Τα Κερκελια αναβιωσαν παλι στο Θρυλοριο

Από το Σάββατο του Λαζάρου ξεκινά η διαδικασία εισαγωγής μας στο πνεύμα της Μεγάλης Εβδομάδας. Έθιμα που αναβιώνουν μας οδηγούν σε αυτό. Όπως αυτό που αναβιώνουν εδώ και χρόνια στο Θρυλόριο και αφορά στα κάλαντα των Βαΐων. Με αφορμή αυτό συζητούμε με την Πρόεδρο του Συλλόγου Ποντίων Θρυλορίου κ. Χρύσα Μαυρίδου για τα έθιμα που αναβιώνουν αυτές τις ημέρες, ενώ από την πλευρά της η κ. Ελένη Αποστολίδου μας μεταφέρει στο χθες, τότε που όλα μπορεί να ήταν πιο απλά, αλλά είχαν περίσσεια αγάπη…

Τα κερκέλια

Στο Θρυλόριο, η μέρα του Λαζάρου τιμάται ιδιαίτερα. Αυτή τη μέρα οι νοικοκυρές κάνουν τα κερκέλια, κουλούρια ψημένα, τα οποία δίνουν την επόμενη ημέρα στα παιδιά που θα τραγουδήσουν τα κάλαντα των Βαΐων. Το έθιμο είχε κάποια στιγμή ατονήσει, αλλά με πρωτοβουλία του συλλόγου Ποντίων Θρυλορίου «Η Κερασούντα και το Γαρς» εδώ και πολλά χρόνια αναβιώνει με τη συμμετοχή νέων κυρίως παιδιών.

Η κ. Ελένη Αποστολίδου θυμάται τα κερκέλια από πολύ παλιά: «Όλα τα σπίτια έφτιαχναν κερκέλια. Ήμασταν μεγάλες σε ηλικία και γυρνούσαμε και λέγαμε τα κάλαντα των Βαΐων. Παντρεμένες ακόμη γυναίκες μετά την εκκλησία, έβγαιναν και τα έλεγαν». Η ίδια υποστηρίζει ότι είναι εύκολη και απλή η συνταγή τους. «Τα κερκέλια γίνονται από νερό, αλάτι και αλεύρι. Τα ζυμώνουμε, αφήνουμε το ζυμάρι να φουσκώσει και τα πλάθουμε στρόγγυλα».

Στο συμβολισμό του εθίμου στέκεται η Πρόεδρος του Συλλόγου Χρύσα Μαυρίδου υποστηρίζοντας ότι υπάρχουν δύο εκδοχές: «Σύμφωνα με την πρώτη, ήταν το πρώτο κουλούρι που έφαγε ο Λάζαρος μετά την ανάστασή του και μία άλλη εκδοχή είναι ότι, όταν αναστήθηκε, ζητιάνεψε αλεύρι και έκανε με νερό μία απλή ζύμη την οποία μοίρασε στα παιδάκια».

Τα κερκέλια παρασκευάζονται από τις νοικοκυρές το Σάββατο του Λαζάρου. Των Βαΐων, μετά την εκκλησία, τα παιδιά, αφού πάρουν τα βάγια με τα οποία θα στολίσουν τα καλάθια τους και αφού ετοιμάσουν την ξύλινη κατασκευή που είναι σαν σταυρός στην οποία μπαίνουν τα κερκέλια, γυρίζουν το χωριό και οι νοικοκυρές περιμένουν τα παιδιά για να τα ευχαριστήσουν.

Παλιά, όπως υποστηρίζει η κ. Ελένη, οι νοικοκυρές, εκτός από τα κερκέλια, έδιναν στα παιδιά αυγά, καραμέλες, αμύγδαλα, καρύδια, ό,τι είχε ο καθένας.

Τα παιδιά γυρίζουν από σπίτι σε σπίτι ψάλλοντας τα κάλαντα των Βαΐων. «Βάι, βάι το βαΐ τρώω ψάρι και χαψί και τ’ απάν’ τη Κερεκή τρώγω το παχύ τ’ αρνί. Θεία. θεία να το κερκέλ’ και δός με το κόκκινο τ’ ωβό». Σύμφωνα με την κ. Μαυρίδου «θεωρούσαν τόσο καλό φαΐ το αυγό, που ζητούσαν να το ανταλλάξουν με το κερκέλι. Και ζητούσαν το αυγό, όχι μόνο γιατί ήταν καλό φαγητό, αλλά και γιατί ήθελαν να το χρησιμοποιήσουν για τις αυγομαχίες. Σήμερα να επισημάνω ότι επειδή πολλά σπίτια δεν κάνουν κερκέλια, αν και τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότερες νοικοκυρές τα κάνουν, όταν μας βλέπουν στο δρόμο με τα κερκέλια οι παλιοί νοσταλγούν και μας λένε δώστε μας ένα και μας δίνουν λεφτά ή οτιδήποτε άλλο. Βέβαια τα παιδιά μαζεύουν λεφτά, τα οποία μοιράζονται, όμως πάντα αφήνουν ένα ποσό για τα λουλούδια του Επιταφίου».

