Συντηρηση ψηφιδωτων της Μονης του Αγιου Γαβριηλ η Μαρ Γκαμπριελ – Απο το Ιδρυμα Λεβεντη

Το ίδρυμα Αναστασίου Λεβέντη θα ανταποκριθεί θετικά στο αίτημα ομάδας Γάλλων επιστημόνων, που εδρεύει στο Παρίσι (Societe d’Etudes Syriaques), για χορηγία της συντήρησης των περίφημων εντοίχιων ψηφιδωτών των αρχών του 6ου αιώνα στο Καθολικό της Μονής του Αγίου Γαβριήλ ή Μαρ Γκαμπριέλ. Η Μονή βρίσκεται στη νοτιοανατολική γωνιά της Τουρκίας, εκεί που συνορεύει με τη Συρία και το Ιράκ, στη λοφώδη περιοχή του Τουρ Αμπδίν (Όρος των προσκυνητών του Θεού).

Μια ομάδα Γάλλων συντηρητών έχει δώσει τις πρώτες βοήθειες στα ψηφιδωτά με χορηγία του Γαλλικού Υπουργείου Εξωτερικών και δύο ανωνύμων χορηγών. Συντονιστής του όλου προγράμματος ο νεαρός Γάλλος ερευνητής Sebastien de Courtois, που έγραψε τη διδακτορική διατριβή του για την ιστορία της Μονής του Μαρ Γκαμπριέλ.

Με σκοπό τη χρηματοδότηση της συντήρησης των ψηφιδωτών από το Ίδρυμα Λεβέντη, ο διευθυντής του Βάσος Καραγιώργης, Κύπριος καθηγητής Αρχαιολογίας, επισκέφθηκε πρόσφατα την Μονή μαζί με το σύμβουλο του Ιδρύματος, βυζαντινολόγο Χαράλαμπο Μπακιρτζή, επίτιμο έφορο Βυζαντινών Μνημείων Θεσσαλονίκης. Επιστρέφοντας από την Μονή οι κύριοι Καραγιώργης και Μπακιρτζής έγιναν δεκτοί στην Πόλη από τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο, ο οποίος, σύμφωνα με τον καθηγητή Καραγιώργη είναι μια μορφή, «που συνοψίζει το μεγαλείο, αλλά και την τραγική μοίρα του Ελληνισμού».

Βάσος Καραγιώργης, διευθυντής Ιδρύματος Λεβέντη, Η Συριακή Ορθόδοξη Εκκλησία και τα αραμαϊκά

Ο διευθυντής του Ιδρύματος Λεβέντη Βάσος Καραγιώργης στη συνέχεια περιγράφει το συναρπαστικό οδοιπορικό τους στην ανατολική εσχατιά της πάλαι ποτέ Βυζαντινής Αυτοκρατορίας: «Πετάξαμε από τη Λάρνακα στην Αθήνα, από εκεί με αεροπλάνο των Τουρκικών Αερογραμμών στην Πόλη, την Άγκυρα, το Ντιγιαρμπακίρ, για να βρεθούμε, ύστερα από κοπιώδες ταξίδι τριών ωρών με αυτοκίνητο, στο Μοναστήρι με υψόμετρο 1200 μέτρων του Αγίου Γαβριήλ ή Μαρ Γκαμπριέλ, όπως είναι γνωστό στα Αραμαϊκά. Μείναμε εκεί τέσσερεις μέρες κάτω από θερμοκρασία που έφθανε καθημερινά στους 43 βαθμούς.

