναγνώστη αίσθημα συντονισμένης ψυχοδιανοητικής ευφορίας, αλλά και βεβαιότητα για τη δημιουργική τροχιά στην οποία βρίσκεται η συγγραφέας.

«Εις το όνομα της μητρός»

Ο Θεός φαίνεται να έχει εγκαταλείψει τον Παράδεισο. Ένας ολόκληρος κόσμος που κινείται ασταμάτητα σ’ ένα δραματικό ναπολιτάνικο παλκοσένικο του περασμένου αιώνα. Οι πρωταγωνιστές πολλοί: άνθρωποι, άγγελοι, δαίμονες, φαντάσματα… Mυθιστορηματική αναπαράσταση μιας άγνωστης πραγματικότητας του Ελληνισμού της Διασποράς από τη συγγραφέα των βιβλίων Οι κόρες του νερού και Lacryma Christi – Το δάκρυ του Χριστού, το τρίτο και τελευταίο μέρος της τριλογίας, με ηρωίδα την Αμαλία Κορωναίου, η οποία ξεκινάει ένα ταξίδι στη Νάπολη της Ιταλίας σε αναζήτηση της μητέρας της για να καταλήξει στην αυτογνωσία. Ένας μεγάλος έρωτας, ένα αβάσταχτο μίσος, ένα τραγικό έγκλημα. Mια ιστορία γεμάτη πάθος, όπου μπερδεύονται πραγματικότητα και φαντασία, μνήμη και μύθος, πόθοι και έχθρες, έγκλημα και τιμωρία. Ένα καλειδοσκόπιο χαρακτήρων, ένα μυθιστόρημα που προσεγγίζει τα θέματα της δυσκολίας των σχέσεων, της αναζήτησης ταυτότητας, της νοσταλγίας, του έρωτα, της αλληλεγγύης και του αλτρουισμού μέσα στο χάος των ανθρωπίνων παθών.

Πού τελειώνει η ζωή και πού αρχίζει το παραμύθι; Πού τελειώνει το παραμύθι και πού αρχίζει η πραγματικότητα; Τι είναι ο αληθινός έρωτας; Είναι παντοτινός ή έχει ημερομηνία λήξης;

Φιλομήλα Λαπατά

Η Φιλομήλα Λαπατά γεννήθηκε στην Αθήνα το 1952. Σπούδασε Δημόσιες Σχέσεις, μιλάει ξένες γλώσσες και έχει ταξιδέψει πολύ. Τα τελευταία χρόνια ζει στην Ιταλία. Στο παρελθόν εργάστηκε στην Αμερικανική Πρεσβεία και σε τράπεζα. Εμπνευσμένη από τις εμπειρίες που απέκτησε στα ταξίδια της και προσπαθώντας να κατανοήσει την ανθρώπινη φύση και τη δυναμική των σχέσεων, οδηγήθηκε από νωρίς στο γράψιμο. «Πάντα ήξερα ότι θα γίνω συγγραφέας» δηλώνει η ίδια και προσθέτει: «Όταν βρέθηκα στη Νάπολη ήξερα ότι είχε έρθει η σειρά μου»…

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.