«Τα Μοναστηρια του Ποντου και η συμβολη τους στον Ελληνισμο»

«Τα Μοναστήρια του Πόντου και η συμβολή τους στον Ελληνισμό» ήταν το θέμα της διάλεξης που έκανε ο πατέρας Παύλος Λαβριώτης, από την Ιερά Μονή Μεγίστης Λαύρας του Αγίου Όρους, στο πλαίσιο των εκδηλώσεων για τον εορτασμό της Αγίας Μαρίνας Θρυλορίου που διοργανώνονται από τον Πολιτιστικό Σύλλογο Ποντίων Θρυλορίου Ν. Ροδόπης «Η Κερασούντα και το Γαρς».

Η Εκκλησία στον Πόντο, τα μοναστήρια στον Πόντο, γενικά, οι μεγάλες προσωπικότητες του Ποντιακού μοναχισμού, τα μοναστήρια της περιοχής Μητροπόλεως Σερβίας, τα μεγάλα εξαρχικά μοναστήρια, όπως η Μονή Βαζελώνων, Σουμελά και Περιστερεώτα, ο θεσμός των εξαρχιών και τα μοναστήρια του Πόντου ήταν τα επιμέρους θέματα που αναπτύχθηκαν κατά τη διάρκεια της εν λόγω εκδήλωσης.

Επίσης, στα πλαίσια της εκδήλωσης προβλήθηκε βίντεο από την επίσκεψη των μελών του Συλλόγου στα μοναστήρια και τις εκκλησίες του Πόντου.

Στη διάδοση του χριστιανισμού στον Πόντο αναφέρθηκε ο Πατήρ Παύλος Λαβριώτης, στο πλαίσιο της πρώτης ενότητας της εκδήλωσης, που αφορούσε στην Εκκλησία στον Πόντο. Ο χριστιανισμός διαδόθηκε από τους πρώτους αποστολικούς χρόνους από τους Απόστολους Ανδρέα και Πέτρο.

Μετά ο χριστιανισμός άρχισε πλέον να διαδίδεται ευρύτατα από το τέλος του 3ου αι., από την εποχή του Μεγάλου Κωνσταντίνου. Όπως ανέφερε ο Πατήρ Παύλος, «ο πρώτος που εργάστηκε μεθοδικά για τη διάδοση του χριστιανισμού ήταν ο επίσκοπος Άγιος Γρηγόριος από τη Νέα Καισαρεία. Επίσης, στην περιοχή αυτή ήρθαν και παρέμειναν για κάποιο διάστημα ασκούμενοι, ο Μέγας Βασίλειος και ο Γρηγόριος Ναζιανζινός».

Μετά την περίοδο του Μεγάλου Κωνσταντίνου ο χριστιανισμός διαδόθηκε ευρύτατα στον Πόντο. Ακολούθησε μια μακρά περίοδος (Βυζαντινή) ακμής του χριστιανισμού, από την ίδρυση της Αυτοκρατορίας Τραπεζούντας μέχρι την άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1453. Όπως τόνισε ο ίδιος, μετά την άλωση του Πόντου από τους Τούρκους η Εκκλησία πλέον ανέλαβε τα θέματα της παιδείας, για να προστατεύει τους χριστιανούς από τις εξισλαμίσεις, να βοηθάει τους κρυπτοχριστιανούς, γιατί «κατά περιόδους υπήρξαν σκληροί διωγμοί». Σημειωτέον ότι διακρίθηκαν αρκετοί μητροπολίτες και επίσκοποι, που είχαν αναλάβει το θέμα της παιδείας. Μεταξύ αυτών διακρίθηκε ο τελευταίος μητροπολίτης Τραπεζούντας, ο Χρύσανθος, ο οποίος «ήταν ένας διαπρεπής ιεράρχης, με πολλές ικανότητες», καθώς και ο Μαχίας Γερμανός, ο Νικεσαβίας Πολύκαρπος, ο Ροδοπόλεως Κύριλλος κι άλλοι.

Σημαντική ήταν η στήριξη της Εκκλησίας -καθ’ όλη τη διάρκεια αυτής της περιόδου- η Εκκλησία αγωνίστηκε να βοηθήσει τους Ποντίους στο να έχουν εθνική συνείδηση και να παραμείνουν χριστιανοί. «Στις δύσκολες περιστάσεις κατά την περίοδο της πρώτης καταστροφής οι μητροπολίτες μαζί με τους συνεργάτες τους αγωνίστηκαν για την ελευθερία των χριστιανών. Βέβαια, οι ενέργειές τους αυτές δεν απέδωσαν και είχαμε το γνωστό αποτέλεσμα».

Μοναχισμός

Άλλο θέμα που ανέπτυξε ο πατέρας Παύλος Λαβριώτης είχε να κάνει με τον θεσμό του μοναχισμού. Ο ιερότατος θεσμός του μοναχισμού αναπτύχθηκε σχεδόν ταυτόχρονα με τη διάδοση και εξάπλωση του χριστιανισμού στον Πόντο, αναδεικνύοντας μεγάλα μοναχικά αναστήματα. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν ο αναμορφωτής του Άθωνος όσιος Αθανάσιος, που γεννήθηκε στην Τραπεζούντα, ο μεγάλος ασκητής Δωρόθεος ο νέος, ο όσιος Νίκωνας, ο «μετανοείτε» και άλλοι.