Η περιοχή του όρους Τουρ Αμπδίν κατοικείται από χριστιανούς που ήλθαν από τη Συρία τον 7ον αιώνα (630 μ.Χ.) και ανήκουν στη «Συριακή Ορθόδοξη Εκκλησία» που αποσχίσθηκε από τους υπόλοιπους Βυζαντινούς χριστιανούς μετά την Οικουμενική Σύνοδο της Χαλκηδόνος (451 μ.Χ.). Υπήρξε εποχή που η Μονή είχε περί τους 700 μοναχούς. Σήμερα υπάρχουν μόνο τρεις με επικεφαλής τον Αρχιεπίσκοπο Τιμόθεο Σαμουήλ Akta, ένα σεβάσμιο κληρικό με σπουδές σε Αμερικανικά Πανεπιστήμια, που προσπαθεί να διατηρήσει την ανεξαρτησία της Μονής σε μια περιοχή που οι ισλαμιστές Κούρδοι γίνονται ολοένα πιο επιθετικοί. Τη δεκαετία του 1980 είκοσι πέντε χιλιάδες χριστιανοί αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα χωριά τους και μετανάστευσαν σε διάφορα μέρη του κόσμου, στην Ευρώπη, την Αμερική, την Αυστραλία. Σήμερα έχουν απομείνει μόνο τριάντα πέντε χιλιάδες. Περιδιαβάζοντας την περιοχή βλέπει κανείς τα ερειπωμένα χωριά, ερειπωμένες εκκλησίες ανάμεσα σε νεόκτιστα τζαμιά. Χαρακτηριστικό παράδειγμα το χωριό Χαμπσούς, όπου έμεινε μόνο μια Χριστιανή γριά που κρατά τα κλειδιά της εκκλησίας του Αγ. Συμεών. Περιμένει τη θεώρηση του διαβατηρίου της για να πάει στις Βρυξέλλες, όπου έχει μεταναστεύσει η υπόλοιπη οικογένειά της.

Στο Μοναστήρι Μαρ Γκαμπριέλ το καλοκαίρι συρρέουν πολλοί χριστιανοί μετανάστες

Στο Μοναστήρι Μαρ Γκαμπριέλ συρρέουν κατά τους καλοκαιρινούς μήνες πολλοί Χριστιανοί μετανάστες, που έφυγαν από τα γύρω χωριά είτε προσκυνητές είτε για να φέρουν τα παιδιά τους στην μονή να μάθουν την Αραμαϊκή γλώσσα και να μυηθούν στη διδασκαλία της Συριακής θρησκείας. Συναντήσαμε μικρά παιδιά των 8-10 ετών που μιλούσαν τα Αραμαϊκά αλλά και τη γλώσσα της νέας τους πατρίδας: Γαλλικά, Σουηδικά, Ολλανδικά, Αγγλικά. Στον όρθρο και στον εσπερινό έψαλλαν με βαθειά κατάνυξη τους Αραμαϊκούς ύμνους. Στα σχολεία του κράτους απαγορεύεται η διδασκαλία της Αραμαϊκής. Έμεινε μόνο η δυνατότητα του «κρυφού σχολειού» της Εκκλησίας.

Μετά την πρωινή λειτουργία και ύστερα από το δείπνο συζητούσαμε με τον Αρχιεπίσκοπο για τα προβλήματα της Μονής, την ιστορία του ποιμνίου του, τις αγωνίες και τις ελπίδες του. Μας έδειξε με πολλή περηφάνια τις φωτογραφίες του με τον Οικουμενικό Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Βαρθολομαίο που επισκέφθηκε τη Μονή το 2004. Ο ίδιος επισκέφθηκε το Άγιον Όρος και διατηρεί στενές σχέσεις με τους αρχηγούς των Χριστιανικών Εκκλησιών και κυρίως με τον Συριακό Πατριάρχη που έχει την έδρα του στη Δαμασκό.

Μοναστήρι ιδρυμένο από τον αυτοκράτορα Αναστάσιο το 512

Στο ιερό της εκκλησίας θαυμάσαμε τα εντοίχια ψηφιδωτά που κοσμούν την εκκλησία που ιδρύθηκε από τον Αυτοκράτορα του Βυζαντίου Αναστάσιο το 512. Το γεγονός ότι δεν απεικονίζουν ανθρώπινες μορφές, αλλά φυτικά και άλλα άψυχα μοτίβα τα διέσωσε από την καταστροφική μανία των εικονοκλαστών. Ο βυζαντινολόγος Χαράλαμπος Μπακιρτζής μας αναλύει με γνώση και ενθουσιασμό τη μεγάλη καλλιτεχνική και ιστορική του σημασία. Ο Γάλλος συντηρητής μας περιγράφει τα μέτρα που έλαβε για να μην αποκολληθούν και μας δείχνει με υπερηφάνεια το αποτέλεσμα της έως τώρα εργασίας του.