Στη φετινή αναβίωση συμμετείχαν μικρά παιδιά, αλλά και έφηβες. «Επιδίωξή μας είναι να συμμετέχουν όσο το δυνατόν μικρά παιδιά. Το μικρότερο παιδί που συμμετείχε φέτος ήταν ένα κοριτσάκι περίπου δύο χρονών, γιατί αν δεν μπούνε τα παιδιά στη διαδικασία αυτή πώς θα έχουμε διάδοχη κατάσταση;», καταλήγει η κ. Ελένη.

Έθιμα της Μεγάλης Εβδομάδας

Όπως θυμάται η κ. Ελένη Αποστολίδου, οι νοικοκυρές για το καλό του σπιτιού τη Μεγάλη Τετάρτη, στο Ευχέλαιο, πήγαιναν αλεύρι, προζύμι, καλαμπόκι, σιτάρι, αλάτι ό,τι είχαν μέσα στο σπίτι, και τα έπαιρναν μετά την Ανάσταση. Κάποιες νοικοκυρές, κυρίως μεγάλης ηλικίας, συνεχίζουν να πηγαίνουν ακόμη και τώρα και να τοποθετούν διάφορα προϊόντα κάτω από το τέμπλο, στην εικόνα της Παναγίας και του Χριστού μέχρι την Ανάσταση και τα ρίχνουν στα χωράφια τους, ενώ το αλάτι το χρησιμοποιούν για τη βασκανία.

Όσον αφορά στο βάψιμο των αυγών, σύμφωνα με την κ. Ελένη, γίνονταν το Μεγάλο Σάββατο και την ίδια ημέρα έκαναν και τα τσουρέκια. «Σήμερα τα βάφουμε την Μεγάλη Πέμπτη. Το πρώτο αυγό που βάφει η νοικοκυρά το τοποθετεί στο εικονοστάσι και λέγεται ότι αυτό δεν χαλάει. Επίσης, τα χρόνια εκείνα τα βαφτιστικά, ανήμερα το Πάσχα, με αυγά και τσουρέκια πήγαιναν στη νονά. Σήμερα η νονά πάει στα βαφτιστικά.

Την Πρώτη μέρα του Πάσχα έστρωναν το τραπέζι με ό,τι είχε το σπίτι. Η πόρτα ήταν ανοιχτή και όποιος ήθελε έμπαινε, συγγενής, γείτονας, φίλος, ανεξάρτητα αν ο νοικοκύρης ήταν μέσα, έπαιρνε το ούζο και το μεζέ κι έφευγε. Η νοικοκυρά συμπλήρωνε το πιάτο. Το τραπέζι ήταν στρωμένο μέχρι και τρεις ημέρες. Βάζαμε στα παράθυρα γαλάζιες κόλλες, γιατί τότε είχε φτώχεια και δεν είχαμε παντζούρια, ώστε να είναι μέσα σκοτεινά για να μη μαζεύονται μύγες. Όποιος περνούσε είχε το θάρρος κι έμπαινε μέσα. Σήμερα ποιος θα σε βάλει μέσα»;

«Εμείς ως σύλλογος μία χρονιά αναβιώσαμε αυτό το έθιμο. Μία παρέα πέρασε από σπίτι σε σπίτι και όλοι το χάρηκαν. Θα πρέπει όμως να υπάρχουν και οι κατάλληλες συνθήκες για να γίνει. Και φέτος θα θέλαμε να το αναβιώσουμε, αλλά οι συνθήκες είναι τέτοιες στο χωριό και δεν μας παίρνει. Ας ελπίσουμε του χρόνου να είμαστε καλά και να το αναβιώσουμε», συμπληρώνει η κ. Μαυρίδου, η οποία αναφέρεται και στα «εφχασμένα αυγά». «Ο καθένας πάει μ’ ένα αυγό στην Ανάσταση, και αυτό είναι το «εφχασμένο το ωβό», το διαβασμένο αυγό, το οποίο πρέπει να το φάει οπωσδήποτε».

Αυγομαχίες

Παράδοση για το Θρυλόριο οι αυγομαχίες και, όπως τονίζει η κ. Μαυρίδου, οι αυγομάχοι εδώ και ένα μήνα είναι στο δρόμο, από σπίτι σε σπίτι και από χωριό σε χωριό, ψάχνοντας το γερό αυγό.