Ο μοναχισμός στον Πόντο αρχίζει από τον 3ο αιώνα. «Ο πρώτος μοναχός ήταν ο επίσκοπος Γρηγόριος. Επίσης, την περίοδο αυτή έχουμε τους οσίους Βαρνάβα και τον ανεψιό του Χρόνη, οι οποίοι ίδρυσαν το μεγάλο μοναστήρι της Σουμελά. Την ίδια περίοδο ιδρύθηκε η Μονή Βαζελώνος από τον μοναχό Ιωάννη».

Ακολουθεί μια περίοδος ακμής του μοναχικού βίου, όπου «κατά τον 9 αιώνα περίπου παρουσιάζονται πολλές προσωπικότητες του μοναχισμού, όπως είναι ο Δωρόθεος ο νέος, ο όσιος Γεώργιος, ο όσιος Νίκωνας, ο όσιος Αθανάσιος».

Ο πατέρας Παύλος Λαυριώτης αναφέρθηκε επίσης στο βίο αυτών των οσίων. Συγκεκριμένα, ο όσιος Γεώργιος γεννήθηκε στην πόλη Άμαστρις. Μετά από μια περίοδο άσκησης σε ένα μοναστήρι της περιοχής, εξελέγη επίσκοπος Αμάστριδας. «Είχε πλούσια εκκλησιαστική και φιλανθρωπική διακονία». Ο μεγάλος ασκητής Δωρόθεος ο νέος ίδρυσε τη Μονή Σιδιοκόμου στην περιοχή του Πόντου.

Μεγάλη ήταν η προσφορά του οσίου Αθανασίου, ιδρυτή του πρώτου μεγάλου μοναστηριού στο Άγιο Όρος, της Ιεράς Μονής Μεγίστης Λαύρας. «Είναι μεγάλη η προσφορά του οσίου Αθανασίου στο να κηρύξει το μοναχισμό. Είναι ο πρώτος ιδρυτής του πρώτου μοναστηριού στο Άγιο Όρος».

Σημαντική η προσφορά μοναστηριών στον Πόντο

Στη συνέχεια, έγινε αναφορά στα μεγάλα μοναστήρια που υπήρξαν στον Πόντο. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν τα τρία μεγάλα μοναστήρια της περιοχής Τραπεζούντας, ο Άγιος Ιωάννης ο Βαζελώνας, το πρώτο μοναστήρι του Πόντου, ο Άγιος Γεώργιος ο Περιστερεώτας και η Παναγία Σουμελά, ο πρεσβευτής του απανταχού Ελληνισμού.

Τα μοναστήρια αυτά, όπως και άλλα μοναστήρια, είχαν αναπτύξει μεγάλη δράση από την περίοδο της ίδρυσής τους, σύμφωνα με τον πατέρα Παύλο Λαυριώτη, καθώς λειτούργησαν σωτήρια για τους κατατρεγμένους Έλληνες τα χρόνια της δουλείας. «Στα χρόνια της Τουρκοκρατίας τα μοναστήρια αυτά έπαιξαν σημαντικό ρόλο, καθώς δημιουργήθηκε μεγάλη υπηρεσία που βοηθούσε τους χριστιανούς. Η υπηρεσία αυτή περιελάμβανε κυρίως το χώρο της παιδείας. Υπήρξαν μοναχοί, οι οποίοι ήταν λόγιοι και ήξεραν γράμματα, με αποτέλεσμα να λειτουργούν υπό μορφή των σχολείων στα μοναστήρια αυτά».

Τα εν λόγω μοναστήρια τιμήθηκαν για την λεγόμενη εξαρχική αξία. «Το Οικουμενικό Πατριαρχείο καθιέρωσε το θεσμό των εξαρχιών για τα τρία αυτά μοναστήρια για ειδικούς λόγους, επειδή γύρω από αυτά τα μοναστήρια για διάφορους λόγους, κυρίως, λόγους ασφαλείας, δημιουργήθηκαν ορισμένα χωριά. Τα χωριά αυτά επέζησαν υπό την προστασία και την εποπτεία των τριών μοναστηριών. Τα μοναστήρια αυτά ασκούσαν μια εκκλησιαστική δικαιοδοσία επί των κοινοτήτων αυτών, όπως οι μητροπολίτες σε μητροπόλεις. Οι εξαρχείες στα μοναστήρια αυτά υπαγόντουσαν κατευθείαν στον πατριάρχη και στην πατριαρχική σύνοδο, ενώ είχαν ανεξαρτησία έναντι των τοπικών μητροπόλεων. Κυρίως ο θεσμός αυτός καθιερώθηκε την περίοδο ίδρυσης της Αυτοκρατορίας της Τραπεζούντας και συνεχίστηκε μέχρι το 1863».

Τέλος, ο πατέρας Παύλος Λαυριώτης αναφέρθηκε στην καταστροφή των μοναστηριών όπου «τα μοναστήρια καταστράφηκαν. Λειτούργησαν για μια μικρή περίοδο σαν κέντρα προστασίας των χριστιανών και ήταν σε πολύ μειονεκτική θέση χωρίς να μπορούν να προσφέρουν μεγαλύτερη προστασία. Τελικά, καταστράφηκαν λόγω της επικράτησης του Κεμαλικού καθεστώτος».

Μαρία Παπαδοπούλου

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.