Εγκαταλείψαμε τη Μονή για το ταξίδι της επιστροφής το πρωί της 21ης Ιουλίου, την ώρα που οι καμπάνες της εκκλησίας καλούσαν τους μοναχούς και τους προσκυνητές του Μαρ Γκαμπριέλ για την πρωινή προσευχή. Διασχίζοντας τους κατάφυτους με δρύες λόφους του Τουρ Αμπδίν, ακολουθώντας για μεγάλο μέρος της διαδρομής τον ποταμό Τίγρη, αντικρίζοντας τις πολύβουες πόλεις Μιντυάτ, Μαρντίν και Ντιγιάρμπακιρ, διερωτήθηκα συχνά πού ακριβώς βρέθηκα για τρεις μέρες. Σ’ ένα κόσμο που δεν χαρακτηρίζεται με τα γνωστά σημερινά σύνορα αλλά μια περιοχή αρχαία με σύνορα ποταμούς και όρη, με χαρακτηριστικά άλλης εποχής που θυμίζει Συρία, Μεσοποταμία αλλά και Βυζάντιο. Αναλογίστηκα το σκοπό της επίσκεψής μας σ’ αυτό τον απόμερο κόσμο που είναι γεμάτος από ιστορικές μνήμες. Δεν μου διέφευγε όμως και η σκέψη πως δύο Έλληνες διέσχισαν τεράστιες αποστάσεις για να αντικρύσουν μνήμες Βυζαντινές.

Δεν μπορέσαμε να λησμονήσουμε τις πολύ πρόσφατες μνήμες ανάμεσα σε δύο χώρες που βρέθηκαν αντιμέτωπες τόσο συχνά στην ιστορία τους από την εποχή των Μυκηναίων και των Χετταίων, από τον 14ον αι. π. Χ. έως σήμερα: στον χάρτη της Μεσογείου, στο περιοδικό της αεροπορικής εταιρείας «Ανατολού» που βρήκαμε στο κάθισμά μας στο αεροπλάνο από την Άγκυρα στο Ντιγιάρμπακιρ, κάποιος ταξιδιώτης είχε προσπαθήσει με μανία να εξαφανίσει την Κύπρο, διαγράφοντας την επανειλημμένα με μολυβιές σαν ανεπιθύμητη ύπαρξη. Μια άλλη σελίδα του περιοδικού ήταν αφιερωμένη στις σχέσεις Αιγαίου και Ανατολής, που όσο και αν προσπαθήσουμε να αγνοήσουμε, κάποιος πάντα θα μας τις υπενθυμίζει. Άμποτε να έλθει σύντομα η μέρα που η ιστορία θα διδάσκει φιλία αντί να διαιωνίζει εχθρότητες. Τις σκέψεις αυτές μοιράστηκαν μαζί μας μερικοί φωτισμένοι ακαδημαϊκοί συνάδελφοι που συναντήσαμε στην Πόλη.

Να διασώσουμε τις μνήμες του ελληνικού παρελθόντος στη μακρινή Ανατολή

Δεν είναι εύκολο να είσαι Έλληνας επισκέπτης της Μικρασίας όπου άλλοτε μεγαλούργησε αλλά και ταπεινώθηκε ο Ελληνισμός. Διανύσαμε νοερά αιώνες ιστορίας, αντικρίσαμε τα θαυμαστά έργα της άλλοτε ελληνικής παρουσίας στην Ανατολική εσχατιά του Βυζαντινού κράτους, αφουγκραστήκαμε την κραυγή και την οιμωγή των ανθρώπων που φυλάγουν σήμερα τις «άκρες», όπως άλλοτε οι Ακρίτες, και αναλογιστήκαμε ποια μοίρα άραγε καλεί σήμερα το Ίδρυμα Λεβέντη να διασώσει τις μνήμες του ελληνικού παρελθόντος στη μακρινή Ανατολή».

Πηγή: «Απογευματινή Κωνσταντινούπολης »

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.