«Παλιότερα, όταν πηγαίναμε στην Ανάσταση παίρναμε στις τσέπες μας αυγά για να τσουγκρίσουμε. Οι άντρες ξημερώνονταν στην πλατεία. Μαζεύονταν παρέες-παρέες και τσούγκριζαν αυγά. Μέχρι σαράντα μέρες τσουγκρίζαμε, αλλά και βάφαμε αυγά», αναφέρει η κ. Ελένη Αποστολίδου.

Όπως όλα τα έθιμα, έτσι και αυτό είχε αρχίσει να φθίνει, ώσπου ο σύλλογος μετά από παρότρυνση του Γιάννη Λαζαρίδη, όπως λέει η κ. Μαυρίδου, το αναβίωσε: «Να είναι καλά ο μπαρμπα – Γιάννης ο Λαζαρίδης, δεν θα σταματήσω να τον επικαλούμαι και να τον αναφέρω, γιατί σαν παλιός αυγομάχος, πρώτα πρώτα έμαθε στα παιδιά του να διαλέγουν αυγά και μετά έκανε μια πρώτη μορφή αυγομαχιών μπροστά στο σπίτι του που είναι απέναντι από το καφενείο. Τους μάζευε, τους έμαθε να διαλέγουν αυγά και να τσουγκρίζουν και έτσι τους πέρασε αυτό το μεράκι».

Οι αυγομάχοι καταλαβαίνουν τα γερά αυγά από τον ήχο που κάνουν. «Το χτυπούν στα δόντια, κλείνουν το ένα αυτί και από τον ήχο που κάνουν μπορούν να καταλάβουν ακόμη κι αν το αυγό είναι φραγκόκοτας – το οποίο μοιάζει με της κότας και μπορεί να σε ξεγελάσει, είναι μικρό, αλλά και σήμερα οι κότες κάνουν μικρά αυγά, ή μπορεί να έχει κάποια στίγματα γύρω, όπως και της κότας μπορεί να έχει. Όμως, ακόμη και βαμμένο όταν το χτυπήσουν στα δόντια τους, δεν τους ξεγελά. Αυτοί βέβαια είναι έμπειροι. Χαίρομαι πολύ, γιατί περνούν το έθιμο από γενιά σε γενιά και το μαθαίνουν και στα παιδιά τους και στα εγγόνια τους».

Φέτος η αναβίωση των αυγομαχιών θα γίνει τη Δεύτερη μέρα του Πάσχα στις 6 το απόγευμα σε συνεργασία με το Δήμο Κομοτηνής και τη ΔΕΠΑΚ, στην πλατεία του χωριού.

Όσον αφορά στη διοργάνωση, υπάρχουν οι μικροί και οι μεγάλοι αγώνες. Οι διαγωνιζόμενοι δικαιούνται να συμμετέχουν με δέκα αυγά, τα οποία ελέγχει επιτροπή. Τρεις είναι οι νικητές από τους μεγάλους και τρεις από τους μικρούς, οι οποίοι και παίρνουν το αντίστοιχο έπαθλο.

«Κάποιος πρότεινε ότι για να έχουμε μεγαλύτερη συμμετοχή στους αγώνες πρέπει να θεσπίσουμε χρηματικό έπαθλο. Είμαι κάθετα αντίθετη με αυτό. Το κίνητρο δεν πρέπει να είναι το χρήμα. Παλιότερα η νίκη σήμαινε πάρα πολλά. Σήμερα αν πάρει κάποιος κύπελλο παινεύεται, το επιδεικνύει, άρα σημαίνει πολλά για εκείνον που το πήρε. Αν βάλεις το χρήμα, θα αλλάξει τελείως ο στόχος».

Περιφερειακές αυγομαχίες

Πέρσι για πρώτη χρονιά στο Θρυλόριο διοργανώθηκαν περιφερειακοί αγώνες αυγομαχιών, με τη συμμετοχή ποντιακών συλλόγων από όλη την Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης και με νικητές τους Δραμινούς. Φέτος οι περιφερειακοί αγώνες θα πραγματοποιηθούν στις Κρηνίδες της Καβάλας. Όπως αναφέρει η κ. Μαυρίδου, ο σύλλογός τους φέτος θα πάει οργανωμένα στις Κρηνίδες, αφενός για να στηρίξει τη διοργάνωση λόγω της εμπειρίας που διαθέτουν τα μέλη του, αλλά και για να συμμετέχει στους αγώνες. «Από πέρσι που το κύπελλο το πήραν οι Δραμινοί, οι συμμετέχοντες από το Θρυλόριο παθιάστηκαν. Τον παπα-Βασίλη οι Θρυλοριώτες τον περιμένουν στη γωνία. Όπως μου έχουν πει, πάνω από 3000 αυγά έχουν περάσει από τα… δόντια των αυγομάχων. Γίνεται στ’ αλήθεια πολύ μεγάλη προσπάθεια!».

Α.Π.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.